Parva.Adhyaya 7.146

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततस्ते प्राद्रवन्सर्वे त्वरिता युद्धदुर्मदाःअमृष्यमाणाः संरब्धा युयुधानरथं प्रति

tataste prādravansarve tvaritā yuddhadurmadāḥamṛṣyamāṇāḥ saṃrabdhā yuyudhānarathaṃ prati

ते रथैः कल्पितै राजन्हेमरूप्यविभूषितैःसादिभिश्च गजैश्चैव परिवव्रुः स्म सात्वतम्

te rathaiḥ kalpitai rājanhemarūpyavibhūṣitaiḥsādibhiśca gajaiścaiva parivavruḥ sma sātvatam

अथैनं कोष्ठकीकृत्य सर्वतस्ते महारथाःसिंहनादांस्तदा चक्रुस्तर्जयन्तः स्म सात्यकिम्

athainaṃ koṣṭhakīkṛtya sarvataste mahārathāḥsiṃhanādāṃstadā cakrustarjayantaḥ sma sātyakim

तेऽभ्यवर्षञ्शरैस्तीक्ष्णैः सात्यकिं सत्यविक्रमम्त्वरमाणा महावीर्या माधवस्य वधैषिणः

te'bhyavarṣañśaraistīkṣṇaiḥ sātyakiṃ satyavikramamtvaramāṇā mahāvīryā mādhavasya vadhaiṣiṇaḥ

तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णं शैनेयः परवीरहाप्रत्यगृह्णान्महाबाहुः प्रमुञ्चन्विशिखान्बहून्

tāndṛṣṭvā patatastūrṇaṃ śaineyaḥ paravīrahāpratyagṛhṇānmahābāhuḥ pramuñcanviśikhānbahūn

तत्र वीरो महेष्वासः सात्यकिर्युद्धदुर्मदःनिचकर्त शिरांस्युग्रैः शरैः संनतपर्वभिः

tatra vīro maheṣvāsaḥ sātyakiryuddhadurmadaḥnicakarta śirāṃsyugraiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

हस्तिहस्तान्हयग्रीवान्बाहूनपि च सायुधान्क्षुरप्रैः पातयामास तावकानां स माधवः

hastihastānhayagrīvānbāhūnapi ca sāyudhānkṣurapraiḥ pātayāmāsa tāvakānāṃ sa mādhavaḥ

पतितैश्चामरैश्चैव श्वेतच्छत्रैश्च भारतबभूव धरणी पूर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिव प्रभो

patitaiścāmaraiścaiva śvetacchatraiśca bhāratababhūva dharaṇī pūrṇā nakṣatrairdyauriva prabho

तेषां तु युयुधानेन युध्यतां युधि भारतबभूव तुमुलः शब्दः प्रेतानामिव क्रन्दताम्

teṣāṃ tu yuyudhānena yudhyatāṃ yudhi bhāratababhūva tumulaḥ śabdaḥ pretānāmiva krandatām

तेन शब्देन महता पूरितासीद्वसुंधरारात्रिः समभवच्चैव तीव्ररूपा भयावहा

tena śabdena mahatā pūritāsīdvasuṃdharārātriḥ samabhavaccaiva tīvrarūpā bhayāvahā

दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा युयुधानशराहतम्श्रुत्वा च विपुलं नादं निशीथे लोमहर्षणम्

dīryamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā yuyudhānaśarāhatamśrutvā ca vipulaṃ nādaṃ niśīthe lomaharṣaṇam

सुतस्तवाब्रवीद्राजन्सारथिं रथिनां वरःयत्रैष शब्दस्तत्राश्वांश्चोदयेति पुनः पुनः

sutastavābravīdrājansārathiṃ rathināṃ varaḥyatraiṣa śabdastatrāśvāṃścodayeti punaḥ punaḥ

तेन संचोद्यमानस्तु ततस्तांस्तुरगोत्तमान्सूतः संचोदयामास युयुधानरथं प्रति

tena saṃcodyamānastu tatastāṃsturagottamānsūtaḥ saṃcodayāmāsa yuyudhānarathaṃ prati

