Parva.Adhyaya 7.143

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

शतानीकं शरैस्तूर्णं निर्दहन्तं चमूं तवचित्रसेनस्तव सुतो वारयामास भारत

śatānīkaṃ śaraistūrṇaṃ nirdahantaṃ camūṃ tavacitrasenastava suto vārayāmāsa bhārata

नाकुलिश्चित्रसेनं तु नाराचेनार्दयद्भृशम्स च तं प्रतिविव्याध दशभिर्निशितैः शरैः

nākuliścitrasenaṃ tu nārācenārdayadbhṛśamsa ca taṃ prativivyādha daśabhirniśitaiḥ śaraiḥ

चित्रसेनो महाराज शतानीकं पुनर्युधिनवभिर्निशितैर्बाणैराजघान स्तनान्तरे

citraseno mahārāja śatānīkaṃ punaryudhinavabhirniśitairbāṇairājaghāna stanāntare

नाकुलिस्तस्य विशिखैर्वर्म संनतपर्वभिःगात्रात्संच्यावयामास तदद्भुतमिवाभवत्

nākulistasya viśikhairvarma saṃnataparvabhiḥgātrātsaṃcyāvayāmāsa tadadbhutamivābhavat

सोऽपेतवर्मा पुत्रस्ते विरराज भृशं नृपउत्सृज्य काले राजेन्द्र निर्मोकमिव पन्नगः

so'petavarmā putraste virarāja bhṛśaṃ nṛpautsṛjya kāle rājendra nirmokamiva pannagaḥ

ततोऽस्य निशितैर्बाणैर्ध्वजं चिच्छेद नाकुलिःधनुश्चैव महाराज यतमानस्य संयुगे

tato'sya niśitairbāṇairdhvajaṃ ciccheda nākuliḥdhanuścaiva mahārāja yatamānasya saṃyuge

स छिन्नधन्वा समरे विवर्मा च महारथःधनुरन्यन्महाराज जग्राहारिविदारणम्

sa chinnadhanvā samare vivarmā ca mahārathaḥdhanuranyanmahārāja jagrāhārividāraṇam

ततस्तूर्णं चित्रसेनो नाकुलिं नवभिः शरैःविव्याध समरे क्रुद्धो भरतानां महारथः

tatastūrṇaṃ citraseno nākuliṃ navabhiḥ śaraiḥvivyādha samare kruddho bharatānāṃ mahārathaḥ

शतानीकोऽथ संक्रुद्धश्चित्रसेनस्य मारिषजघान चतुरो वाहान्सारथिं च नरोत्तमः

śatānīko'tha saṃkruddhaścitrasenasya māriṣajaghāna caturo vāhānsārathiṃ ca narottamaḥ

अवप्लुत्य रथात्तस्माच्चित्रसेनो महारथःनाकुलिं पञ्चविंशत्या शराणामार्दयद्बली

avaplutya rathāttasmāccitraseno mahārathaḥnākuliṃ pañcaviṃśatyā śarāṇāmārdayadbalī

तस्य तत्कुर्वतः कर्म नकुलस्य सुतो रणेअर्धचन्द्रेण चिच्छेद चापं रत्नविभूषितम्

tasya tatkurvataḥ karma nakulasya suto raṇeardhacandreṇa ciccheda cāpaṃ ratnavibhūṣitam

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिःआरुरोह रथं तूर्णं हार्दिक्यस्य महात्मनः

sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥāruroha rathaṃ tūrṇaṃ hārdikyasya mahātmanaḥ

द्रुपदं तु सहानीकं द्रोणप्रेप्सुं महारथम्वृषसेनोऽभ्ययात्तूर्णं किरञ्शरशतैस्तदा

drupadaṃ tu sahānīkaṃ droṇaprepsuṃ mahārathamvṛṣaseno'bhyayāttūrṇaṃ kirañśaraśataistadā

यज्ञसेनस्तु समरे कर्णपुत्रं महारथम्षष्ट्या शराणां विव्याध बाह्वोरुरसि चानघ

yajñasenastu samare karṇaputraṃ mahārathamṣaṣṭyā śarāṇāṃ vivyādha bāhvorurasi cānagha

