Parva.Adhyaya 7.147

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

विद्रुतं स्वबलं दृष्ट्वा वध्यमानं महात्मभिःक्रोधेन महताविष्टः पुत्रस्तव विशां पते

vidrutaṃ svabalaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ mahātmabhiḥkrodhena mahatāviṣṭaḥ putrastava viśāṃ pate

अभ्येत्य सहसा कर्णं द्रोणं च जयतां वरम्अमर्षवशमापन्नो वाक्यज्ञो वाक्यमब्रवीत्

abhyetya sahasā karṇaṃ droṇaṃ ca jayatāṃ varamamarṣavaśamāpanno vākyajño vākyamabravīt

भवद्भ्यामिह संग्रामो क्रुद्धाभ्यां संप्रवर्तितःआहवे निहतं दृष्ट्वा सैन्धवं सव्यसाचिना

bhavadbhyāmiha saṃgrāmo kruddhābhyāṃ saṃpravartitaḥāhave nihataṃ dṛṣṭvā saindhavaṃ savyasācinā

निहन्यमानां पाण्डूनां बलेन मम वाहिनीम्भूत्वा तद्विजये शक्तावशक्ताविव पश्यतः

nihanyamānāṃ pāṇḍūnāṃ balena mama vāhinīmbhūtvā tadvijaye śaktāvaśaktāviva paśyataḥ

यद्यहं भवतोस्त्याज्यो न वाच्योऽस्मि तदैव हिआवां पाण्डुसुतान्संख्ये जेष्याव इति मानदौ

yadyahaṃ bhavatostyājyo na vācyo'smi tadaiva hiāvāṃ pāṇḍusutānsaṃkhye jeṣyāva iti mānadau

तदैवाहं वचः श्रुत्वा भवद्भ्यामनुसंमतम्कृतवान्पाण्डवैः सार्धं वैरं योधविनाशनम्

tadaivāhaṃ vacaḥ śrutvā bhavadbhyāmanusaṃmatamkṛtavānpāṇḍavaiḥ sārdhaṃ vairaṃ yodhavināśanam

यदि नाहं परित्याज्यो भवद्भ्यां पुरुषर्षभौयुध्येतामनुरूपेण विक्रमेण सुविक्रमौ

yadi nāhaṃ parityājyo bhavadbhyāṃ puruṣarṣabhauyudhyetāmanurūpeṇa vikrameṇa suvikramau

वाक्प्रतोदेन तौ वीरौ प्रणुन्नौ तनयेन तेप्रावर्तयेतां तौ युद्धं घट्टिताविव पन्नगौ

vākpratodena tau vīrau praṇunnau tanayena teprāvartayetāṃ tau yuddhaṃ ghaṭṭitāviva pannagau

ततस्तौ रथिनां श्रेष्ठौ सर्वलोकधनुर्धरौशैनेयप्रमुखान्पार्थानभिदुद्रुवतू रणे

tatastau rathināṃ śreṣṭhau sarvalokadhanurdharauśaineyapramukhānpārthānabhidudruvatū raṇe

तथैव सहिताः पार्थाः स्वेन सैन्येन संवृताःअभ्यवर्तन्त तौ वीरौ नर्दमानौ मुहुर्मुहुः

tathaiva sahitāḥ pārthāḥ svena sainyena saṃvṛtāḥabhyavartanta tau vīrau nardamānau muhurmuhuḥ

अथ द्रोणो महेष्वासो दशभिः शिनिपुंगवम्अविध्यत्त्वरितं क्रुद्धः सर्वशस्त्रभृतां वरः

atha droṇo maheṣvāso daśabhiḥ śinipuṃgavamavidhyattvaritaṃ kruddhaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ

कर्णश्च दशभिर्बाणैः पुत्रश्च तव सप्तभिःदशभिर्वृषसेनश्च सौबलश्चापि सप्तभिःएते कौरव संक्रन्दे शैनेयं पर्यवारयन्

karṇaśca daśabhirbāṇaiḥ putraśca tava saptabhiḥdaśabhirvṛṣasenaśca saubalaścāpi saptabhiḥete kaurava saṃkrande śaineyaṃ paryavārayan

