Parva.Adhyaya 7.123

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

तथा गतेषु शूरेषु तेषां मम च संजयकिं वै भीमस्तदाकार्षीत्तन्ममाचक्ष्व संजय

tathā gateṣu śūreṣu teṣāṃ mama ca saṃjayakiṃ vai bhīmastadākārṣīttanmamācakṣva saṃjaya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

विरथो भीमसेनो वै कर्णवाक्शल्यपीडितःअमर्षवशमापन्नः फल्गुनं वाक्यमब्रवीत्

viratho bhīmaseno vai karṇavākśalyapīḍitaḥamarṣavaśamāpannaḥ phalgunaṃ vākyamabravīt

पुनः पुनस्तूबरक मूढ औदरिकेति चअकृतास्त्रक मा योधीर्बाल संग्रामकातर

punaḥ punastūbaraka mūḍha audariketi caakṛtāstraka mā yodhīrbāla saṃgrāmakātara

इति मामब्रवीत्कर्णः पश्यतस्ते धनंजयएवं वक्ता च मे वध्यस्तेन चोक्तोऽस्मि भारत

iti māmabravītkarṇaḥ paśyataste dhanaṃjayaevaṃ vaktā ca me vadhyastena cokto'smi bhārata

एतद्व्रतं महाबाहो त्वया सह कृतं मयायथैतन्मम कौन्तेय तथा तव न संशयः

etadvrataṃ mahābāho tvayā saha kṛtaṃ mayāyathaitanmama kaunteya tathā tava na saṃśayaḥ

तद्वधाय नरश्रेष्ठ स्मरैतद्वचनं ममयथा भवति तत्सत्यं तथा कुरु धनंजय

tadvadhāya naraśreṣṭha smaraitadvacanaṃ mamayathā bhavati tatsatyaṃ tathā kuru dhanaṃjaya

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भीमस्यामितविक्रमःततोऽर्जुनोऽब्रवीत्कर्णं किंचिदभ्येत्य संयुगे

tacchrutvā vacanaṃ tasya bhīmasyāmitavikramaḥtato'rjuno'bravītkarṇaṃ kiṃcidabhyetya saṃyuge

कर्ण कर्ण वृथादृष्टे सूतपुत्रात्मसंस्तुतअधर्मबुद्धे शृणु मे यत्त्वा वक्ष्यामि सांप्रतम्

karṇa karṇa vṛthādṛṣṭe sūtaputrātmasaṃstutaadharmabuddhe śṛṇu me yattvā vakṣyāmi sāṃpratam

द्विविधं कर्म शूराणां युद्धे जयपराजयौतौ चाप्यनित्यौ राधेय वासवस्यापि युध्यतः

dvividhaṃ karma śūrāṇāṃ yuddhe jayaparājayautau cāpyanityau rādheya vāsavasyāpi yudhyataḥ

मुमूर्षुर्युयुधानेन विरथोऽसि विसर्जितःयदृच्छया भीमसेनं विरथं कृतवानसि

mumūrṣuryuyudhānena viratho'si visarjitaḥyadṛcchayā bhīmasenaṃ virathaṃ kṛtavānasi

अधर्मस्त्वेष राधेय यत्त्वं भीममवोचथाःयुद्धधर्मं विजानन्वै युध्यन्तमपलायिनम्पूरयन्तं यथाशक्ति शूरकर्माहवे तथा

adharmastveṣa rādheya yattvaṃ bhīmamavocathāḥyuddhadharmaṃ vijānanvai yudhyantamapalāyinampūrayantaṃ yathāśakti śūrakarmāhave tathā

पश्यतां सर्वसैन्यानां केशवस्य ममैव चविरथो भीमसेनेन कृतोऽसि बहुशो रणेन च त्वां परुषं किंचिदुक्तवान्पण्डुनन्दनः

paśyatāṃ sarvasainyānāṃ keśavasya mamaiva caviratho bhīmasenena kṛto'si bahuśo raṇena ca tvāṃ paruṣaṃ kiṃciduktavānpaṇḍunandanaḥ

यस्मात्तु बहु रूक्षं च श्रावितस्ते वृकोदरःपरोक्षं यच्च सौभद्रो युष्माभिर्निहतो मम

yasmāttu bahu rūkṣaṃ ca śrāvitaste vṛkodaraḥparokṣaṃ yacca saubhadro yuṣmābhirnihato mama

तस्मादस्यावलेपस्य सद्यः फलमवाप्नुहित्वया तस्य धनुश्छिन्नमात्मनाशाय दुर्मते

tasmādasyāvalepasya sadyaḥ phalamavāpnuhitvayā tasya dhanuśchinnamātmanāśāya durmate