वृषसेनस्तु संक्रुद्धो यज्ञसेनं रथे स्थितम्बहुभिः सायकैस्तीक्ष्णैराजघान स्तनान्तरे

vṛṣasenastu saṃkruddho yajñasenaṃ rathe sthitambahubhiḥ sāyakaistīkṣṇairājaghāna stanāntare

तावुभौ शरनुन्नाङ्गौ शरकण्टकिनौ रणेव्यभ्राजेतां महाराज श्वाविधौ शललैरिव

tāvubhau śaranunnāṅgau śarakaṇṭakinau raṇevyabhrājetāṃ mahārāja śvāvidhau śalalairiva

रुक्मपुङ्खैरजिह्माग्रैः शरैश्छिन्नतनुच्छदौरुधिरौघपरिक्लिन्नौ व्यभ्राजेतां महामृधे

rukmapuṅkhairajihmāgraiḥ śaraiśchinnatanucchadaurudhiraughapariklinnau vyabhrājetāṃ mahāmṛdhe

तपनीयनिभौ चित्रौ कल्पवृक्षाविवाद्भुतौकिंशुकाविव चोत्फुल्लौ व्यकाशेतां रणाजिरे

tapanīyanibhau citrau kalpavṛkṣāvivādbhutaukiṃśukāviva cotphullau vyakāśetāṃ raṇājire

वृषसेनस्ततो राजन्नवभिर्द्रुपदं शरैःविद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनश्चान्यैस्त्रिभिः शरैः

vṛṣasenastato rājannavabhirdrupadaṃ śaraiḥviddhvā vivyādha saptatyā punaścānyaistribhiḥ śaraiḥ

ततः शरसहस्राणि विमुञ्चन्विबभौ तदाकर्णपुत्रो महाराज वर्षमाण इवाम्बुदः

tataḥ śarasahasrāṇi vimuñcanvibabhau tadākarṇaputro mahārāja varṣamāṇa ivāmbudaḥ

ततस्तु द्रुपदानीकं शरैश्छिन्नतनुच्छदम्संप्राद्रवद्रणे राजन्निशीथे भैरवे सति

tatastu drupadānīkaṃ śaraiśchinnatanucchadamsaṃprādravadraṇe rājanniśīthe bhairave sati

प्रदीपैर्हि परित्यक्तैर्ज्वलद्भिस्तैः समन्ततःव्यराजत मही राजन्वीताभ्रा द्यौरिव ग्रहैः

pradīpairhi parityaktairjvaladbhistaiḥ samantataḥvyarājata mahī rājanvītābhrā dyauriva grahaiḥ

तथाङ्गदैर्निपतितैर्व्यराजत वसुंधराप्रावृट्काले महाराज विद्युद्भिरिव तोयदः

tathāṅgadairnipatitairvyarājata vasuṃdharāprāvṛṭkāle mahārāja vidyudbhiriva toyadaḥ

ततः कर्णसुतत्रस्ताः सोमका विप्रदुद्रुवुःयथेन्द्रभयवित्रस्ता दानवास्तारकामये

tataḥ karṇasutatrastāḥ somakā vipradudruvuḥyathendrabhayavitrastā dānavāstārakāmaye

तेनार्द्यमानाः समरे द्रवमाणाश्च सोमकाःव्यराजन्त महाराज प्रदीपैरवभासिताः

tenārdyamānāḥ samare dravamāṇāśca somakāḥvyarājanta mahārāja pradīpairavabhāsitāḥ

तांस्तु निर्जित्य समरे कर्णपुत्रो व्यरोचतमध्यंदिनमनुप्राप्तो घर्मांशुरिव भारत

tāṃstu nirjitya samare karṇaputro vyarocatamadhyaṃdinamanuprāpto gharmāṃśuriva bhārata

तेषु राजसहस्रेषु तावकेषु परेषु चएक एव ज्वलंस्तस्थौ वृषसेनः प्रतापवान्

teṣu rājasahasreṣu tāvakeṣu pareṣu caeka eva jvalaṃstasthau vṛṣasenaḥ pratāpavān

स विजित्य रणे शूरान्सोमकानां महारथान्जगाम त्वरितस्तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः

sa vijitya raṇe śūrānsomakānāṃ mahārathānjagāma tvaritastatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ

