Parva.Adhyaya 7.157

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

एकवीरवधे मोघा शक्तिः सूतात्मजे यदाकस्मात्सर्वान्समुत्सृज्य स तां पार्थे न मुक्तवान्

ekavīravadhe moghā śaktiḥ sūtātmaje yadākasmātsarvānsamutsṛjya sa tāṃ pārthe na muktavān

तस्मिन्हते हता हि स्युः सर्वे पाण्डवसृञ्जयाःएकवीरवधे कस्मान्न युद्धे जयमादधत्

tasminhate hatā hi syuḥ sarve pāṇḍavasṛñjayāḥekavīravadhe kasmānna yuddhe jayamādadhat

आहूतो न निवर्तेयमिति तस्य महाव्रतम्स्वयमाह्वयितव्यः स सूतपुत्रेण फल्गुनः

āhūto na nivarteyamiti tasya mahāvratamsvayamāhvayitavyaḥ sa sūtaputreṇa phalgunaḥ

ततो द्वैरथमानीय फल्गुनं शक्रदत्तयान जघान वृषा कस्मात्तन्ममाचक्ष्व संजय

tato dvairathamānīya phalgunaṃ śakradattayāna jaghāna vṛṣā kasmāttanmamācakṣva saṃjaya

नूनं बुद्धिविहीनश्चाप्यसहायश्च मे सुतःशत्रुभिर्व्यंसितोपायः कथं नु स जयेदरीन्

nūnaṃ buddhivihīnaścāpyasahāyaśca me sutaḥśatrubhirvyaṃsitopāyaḥ kathaṃ nu sa jayedarīn

या ह्यस्य परमा शक्तिर्जयस्य च परायणम्सा शक्तिर्वासुदेवेन व्यंसितास्य घटोत्कचे

yā hyasya paramā śaktirjayasya ca parāyaṇamsā śaktirvāsudevena vyaṃsitāsya ghaṭotkace

कुणेर्यथा हस्तगतं ह्रियेद्बिल्वं बलीयसातथा शक्तिरमोघा सा मोघीभूता घटोत्कचे

kuṇeryathā hastagataṃ hriyedbilvaṃ balīyasātathā śaktiramoghā sā moghībhūtā ghaṭotkace

यथा वराहस्य शुनश्च युध्यतो;स्तयोरभावे श्वपचस्य लाभःमन्ये विद्वन्वासुदेवस्य तद्व;द्युद्धे लाभः कर्णहैडिम्बयोर्वै

yathā varāhasya śunaśca yudhyato;stayorabhāve śvapacasya lābhaḥmanye vidvanvāsudevasya tadva;dyuddhe lābhaḥ karṇahaiḍimbayorvai

घटोत्कचो यदि हन्याद्धि कर्णं; परो लाभः स भवेत्पाण्डवानाम्वैकर्तनो वा यदि तं निहन्या;त्तथापि कृत्यं शक्तिनाशात्कृतं स्यात्

ghaṭotkaco yadi hanyāddhi karṇaṃ; paro lābhaḥ sa bhavetpāṇḍavānāmvaikartano vā yadi taṃ nihanyā;ttathāpi kṛtyaṃ śaktināśātkṛtaṃ syāt

इति प्राज्ञः प्रज्ञयैतद्विचार्य; घटोत्कचं सूतपुत्रेण युद्धेअयोधयद्वासुदेवो नृसिंहः; प्रियं कुर्वन्पाण्डवानां हितं च

iti prājñaḥ prajñayaitadvicārya; ghaṭotkacaṃ sūtaputreṇa yuddheayodhayadvāsudevo nṛsiṃhaḥ; priyaṃ kurvanpāṇḍavānāṃ hitaṃ ca

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एतच्चिकीर्षितं ज्ञात्वा कर्णे मधुनिहा नृपनियोजयामास तदा द्वैरथे राक्षसेश्वरम्

etaccikīrṣitaṃ jñātvā karṇe madhunihā nṛpaniyojayāmāsa tadā dvairathe rākṣaseśvaram

घटोत्कचं महावीर्यं महाबुद्धिर्जनार्दनःअमोघाया विघातार्थं राजन्दुर्मन्त्रिते तव

ghaṭotkacaṃ mahāvīryaṃ mahābuddhirjanārdanaḥamoghāyā vighātārthaṃ rājandurmantrite tava

तदैव कृतकार्या हि वयं स्याम कुरूद्वहन रक्षेद्यदि कृष्णस्तं पार्थं कर्णान्महारथात्

tadaiva kṛtakāryā hi vayaṃ syāma kurūdvahana rakṣedyadi kṛṣṇastaṃ pārthaṃ karṇānmahārathāt

साश्वध्वजरथः संख्ये धृतराष्ट्र पतेद्भुविविना जनार्दनं पार्थो योगानामीश्वरं प्रभुम्

sāśvadhvajarathaḥ saṃkhye dhṛtarāṣṭra patedbhuvivinā janārdanaṃ pārtho yogānāmīśvaraṃ prabhum

तैस्तैरुपायैर्बहुभी रक्ष्यमाणः स पार्थिवजयत्यभिमुखः शत्रून्पार्थः कृष्णेन पालितः

taistairupāyairbahubhī rakṣyamāṇaḥ sa pārthivajayatyabhimukhaḥ śatrūnpārthaḥ kṛṣṇena pālitaḥ