तस्माद्वध्योऽसि मे मूढ सभृत्यबलवाहनःकुरु त्वं सर्वकृत्यानि महत्ते भयमागतम्

tasmādvadhyo'si me mūḍha sabhṛtyabalavāhanaḥkuru tvaṃ sarvakṛtyāni mahatte bhayamāgatam

हन्तास्मि वृषसेनं ते प्रेक्षमाणस्य संयुगेये चान्येऽप्युपयास्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाःतांश्च सर्वान्हनिष्यामि सत्येनायुधमालभे

hantāsmi vṛṣasenaṃ te prekṣamāṇasya saṃyugeye cānye'pyupayāsyanti buddhimohena māṃ nṛpāḥtāṃśca sarvānhaniṣyāmi satyenāyudhamālabhe

त्वां च मूढाकृतप्रज्ञमतिमानिनमाहवेदृष्ट्वा दुर्योधनो मन्दो भृशं तप्स्यति पातितम्

tvāṃ ca mūḍhākṛtaprajñamatimāninamāhavedṛṣṭvā duryodhano mando bhṛśaṃ tapsyati pātitam

अर्जुनेन प्रतिज्ञाते वधे कर्णसुतस्य तुमहान्सुतुमुलः शब्दो बभूव रथिनां तदा

arjunena pratijñāte vadhe karṇasutasya tumahānsutumulaḥ śabdo babhūva rathināṃ tadā

तस्मिन्नाकुलसंग्रामे वर्तमाने महाभयेमन्दरश्मिः सहस्रांशुरस्तं गिरिमुपागमत्

tasminnākulasaṃgrāme vartamāne mahābhayemandaraśmiḥ sahasrāṃśurastaṃ girimupāgamat

ततो राजन्हृषीकेशः संग्रामशिरसि स्थितम्तीर्णप्रतिज्ञं बीभत्सुं परिष्वज्येदमब्रवीत्

tato rājanhṛṣīkeśaḥ saṃgrāmaśirasi sthitamtīrṇapratijñaṃ bībhatsuṃ pariṣvajyedamabravīt

दिष्ट्या संपादिता जिष्णो प्रतिज्ञा महती त्वयादिष्ट्या च निहतः पापो वृद्धक्षत्रः सहात्मजः

diṣṭyā saṃpāditā jiṣṇo pratijñā mahatī tvayādiṣṭyā ca nihataḥ pāpo vṛddhakṣatraḥ sahātmajaḥ

धार्तराष्ट्रबलं प्राप्य देवसेनापि भारतसीदेत समरे जिष्णो नात्र कार्या विचारणा

dhārtarāṣṭrabalaṃ prāpya devasenāpi bhāratasīdeta samare jiṣṇo nātra kāryā vicāraṇā

न तं पश्यामि लोकेषु चिन्तयन्पुरुषं क्वचित्त्वदृते पुरुषव्याघ्र य एतद्योधयेद्बलम्

na taṃ paśyāmi lokeṣu cintayanpuruṣaṃ kvacittvadṛte puruṣavyāghra ya etadyodhayedbalam

महाप्रभावा बहवस्त्वया तुल्याधिकापि वासमेताः पृथिवीपाला धार्तराष्ट्रस्य कारणात्ते त्वां प्राप्य रणे क्रुद्धं नाभ्यवर्तन्त दंशिताः

mahāprabhāvā bahavastvayā tulyādhikāpi vāsametāḥ pṛthivīpālā dhārtarāṣṭrasya kāraṇātte tvāṃ prāpya raṇe kruddhaṃ nābhyavartanta daṃśitāḥ

तव वीर्यं बलं चैव रुद्रशक्रान्तकोपमम्नेदृशं शक्नुयात्कश्चिद्रणे कर्तुं पराक्रमम्यादृशं कृतवानद्य त्वमेकः शत्रुतापनः

tava vīryaṃ balaṃ caiva rudraśakrāntakopamamnedṛśaṃ śaknuyātkaścidraṇe kartuṃ parākramamyādṛśaṃ kṛtavānadya tvamekaḥ śatrutāpanaḥ

एवमेव हते कर्णे सानुबन्धे दुरात्मनिवर्धयिष्यामि भूयस्त्वां विजितारिं हतद्विषम्

evameva hate karṇe sānubandhe durātmanivardhayiṣyāmi bhūyastvāṃ vijitāriṃ hatadviṣam

तमर्जुनः प्रत्युवाच प्रसादात्तव माधवप्रतिज्ञेयं मयोत्तीर्णा विबुधैरपि दुस्तरा

tamarjunaḥ pratyuvāca prasādāttava mādhavapratijñeyaṃ mayottīrṇā vibudhairapi dustarā

अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां नाथोऽसि माधवत्वत्प्रसादान्महीं कृत्स्नां संप्राप्स्यति युधिष्ठिरः

anāścaryo jayasteṣāṃ yeṣāṃ nātho'si mādhavatvatprasādānmahīṃ kṛtsnāṃ saṃprāpsyati yudhiṣṭhiraḥ