ततो दुर्योधनः क्रुद्धो दृढधन्वा जितक्लमःशीघ्रहस्तश्चित्रयोधी युयुधानमुपाद्रवत्

tato duryodhanaḥ kruddho dṛḍhadhanvā jitaklamaḥśīghrahastaścitrayodhī yuyudhānamupādravat

ततः पूर्णायतोत्सृष्टैर्मांसशोणितभोजनैःदुर्योधनं द्वादशभिर्माधवः प्रत्यविध्यत

tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairmāṃsaśoṇitabhojanaiḥduryodhanaṃ dvādaśabhirmādhavaḥ pratyavidhyata

दुर्योधनस्तेन तथा पूर्वमेवार्दितः शरैःशैनेयं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यदमर्षितः

duryodhanastena tathā pūrvamevārditaḥ śaraiḥśaineyaṃ daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyadamarṣitaḥ

ततः समभवद्युद्धमाकुलं भरतर्षभपाञ्चालानां च सर्वेषां भारतानां च दारुणम्

tataḥ samabhavadyuddhamākulaṃ bharatarṣabhapāñcālānāṃ ca sarveṣāṃ bhāratānāṃ ca dāruṇam

शैनेयस्तु रणे क्रुद्धस्तव पुत्रं महारथम्सायकानामशीत्या तु विव्याधोरसि भारत

śaineyastu raṇe kruddhastava putraṃ mahārathamsāyakānāmaśītyā tu vivyādhorasi bhārata

ततोऽस्य वाहान्समरे शरैर्निन्ये यमक्षयम्सारथिं च रथात्तूर्णं पातयामास पत्रिणा

tato'sya vāhānsamare śarairninye yamakṣayamsārathiṃ ca rathāttūrṇaṃ pātayāmāsa patriṇā

हताश्वे तु रथे तिष्ठन्पुत्रस्तव विशां पतेमुमोच निशितान्बाणाञ्शैनेयस्य रथं प्रति

hatāśve tu rathe tiṣṭhanputrastava viśāṃ patemumoca niśitānbāṇāñśaineyasya rathaṃ prati

शरान्पञ्चाशतस्तांस्तु शैनेयः कृतहस्तवत्चिच्छेद समरे राजन्प्रेषितांस्तनयेन ते

śarānpañcāśatastāṃstu śaineyaḥ kṛtahastavatciccheda samare rājanpreṣitāṃstanayena te

अथापरेण भल्लेन मुष्टिदेशे महद्धनुःचिच्छेद रभसो युद्धे तव पुत्रस्य मारिष

athāpareṇa bhallena muṣṭideśe mahaddhanuḥciccheda rabhaso yuddhe tava putrasya māriṣa

विरथो विधनुष्कश्च सर्वलोकेश्वरः प्रभुःआरुरोह रथं तूर्णं भास्वरं कृतवर्मणः

viratho vidhanuṣkaśca sarvalokeśvaraḥ prabhuḥāruroha rathaṃ tūrṇaṃ bhāsvaraṃ kṛtavarmaṇaḥ

दुर्योधने परावृत्ते शैनेयस्तव वाहिनीम्द्रावयामास विशिखैर्निशामध्ये विशां पते

duryodhane parāvṛtte śaineyastava vāhinīmdrāvayāmāsa viśikhairniśāmadhye viśāṃ pate

शकुनिश्चार्जुनं राजन्परिवार्य समन्ततःरथैरनेकसाहस्रैर्गजैश्चैव सहस्रशःतथा हयसहस्रैश्च तुमुलं सर्वतोऽकरोत्

śakuniścārjunaṃ rājanparivārya samantataḥrathairanekasāhasrairgajaiścaiva sahasraśaḥtathā hayasahasraiśca tumulaṃ sarvato'karot

