Parva.Adhyaya 7.142

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

सहदेवमथायान्तं द्रोणप्रेप्सुं विशां पतेकर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत

sahadevamathāyāntaṃ droṇaprepsuṃ viśāṃ patekarṇo vaikartano yuddhe vārayāmāsa bhārata

सहदेवस्तु राधेयं विद्ध्वा नवभिराशुगैःपुनर्विव्याध दशभिर्निशितैर्नतपर्वभिः

sahadevastu rādheyaṃ viddhvā navabhirāśugaiḥpunarvivyādha daśabhirniśitairnataparvabhiḥ

तं कर्णः प्रतिविव्याध शतेन नतपर्वणाम्सज्यं चास्य धनुः शीघ्रं चिच्छेद लघुहस्तवत्

taṃ karṇaḥ prativivyādha śatena nataparvaṇāmsajyaṃ cāsya dhanuḥ śīghraṃ ciccheda laghuhastavat

ततोऽन्यद्धनुरादाय माद्रीपुत्रः प्रतापवान्कर्णं विव्याध विंशत्या तदद्भुतमिवाभवत्

tato'nyaddhanurādāya mādrīputraḥ pratāpavānkarṇaṃ vivyādha viṃśatyā tadadbhutamivābhavat

तस्य कर्णो हयान्हत्वा शरैः संनतपर्वभिःसारथिं चास्य भल्लेन द्रुतं निन्ये यमक्षयम्

tasya karṇo hayānhatvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥsārathiṃ cāsya bhallena drutaṃ ninye yamakṣayam

विरथः सहदेवस्तु खड्गं चर्म समाददेतदप्यस्य शरैः कर्णो व्यधमत्प्रहसन्निव

virathaḥ sahadevastu khaḍgaṃ carma samādadetadapyasya śaraiḥ karṇo vyadhamatprahasanniva

ततो गुर्वीं महाघोरां हेमचित्रां महागदाम्प्रेषयामास समरे वैकर्तनरथं प्रति

tato gurvīṃ mahāghorāṃ hemacitrāṃ mahāgadāmpreṣayāmāsa samare vaikartanarathaṃ prati

तामापतन्तीं सहसा सहदेवप्रवेरिताम्व्यष्टम्भयच्छरैः कर्णो भूमौ चैनामपातयत्

tāmāpatantīṃ sahasā sahadevapraveritāmvyaṣṭambhayaccharaiḥ karṇo bhūmau caināmapātayat

गदां विनिहतां दृष्ट्वा सहदेवस्त्वरान्वितःशक्तिं चिक्षेप कर्णाय तामप्यस्याच्छिनच्छरैः

gadāṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā sahadevastvarānvitaḥśaktiṃ cikṣepa karṇāya tāmapyasyācchinaccharaiḥ

ससंभ्रमस्ततस्तूर्णमवप्लुत्य रथोत्तमात्सहदेवो महाराज दृष्ट्वा कर्णं व्यवस्थितम्रथचक्रं ततो गृह्य मुमोचाधिरथिं प्रति

sasaṃbhramastatastūrṇamavaplutya rathottamātsahadevo mahārāja dṛṣṭvā karṇaṃ vyavasthitamrathacakraṃ tato gṛhya mumocādhirathiṃ prati

तमापतन्तं सहसा कालचक्रमिवोद्यतम्शरैरनेकसाहस्रैरच्छिनत्सूतनन्दनः

tamāpatantaṃ sahasā kālacakramivodyatamśarairanekasāhasrairacchinatsūtanandanaḥ

तस्मिंस्तु वितथे चक्रे कृते तेन महात्मनावार्यमाणश्च विशिखैः सहदेवो रणं जहौ

tasmiṃstu vitathe cakre kṛte tena mahātmanāvāryamāṇaśca viśikhaiḥ sahadevo raṇaṃ jahau

तमभिद्रुत्य राधेयो मुहूर्ताद्भरतर्षभअब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं सहदेवं विशां पते

tamabhidrutya rādheyo muhūrtādbharatarṣabhaabravītprahasanvākyaṃ sahadevaṃ viśāṃ pate

मा युध्यस्व रणे वीर विशिष्टै रथिभिः सहसदृशैर्युध्य माद्रेय वचो मे मा विशङ्किथाः

mā yudhyasva raṇe vīra viśiṣṭai rathibhiḥ sahasadṛśairyudhya mādreya vaco me mā viśaṅkithāḥ

अथैनं धनुषोऽग्रेण तुदन्भूयोऽब्रवीद्वचःएषोऽर्जुनो रणे यत्तो युध्यते कुरुभिः सहतत्र गच्छस्व माद्रेय गृहं वा यदि मन्यसे

athainaṃ dhanuṣo'greṇa tudanbhūyo'bravīdvacaḥeṣo'rjuno raṇe yatto yudhyate kurubhiḥ sahatatra gacchasva mādreya gṛhaṃ vā yadi manyase