तवैव भारो वार्ष्णेय तवैव विजयः प्रभोवर्धनीयास्तव वयं प्रेष्याश्च मधुसूदन

tavaiva bhāro vārṣṇeya tavaiva vijayaḥ prabhovardhanīyāstava vayaṃ preṣyāśca madhusūdana

एवमुक्तः स्मयन्कृष्णः शनकैर्वाहयन्हयान्दर्शयामास पार्थाय क्रूरमायोधनं महत्

evamuktaḥ smayankṛṣṇaḥ śanakairvāhayanhayāndarśayāmāsa pārthāya krūramāyodhanaṃ mahat

श्रीकृष्ण उवाच · śrīkṛṣṇa uvāca

प्रार्थयन्तो जयं युद्धे प्रथितं च महद्यशःपृथिव्यां शेरते शूराः पार्थिवास्त्वच्छरैर्हताः

prārthayanto jayaṃ yuddhe prathitaṃ ca mahadyaśaḥpṛthivyāṃ śerate śūrāḥ pārthivāstvaccharairhatāḥ

विकीर्णशस्त्राभरणा विपन्नाश्वरथद्विपाःसंछिन्नभिन्नवर्माणो वैक्लव्यं परमं गताः

vikīrṇaśastrābharaṇā vipannāśvarathadvipāḥsaṃchinnabhinnavarmāṇo vaiklavyaṃ paramaṃ gatāḥ

ससत्त्वा गतसत्त्वाश्च प्रभया परया युताःसजीवा इव लक्ष्यन्ते गतसत्त्वा नराधिपाः

sasattvā gatasattvāśca prabhayā parayā yutāḥsajīvā iva lakṣyante gatasattvā narādhipāḥ

तेषां शरैः स्वर्णपुङ्खैः शस्त्रैश्च विविधैः शितैःवाहनैरायुधैश्चैव संपूर्णां पश्य मेदिनीम्

teṣāṃ śaraiḥ svarṇapuṅkhaiḥ śastraiśca vividhaiḥ śitaiḥvāhanairāyudhaiścaiva saṃpūrṇāṃ paśya medinīm

वर्मभिश्चर्मभिर्हारैः शिरोभिश्च सकुण्डलैःउष्णीषैर्मुकुटैः स्रग्भिश्चूडामणिभिरम्बरैः

varmabhiścarmabhirhāraiḥ śirobhiśca sakuṇḍalaiḥuṣṇīṣairmukuṭaiḥ sragbhiścūḍāmaṇibhirambaraiḥ

कण्ठसूत्रैरङ्गदैश्च निष्कैरपि च सुप्रभैःअन्यैश्चाभरणैश्चित्रैर्भाति भारत मेदिनी

kaṇṭhasūtrairaṅgadaiśca niṣkairapi ca suprabhaiḥanyaiścābharaṇaiścitrairbhāti bhārata medinī

चामरैर्व्यजनैश्चित्रैर्ध्वजैश्चाश्वरथद्विपैःविविधैश्च परिस्तोमैरश्वानां च प्रकीर्णकैः

cāmarairvyajanaiścitrairdhvajaiścāśvarathadvipaiḥvividhaiśca paristomairaśvānāṃ ca prakīrṇakaiḥ

कुथाभिश्च विचित्राभिर्वरूथैश्च महाधनैःसंस्तीर्णां वसुधां पश्य चित्रपट्टैरिवावृताम्

kuthābhiśca vicitrābhirvarūthaiśca mahādhanaiḥsaṃstīrṇāṃ vasudhāṃ paśya citrapaṭṭairivāvṛtām

नागेभ्यः पतितानन्यान्कल्पितेभ्यो द्विपैः सहसिंहान्वज्रप्रणुन्नेभ्यो गिर्यग्रेभ्य इव च्युतान्

nāgebhyaḥ patitānanyānkalpitebhyo dvipaiḥ sahasiṃhānvajrapraṇunnebhyo giryagrebhya iva cyutān

संस्यूतान्वाजिभिः सार्धं धरण्यां पश्य चापरान्पदातिसादिसंघांश्च क्षतजौघपरिप्लुतान्

saṃsyūtānvājibhiḥ sārdhaṃ dharaṇyāṃ paśya cāparānpadātisādisaṃghāṃśca kṣatajaughapariplutān

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवं संदर्शयन्कृष्णो रणभूमिं किरीटिनःस्वैः समेतः स मुदितः पाञ्चजन्यं व्यनादयत्

evaṃ saṃdarśayankṛṣṇo raṇabhūmiṃ kirīṭinaḥsvaiḥ sametaḥ sa muditaḥ pāñcajanyaṃ vyanādayat