ते महास्त्राणि दिव्यानि विकिरन्तोऽर्जुनं प्रतिअर्जुनं योधयन्ति स्म क्षत्रियाः कालचोदिताः

te mahāstrāṇi divyāni vikiranto'rjunaṃ pratiarjunaṃ yodhayanti sma kṣatriyāḥ kālacoditāḥ

तान्यर्जुनः सहस्राणि रथवारणवाजिनाम्प्रत्यवारयदायस्तः प्रकुर्वन्विपुलं क्षयम्

tānyarjunaḥ sahasrāṇi rathavāraṇavājināmpratyavārayadāyastaḥ prakurvanvipulaṃ kṣayam

ततस्तु समरे शूरः शकुनिः सौबलस्तदाविव्याध निशितैर्बाणैरर्जुनं प्रहसन्निव

tatastu samare śūraḥ śakuniḥ saubalastadāvivyādha niśitairbāṇairarjunaṃ prahasanniva

पुनश्चैव शतेनास्य संरुरोध महारथम्तमर्जुनस्तु विंशत्या विव्याध युधि भारत

punaścaiva śatenāsya saṃrurodha mahārathamtamarjunastu viṃśatyā vivyādha yudhi bhārata

अथेतरान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरविध्यतसंवार्य तान्बाणगणैर्युधि राजन्धनंजयःअवधीत्तावकान्योधान्वज्रपाणिरिवासुरान्

athetarānmaheṣvāsāṃstribhistribhiravidhyatasaṃvārya tānbāṇagaṇairyudhi rājandhanaṃjayaḥavadhīttāvakānyodhānvajrapāṇirivāsurān

भुजैश्छिन्नैर्महाराज शरीरैश्च सहस्रशःसमास्तीर्णा धरा तत्र बभौ पुष्पैरिवाचिता

bhujaiśchinnairmahārāja śarīraiśca sahasraśaḥsamāstīrṇā dharā tatra babhau puṣpairivācitā

स विद्ध्वा शकुनिं भूयः पञ्चभिर्नतपर्वभिःउलूकं त्रिभिराजघ्ने त्रिभिरेव महायसैः

sa viddhvā śakuniṃ bhūyaḥ pañcabhirnataparvabhiḥulūkaṃ tribhirājaghne tribhireva mahāyasaiḥ

तमुलूकस्तथा विद्ध्वा वासुदेवमताडयत्ननाद च महानादं पूरयन्वसुधातलम्

tamulūkastathā viddhvā vāsudevamatāḍayatnanāda ca mahānādaṃ pūrayanvasudhātalam

अर्जुनस्तु द्रुतं गत्वा शकुनेर्धनुराच्छिनत्निन्ये च चतुरो वाहान्यमस्य सदनं प्रति

arjunastu drutaṃ gatvā śakunerdhanurācchinatninye ca caturo vāhānyamasya sadanaṃ prati

ततो रथादवप्लुत्य सौबलो भरतर्षभउलूकस्य रथं तूर्णमारुरोह विशां पते

tato rathādavaplutya saubalo bharatarṣabhaulūkasya rathaṃ tūrṇamāruroha viśāṃ pate

तावेकरथमारूढौ पितापुत्रौ महारथौपार्थं सिषिचतुर्बाणैर्गिरिं मेघाविवोत्थितौ

tāvekarathamārūḍhau pitāputrau mahārathaupārthaṃ siṣicaturbāṇairgiriṃ meghāvivotthitau

तौ तु विद्ध्वा महाराज पाण्डवो निशितैः शरैःविद्रावयंस्तव चमूं शतशो व्यधमच्छरैः

tau tu viddhvā mahārāja pāṇḍavo niśitaiḥ śaraiḥvidrāvayaṃstava camūṃ śataśo vyadhamaccharaiḥ

अनिलेन यथाभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततःविच्छिन्नानि तथा राजन्बलान्यासन्विशां पते

anilena yathābhrāṇi vicchinnāni samantataḥvicchinnāni tathā rājanbalānyāsanviśāṃ pate