एवमुक्त्वा तु तं कर्णो रथेन रथिनां वरःप्रायात्पाञ्चालपाण्डूनां सैन्यानि प्रहसन्निव

evamuktvā tu taṃ karṇo rathena rathināṃ varaḥprāyātpāñcālapāṇḍūnāṃ sainyāni prahasanniva

वधप्राप्तं तु माद्रेयं नावधीत्समरेऽरिहाकुन्त्याः स्मृत्वा वचो राजन्सत्यसंधो महारथः

vadhaprāptaṃ tu mādreyaṃ nāvadhītsamare'rihākuntyāḥ smṛtvā vaco rājansatyasaṃdho mahārathaḥ

सहदेवस्ततो राजन्विमनाः शरपीडितःकर्णवाक्शल्यतप्तश्च जीवितान्निरविद्यत

sahadevastato rājanvimanāḥ śarapīḍitaḥkarṇavākśalyataptaśca jīvitānniravidyata

आरुरोह रथं चापि पाञ्चाल्यस्य महात्मनःजनमेजयस्य समरे त्वरायुक्तो महारथः

āruroha rathaṃ cāpi pāñcālyasya mahātmanaḥjanamejayasya samare tvarāyukto mahārathaḥ

विराटं सहसेनं तु द्रोणार्थे द्रुतमागतम्मद्रराजः शरौघेण छादयामास धन्विनम्

virāṭaṃ sahasenaṃ tu droṇārthe drutamāgatammadrarājaḥ śaraugheṇa chādayāmāsa dhanvinam

तयोः समभवद्युद्धं समरे दृढधन्विनोःयादृशं ह्यभवद्राजञ्जम्भवासवयोः पुरा

tayoḥ samabhavadyuddhaṃ samare dṛḍhadhanvinoḥyādṛśaṃ hyabhavadrājañjambhavāsavayoḥ purā

मद्रराजो महाराज विराटं वाहिनीपतिम्आजघ्ने त्वरितं तीक्ष्णैः शतेन नतपर्वणाम्

madrarājo mahārāja virāṭaṃ vāhinīpatimājaghne tvaritaṃ tīkṣṇaiḥ śatena nataparvaṇām

प्रतिविव्याध तं राजा नवभिर्निशितैः शरैःपुनश्चैव त्रिसप्तत्या भूयश्चैव शतेन ह

prativivyādha taṃ rājā navabhirniśitaiḥ śaraiḥpunaścaiva trisaptatyā bhūyaścaiva śatena ha

तस्य मद्राधिपो हत्वा चतुरो रथवाजिनःसूतं ध्वजं च समरे रथोपस्थादपातयत्

tasya madrādhipo hatvā caturo rathavājinaḥsūtaṃ dhvajaṃ ca samare rathopasthādapātayat

हताश्वात्तु रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथःतस्थौ विस्फारयंश्चापं विमुञ्चंश्च शिताञ्शरान्

hatāśvāttu rathāttūrṇamavaplutya mahārathaḥtasthau visphārayaṃścāpaṃ vimuñcaṃśca śitāñśarān

शतानीकस्ततो दृष्ट्वा भ्रातरं हतवाहनम्रथेनाभ्यपतत्तूर्णं सर्वलोकस्य पश्यतः

śatānīkastato dṛṣṭvā bhrātaraṃ hatavāhanamrathenābhyapatattūrṇaṃ sarvalokasya paśyataḥ

शतानीकमथायान्तं मद्रराजो महामृधेविशिखैर्बहुभिर्विद्ध्वा ततो निन्ये यमक्षयम्

śatānīkamathāyāntaṃ madrarājo mahāmṛdheviśikhairbahubhirviddhvā tato ninye yamakṣayam

तस्मिंस्तु निहते वीरे विराटो रथसत्तमःआरुरोह रथं तूर्णं तमेव ध्वजमालिनम्

tasmiṃstu nihate vīre virāṭo rathasattamaḥāruroha rathaṃ tūrṇaṃ tameva dhvajamālinam

ततो विस्फार्य नयने क्रोधाद्द्विगुणविक्रमःमद्रराजरथं तूर्णं छादयामास पत्रिभिः

tato visphārya nayane krodhāddviguṇavikramaḥmadrarājarathaṃ tūrṇaṃ chādayāmāsa patribhiḥ

ततो मद्राधिपः क्रुद्धः शतेन नतपर्वणाम्आजघानोरसि दृढं विराटं वाहिनीपतिम्

tato madrādhipaḥ kruddhaḥ śatena nataparvaṇāmājaghānorasi dṛḍhaṃ virāṭaṃ vāhinīpatim

सोऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत्कश्मलं चाविशत्तीव्रं विराटो भरतर्षभसारथिस्तमपोवाह समरे शरविक्षतम्

so'tividdho mahārāja rathopastha upāviśatkaśmalaṃ cāviśattīvraṃ virāṭo bharatarṣabhasārathistamapovāha samare śaravikṣatam