दृष्ट्वा च समरे द्रोणं निघ्नन्तं पाण्डवीं चमूम्विव्यधुः सोमकास्तूर्णं समन्ताच्छरवृष्टिभिः

dṛṣṭvā ca samare droṇaṃ nighnantaṃ pāṇḍavīṃ camūmvivyadhuḥ somakāstūrṇaṃ samantāccharavṛṣṭibhiḥ

ततो द्रोणोऽहरत्प्राणान्क्षत्रियाणां विशां पतेरश्मिभिर्भास्करो राजंस्तमसामिव भारत

tato droṇo'haratprāṇānkṣatriyāṇāṃ viśāṃ pateraśmibhirbhāskaro rājaṃstamasāmiva bhārata

द्रोणेन वध्यमानानां पाञ्चालानां विशां पतेशुश्रुवे तुमुलः शब्दः क्रोशतामितरेतरम्

droṇena vadhyamānānāṃ pāñcālānāṃ viśāṃ pateśuśruve tumulaḥ śabdaḥ krośatāmitaretaram

पुत्रानन्ये पितॄनन्ये भ्रातॄनन्ये च मातुलान्भागिनेयान्वयस्यांश्च तथा संबन्धिबान्धवान्उत्सृज्योत्सृज्य गच्छन्ति त्वरिता जीवितेप्सवः

putrānanye pitṝnanye bhrātṝnanye ca mātulānbhāgineyānvayasyāṃśca tathā saṃbandhibāndhavānutsṛjyotsṛjya gacchanti tvaritā jīvitepsavaḥ

अपरे मोहिता मोहात्तमेवाभिमुखा ययुःपाण्डवानां रणे योधाः परलोकं तथापरे

apare mohitā mohāttamevābhimukhā yayuḥpāṇḍavānāṃ raṇe yodhāḥ paralokaṃ tathāpare

सा तथा पाण्डवी सेना वध्यमाना महात्मभिःनिशि संप्राद्रवद्राजन्नुत्सृज्योल्काः सहस्रशः

sā tathā pāṇḍavī senā vadhyamānā mahātmabhiḥniśi saṃprādravadrājannutsṛjyolkāḥ sahasraśaḥ

पश्यतो भीमसेनस्य विजयस्याच्युतस्य चयमयोर्धर्मपुत्रस्य पार्षतस्य च पश्यतः

paśyato bhīmasenasya vijayasyācyutasya cayamayordharmaputrasya pārṣatasya ca paśyataḥ

तमसा संवृते लोके न प्राज्ञायत किंचनकौरवाणां प्रकाशेन दृश्यन्ते तु द्रुताः परे

tamasā saṃvṛte loke na prājñāyata kiṃcanakauravāṇāṃ prakāśena dṛśyante tu drutāḥ pare

द्रवमाणं तु तत्सैन्यं द्रोणकर्णौ महारथौजघ्नतुः पृष्ठतो राजन्किरन्तौ सायकान्बहून्

dravamāṇaṃ tu tatsainyaṃ droṇakarṇau mahārathaujaghnatuḥ pṛṣṭhato rājankirantau sāyakānbahūn

पाञ्चालेषु प्रभग्नेषु दीर्यमाणेषु सर्वशःजनार्दनो दीनमनाः प्रत्यभाषत फल्गुनम्

pāñcāleṣu prabhagneṣu dīryamāṇeṣu sarvaśaḥjanārdano dīnamanāḥ pratyabhāṣata phalgunam

द्रोणकर्णौ महेष्वासावेतौ पार्षतसात्यकीपाञ्चालांश्चैव सहितौ जघ्नतुः सायकैर्भृशम्

droṇakarṇau maheṣvāsāvetau pārṣatasātyakīpāñcālāṃścaiva sahitau jaghnatuḥ sāyakairbhṛśam

एतयोः शरवर्षेण प्रभग्ना नो महारथाःवार्यमाणापि कौन्तेय पृतना नावतिष्ठते

etayoḥ śaravarṣeṇa prabhagnā no mahārathāḥvāryamāṇāpi kaunteya pṛtanā nāvatiṣṭhate

एतावावां सर्वसैन्यैर्व्यूढैः सम्यगुदायुधैःद्रोणं च सूतपुत्रं च प्रयतावः प्रबाधितुम्

etāvāvāṃ sarvasainyairvyūḍhaiḥ samyagudāyudhaiḥdroṇaṃ ca sūtaputraṃ ca prayatāvaḥ prabādhitum