प्रतिविन्ध्यमथ क्रुद्धं प्रदहन्तं रणे रिपून्दुःशासनस्तव सुतः प्रत्युद्गच्छन्महारथः

prativindhyamatha kruddhaṃ pradahantaṃ raṇe ripūnduḥśāsanastava sutaḥ pratyudgacchanmahārathaḥ

तयोः समागमो राजंश्चित्ररूपो बभूव हव्यपेतजलदे व्योम्नि बुधभार्गवयोरिव

tayoḥ samāgamo rājaṃścitrarūpo babhūva havyapetajalade vyomni budhabhārgavayoriva

प्रतिविन्ध्यं तु समरे कुर्वाणं कर्म दुष्करम्दुःशासनस्त्रिभिर्बाणैर्ललाटे समविध्यत

prativindhyaṃ tu samare kurvāṇaṃ karma duṣkaramduḥśāsanastribhirbāṇairlalāṭe samavidhyata

सोऽतिविद्धो बलवता पुत्रेण तव धन्विनाविरराज महाबाहुः सशृङ्ग इव पर्वतः

so'tividdho balavatā putreṇa tava dhanvināvirarāja mahābāhuḥ saśṛṅga iva parvataḥ

दुःशासनं तु समरे प्रतिविन्ध्यो महारथःनवभिः सायकैर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः

duḥśāsanaṃ tu samare prativindhyo mahārathaḥnavabhiḥ sāyakairviddhvā punarvivyādha saptabhiḥ

तत्र भारत पुत्रस्ते कृतवान्कर्म दुष्करम्प्रतिविन्ध्यहयानुग्रैः पातयामास यच्छरैः

tatra bhārata putraste kṛtavānkarma duṣkaramprativindhyahayānugraiḥ pātayāmāsa yaccharaiḥ

सारथिं चास्य भल्लेन ध्वजं च समपातयत्रथं च शतशो राजन्व्यधमत्तस्य धन्विनः

sārathiṃ cāsya bhallena dhvajaṃ ca samapātayatrathaṃ ca śataśo rājanvyadhamattasya dhanvinaḥ

पताकाश्च स तूणीरान्रश्मीन्योक्त्राणि चाभिभोचिच्छेद तिलशः क्रुद्धः शरैः संनतपर्वभिः

patākāśca sa tūṇīrānraśmīnyoktrāṇi cābhibhociccheda tilaśaḥ kruddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

विरथः स तु धर्मात्मा धनुष्पाणिरवस्थितःअयोधयत्तव सुतं किरञ्शरशतान्बहून्

virathaḥ sa tu dharmātmā dhanuṣpāṇiravasthitaḥayodhayattava sutaṃ kirañśaraśatānbahūn

क्षुरप्रेण धनुस्तस्य चिच्छेद कृतहस्तवत्अथैनं दशभिर्भल्लैश्छिन्नधन्वानमार्दयत्

kṣurapreṇa dhanustasya ciccheda kṛtahastavatathainaṃ daśabhirbhallaiśchinnadhanvānamārdayat

तं दृष्ट्वा विरथं तत्र भ्रातरोऽस्य महारथाःअन्ववर्तन्त वेगेन महत्या सेनया सह

taṃ dṛṣṭvā virathaṃ tatra bhrātaro'sya mahārathāḥanvavartanta vegena mahatyā senayā saha

आप्लुतः स ततो यानं सुतसोमस्य भास्वरम्धनुर्गृह्य महाराज विव्याध तनयं तव

āplutaḥ sa tato yānaṃ sutasomasya bhāsvaramdhanurgṛhya mahārāja vivyādha tanayaṃ tava

ततस्तु तावकाः सर्वे परिवार्य सुतं तवअभ्यवर्तन्त संग्रामे महत्या सेनया वृताः

tatastu tāvakāḥ sarve parivārya sutaṃ tavaabhyavartanta saṃgrāme mahatyā senayā vṛtāḥ

ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारतनिशीथे दारुणे काले यमराष्ट्रविवर्धनम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tava teṣāṃ ca bhārataniśīthe dāruṇe kāle yamarāṣṭravivardhanam