तद्बलं भरतश्रेष्ठ वध्यमानं तथा निशिप्रदुद्राव दिशः सर्वा वीक्षमाणं भयार्दितम्

tadbalaṃ bharataśreṣṭha vadhyamānaṃ tathā niśipradudrāva diśaḥ sarvā vīkṣamāṇaṃ bhayārditam

उत्सृज्य वाहान्समरे चोदयन्तस्तथापरेसंभ्रान्ताः पर्यधावन्त तस्मिंस्तमसि दारुणे

utsṛjya vāhānsamare codayantastathāparesaṃbhrāntāḥ paryadhāvanta tasmiṃstamasi dāruṇe

विजित्य समरे योधांस्तावकान्भरतर्षभदध्मतुर्मुदितौ शङ्खौ वासुदेवधनंजयौ

vijitya samare yodhāṃstāvakānbharatarṣabhadadhmaturmuditau śaṅkhau vāsudevadhanaṃjayau

धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणं विद्ध्वा त्रिभिः शरैःचिच्छेद धनुषस्तूर्णं ज्यां शरेण शितेन ह

dhṛṣṭadyumno mahārāja droṇaṃ viddhvā tribhiḥ śaraiḥciccheda dhanuṣastūrṇaṃ jyāṃ śareṇa śitena ha

तन्निधाय धनुर्नीडे द्रोणः क्षत्रियमर्दनःआददेऽन्यद्धनुः शूरो वेगवत्सारवत्तरम्

tannidhāya dhanurnīḍe droṇaḥ kṣatriyamardanaḥādade'nyaddhanuḥ śūro vegavatsāravattaram

धृष्टद्युम्नं ततो द्रोणो विद्ध्वा सप्तभिराशुगैःसारथिं पञ्चभिर्बाणै राजन्विव्याध संयुगे

dhṛṣṭadyumnaṃ tato droṇo viddhvā saptabhirāśugaiḥsārathiṃ pañcabhirbāṇai rājanvivyādha saṃyuge

तं निवार्य शरैस्तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथःव्यधमत्कौरवीं सेनां शतशोऽथ सहस्रशः

taṃ nivārya śaraistūrṇaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥvyadhamatkauravīṃ senāṃ śataśo'tha sahasraśaḥ

वध्यमाने बले तस्मिंस्तव पुत्रस्य मारिषप्रावर्तत नदी घोरा शोणितौघतरङ्गिणी

vadhyamāne bale tasmiṃstava putrasya māriṣaprāvartata nadī ghorā śoṇitaughataraṅgiṇī

उभयोः सेनयोर्मध्ये नराश्वद्विपवाहिनीयथा वैतरणी राजन्यमराष्ट्रपुरं प्रति

ubhayoḥ senayormadhye narāśvadvipavāhinīyathā vaitaraṇī rājanyamarāṣṭrapuraṃ prati

द्रावयित्वा तु तत्सैन्यं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्अत्यराजत तेजस्वी शक्रो देवगणेष्विव

drāvayitvā tu tatsainyaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavānatyarājata tejasvī śakro devagaṇeṣviva

अथ दध्मुर्महाशङ्खान्धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौयमौ च युयुधानश्च पाण्डवश्च वृकोदरः

atha dadhmurmahāśaṅkhāndhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinauyamau ca yuyudhānaśca pāṇḍavaśca vṛkodaraḥ

जित्वा रथसहस्राणि तावकानां महारथाःसिंहनादरवांश्चक्रुः पाण्डवा जितकाशिनः

jitvā rathasahasrāṇi tāvakānāṃ mahārathāḥsiṃhanādaravāṃścakruḥ pāṇḍavā jitakāśinaḥ

पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च मदोत्कटाःतथा द्रोणस्य शूरस्य द्रौणेश्चैव विशां पते

paśyatastava putrasya karṇasya ca madotkaṭāḥtathā droṇasya śūrasya drauṇeścaiva viśāṃ pate