ततः सा महती सेना प्राद्रवन्निशि भारतवध्यमाना शरशतैः शल्येनाहवशोभिना

tataḥ sā mahatī senā prādravanniśi bhāratavadhyamānā śaraśataiḥ śalyenāhavaśobhinā

तां दृष्ट्वा विद्रुतां सेनां वासुदेवधनंजयौप्रायातां तत्र राजेन्द्र यत्र शल्यो व्यवस्थितः

tāṃ dṛṣṭvā vidrutāṃ senāṃ vāsudevadhanaṃjayauprāyātāṃ tatra rājendra yatra śalyo vyavasthitaḥ

तौ तु प्रत्युद्ययौ राजन्राक्षसेन्द्रो ह्यलम्बुसःअष्टचक्रसमायुक्तमास्थाय प्रवरं रथम्

tau tu pratyudyayau rājanrākṣasendro hyalambusaḥaṣṭacakrasamāyuktamāsthāya pravaraṃ ratham

तुरंगममुखैर्युक्तं पिशाचैर्घोरदर्शनैःलोहितार्द्रपताकं तं रक्तमाल्यविभूषितम्कार्ष्णायसमयं घोरमृक्षचर्मावृतं महत्

turaṃgamamukhairyuktaṃ piśācairghoradarśanaiḥlohitārdrapatākaṃ taṃ raktamālyavibhūṣitamkārṣṇāyasamayaṃ ghoramṛkṣacarmāvṛtaṃ mahat

रौद्रेण चित्रपक्षेण विवृताक्षेण कूजताध्वजेनोच्छ्रिततुण्डेन गृध्रराजेन राजता

raudreṇa citrapakṣeṇa vivṛtākṣeṇa kūjatādhvajenocchritatuṇḍena gṛdhrarājena rājatā

स बभौ राक्षसो राजन्भिन्नाञ्जनचयोपमःरुरोधार्जुनमायान्तं प्रभञ्जनमिवाद्रिराट्किरन्बाणगणान्राजञ्शतशोऽर्जुनमूर्धनि

sa babhau rākṣaso rājanbhinnāñjanacayopamaḥrurodhārjunamāyāntaṃ prabhañjanamivādrirāṭkiranbāṇagaṇānrājañśataśo'rjunamūrdhani

अतितीव्रमभूद्युद्धं नरराक्षसयोर्मृधेद्रष्टॄणां प्रीतिजननं सर्वेषां भरतर्षभ

atitīvramabhūdyuddhaṃ nararākṣasayormṛdhedraṣṭṝṇāṃ prītijananaṃ sarveṣāṃ bharatarṣabha

तमर्जुनः शतेनैव पत्रिणामभ्यताडयत्नवभिश्च शितैर्बाणैश्चिच्छेद ध्वजमुच्छ्रितम्

tamarjunaḥ śatenaiva patriṇāmabhyatāḍayatnavabhiśca śitairbāṇaiściccheda dhvajamucchritam

सारथिं च त्रिभिर्बाणैस्त्रिभिरेव त्रिवेणुकम्धनुरेकेन चिच्छेद चतुर्भिश्चतुरो हयान्विरथस्योद्यतं खड्गं शरेणास्य द्विधाच्छिनत्

sārathiṃ ca tribhirbāṇaistribhireva triveṇukamdhanurekena ciccheda caturbhiścaturo hayānvirathasyodyataṃ khaḍgaṃ śareṇāsya dvidhācchinat

अथैनं निशितैर्बाणैश्चतुर्भिर्भरतर्षभपार्थोऽर्दयद्राक्षसेन्द्रं स विद्धः प्राद्रवद्भयात्

athainaṃ niśitairbāṇaiścaturbhirbharatarṣabhapārtho'rdayadrākṣasendraṃ sa viddhaḥ prādravadbhayāt

तं विजित्यार्जुनस्तूर्णं द्रोणान्तिकमुपाययौकिरञ्शरगणान्राजन्नरवारणवाजिषु

taṃ vijityārjunastūrṇaṃ droṇāntikamupāyayaukirañśaragaṇānrājannaravāraṇavājiṣu

वध्यमाना महाराज पाण्डवेन यशस्विनासैनिका न्यपतन्नुर्व्यां वातनुन्ना इव द्रुमाः

vadhyamānā mahārāja pāṇḍavena yaśasvināsainikā nyapatannurvyāṃ vātanunnā iva drumāḥ

तेषु तूत्साद्यमानेषु फल्गुनेन महात्मनासंप्राद्रवद्बलं सर्वं पुत्राणां ते विशां पते

teṣu tūtsādyamāneṣu phalgunena mahātmanāsaṃprādravadbalaṃ sarvaṃ putrāṇāṃ te viśāṃ pate