एतौ हि बलिनौ शूरौ कृतास्त्रौ जितकाशिनौउपेक्षितौ बलं क्रुद्धौ नाशयेतां निशामिमाम्एष भीमोऽभियात्युग्रः पुनरावर्त्य वाहिनीम्

etau hi balinau śūrau kṛtāstrau jitakāśinauupekṣitau balaṃ kruddhau nāśayetāṃ niśāmimāmeṣa bhīmo'bhiyātyugraḥ punarāvartya vāhinīm

वृकोदरं तथायान्तं दृष्ट्वा तत्र जनार्दनःपुनरेवाब्रवीद्राजन्हर्षयन्निव पाण्डवम्

vṛkodaraṃ tathāyāntaṃ dṛṣṭvā tatra janārdanaḥpunarevābravīdrājanharṣayanniva pāṇḍavam

एष भीमो रणश्लाघी वृतः सोमकपाण्डवैःरुषितोऽभ्येति वेगेन द्रोणकर्णौ महाबलौ

eṣa bhīmo raṇaślāghī vṛtaḥ somakapāṇḍavaiḥruṣito'bhyeti vegena droṇakarṇau mahābalau

एतेन सहितो युध्य पाञ्चालैश्च महारथैःआश्वासनार्थं सर्वेषां सैन्यानां पाण्डुनन्दन

etena sahito yudhya pāñcālaiśca mahārathaiḥāśvāsanārthaṃ sarveṣāṃ sainyānāṃ pāṇḍunandana

ततस्तौ पुरुषव्याघ्रावुभौ माधवपाण्डवौद्रोणकर्णौ समासाद्य धिष्ठितौ रणमूर्धनि

tatastau puruṣavyāghrāvubhau mādhavapāṇḍavaudroṇakarṇau samāsādya dhiṣṭhitau raṇamūrdhani

ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत्ततो द्रोणश्च कर्णश्च परान्ममृदतुर्युधि

tatastatpunarāvṛttaṃ yudhiṣṭhirabalaṃ mahattato droṇaśca karṇaśca parānmamṛdaturyudhi

स संप्रहारस्तुमुलो निशि प्रत्यभवन्महान्यथा सागरयो राजंश्चन्द्रोदयविवृद्धयोः

sa saṃprahārastumulo niśi pratyabhavanmahānyathā sāgarayo rājaṃścandrodayavivṛddhayoḥ

तत उत्सृज्य पाणिभ्यः प्रदीपांस्तव वाहिनीयुयुधे पाण्डवैः सार्धमुन्मत्तवदहःक्षये

tata utsṛjya pāṇibhyaḥ pradīpāṃstava vāhinīyuyudhe pāṇḍavaiḥ sārdhamunmattavadahaḥkṣaye

रजसा तमसा चैव संवृते भृशदारुणेकेवलं नामगोत्रेण प्रायुध्यन्त जयैषिणः

rajasā tamasā caiva saṃvṛte bhṛśadāruṇekevalaṃ nāmagotreṇa prāyudhyanta jayaiṣiṇaḥ

अश्रूयन्त हि नामानि श्राव्यमाणानि पार्थिवैःप्रहरद्भिर्महाराज स्वयंवर इवाहवे

aśrūyanta hi nāmāni śrāvyamāṇāni pārthivaiḥpraharadbhirmahārāja svayaṃvara ivāhave

निःशब्दमासीत्सहसा पुनः शब्दो महानभूत्क्रुद्धानां युध्यमानानां जयतां जीयतामपि

niḥśabdamāsītsahasā punaḥ śabdo mahānabhūtkruddhānāṃ yudhyamānānāṃ jayatāṃ jīyatāmapi

यत्र यत्र स्म दृश्यन्ते प्रदीपाः कुरुसत्तमतत्र तत्र स्म ते शूरा निपतन्ति पतंगवत्

yatra yatra sma dṛśyante pradīpāḥ kurusattamatatra tatra sma te śūrā nipatanti pataṃgavat

तथा संयुध्यमानानां विगाढाभून्महानिशापाण्डवानां च राजेन्द्र कौरवाणां च सर्वशः

tathā saṃyudhyamānānāṃ vigāḍhābhūnmahāniśāpāṇḍavānāṃ ca rājendra kauravāṇāṃ ca sarvaśaḥ