सविशेषं त्वमोघायाः कृष्णोऽरक्षत पाण्डवम्हन्यात्क्षिप्ता हि कौन्तेयं शक्तिर्वृक्षमिवाशनिः

saviśeṣaṃ tvamoghāyāḥ kṛṣṇo'rakṣata pāṇḍavamhanyātkṣiptā hi kaunteyaṃ śaktirvṛkṣamivāśaniḥ

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

विरोधी च कुमन्त्री च प्राज्ञमानी ममात्मजःयस्यैष समतिक्रान्तो वधोपायो जयं प्रति

virodhī ca kumantrī ca prājñamānī mamātmajaḥyasyaiṣa samatikrānto vadhopāyo jayaṃ prati

तवापि समतिक्रान्तमेतद्गावल्गणे कथम्एतमर्थं महाबुद्धे यत्त्वया नावबोधितः

tavāpi samatikrāntametadgāvalgaṇe kathametamarthaṃ mahābuddhe yattvayā nāvabodhitaḥ

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

दुर्योधनस्य शकुनेर्मम दुःशासनस्य चरात्रौ रात्रौ भवत्येषा नित्यमेव समर्थना

duryodhanasya śakunermama duḥśāsanasya carātrau rātrau bhavatyeṣā nityameva samarthanā

श्वः सर्वसैन्यानुत्सृज्य जहि कर्ण धनंजयम्प्रेष्यवत्पाण्डुपाञ्चालानुपभोक्ष्यामहे ततः

śvaḥ sarvasainyānutsṛjya jahi karṇa dhanaṃjayampreṣyavatpāṇḍupāñcālānupabhokṣyāmahe tataḥ

अथ वा निहते पार्थे पाण्डुष्वन्यतमं ततःस्थापयेद्युधि वार्ष्णेयस्तस्मात्कृष्णो निपात्यताम्

atha vā nihate pārthe pāṇḍuṣvanyatamaṃ tataḥsthāpayedyudhi vārṣṇeyastasmātkṛṣṇo nipātyatām

कृष्णो हि मूलं पाण्डूनां पार्थः स्कन्ध इवोद्गतःशाखा इवेतरे पार्थाः पाञ्चालाः पत्रसंज्ञिताः

kṛṣṇo hi mūlaṃ pāṇḍūnāṃ pārthaḥ skandha ivodgataḥśākhā ivetare pārthāḥ pāñcālāḥ patrasaṃjñitāḥ

कृष्णाश्रयाः कृष्णबलाः कृष्णनाथाश्च पाण्डवाःकृष्णः परायणं चैषां ज्योतिषामिव चन्द्रमाः

kṛṣṇāśrayāḥ kṛṣṇabalāḥ kṛṣṇanāthāśca pāṇḍavāḥkṛṣṇaḥ parāyaṇaṃ caiṣāṃ jyotiṣāmiva candramāḥ

तस्मात्पर्णानि शाखाश्च स्कन्धं चोत्सृज्य सूतजकृष्णं निकृन्धि पाण्डूनां मूलं सर्वत्र सर्वदा

tasmātparṇāni śākhāśca skandhaṃ cotsṛjya sūtajakṛṣṇaṃ nikṛndhi pāṇḍūnāṃ mūlaṃ sarvatra sarvadā

हन्याद्यदि हि दाशार्हं कर्णो यादवनन्दनम्कृत्स्ना वसुमती राजन्वशे ते स्यान्न संशयः

hanyādyadi hi dāśārhaṃ karṇo yādavanandanamkṛtsnā vasumatī rājanvaśe te syānna saṃśayaḥ

यदि हि स निहतः शयीत भूमौ; यदुकुलपाण्डवनन्दनो महात्माननु तव वसुधा नरेन्द्र सर्वा; सगिरिसमुद्रवना वशं व्रजेत

yadi hi sa nihataḥ śayīta bhūmau; yadukulapāṇḍavanandano mahātmānanu tava vasudhā narendra sarvā; sagirisamudravanā vaśaṃ vrajeta

सा तु बुद्धिः कृताप्येवं जाग्रति त्रिदशेश्वरेअप्रमेये हृषीकेशे युद्धकाले व्यमुह्यत

sā tu buddhiḥ kṛtāpyevaṃ jāgrati tridaśeśvareaprameye hṛṣīkeśe yuddhakāle vyamuhyata

अर्जुनं चापि कौन्तेयं सदा रक्षति केशवःन ह्येनमैच्छत्प्रमुखे सौतेः स्थापयितुं रणे

arjunaṃ cāpi kaunteyaṃ sadā rakṣati keśavaḥna hyenamaicchatpramukhe sauteḥ sthāpayituṃ raṇe

अन्यांश्चास्मै रथोदारानुपस्थापयदच्युतःअमोघां तां कथं शक्तिं मोघां कुर्यामिति प्रभो

anyāṃścāsmai rathodārānupasthāpayadacyutaḥamoghāṃ tāṃ kathaṃ śaktiṃ moghāṃ kuryāmiti prabho

ततः कृष्णं महाबाहुः सात्यकिः सत्यविक्रमःपप्रच्छ रथशार्दूल कर्णं प्रति महारथम्

tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuḥ sātyakiḥ satyavikramaḥpapraccha rathaśārdūla karṇaṃ prati mahāratham

अयं च प्रत्ययः कर्णे शक्त्या चामितविक्रमकिमर्थं सूतपुत्रेण न मुक्ता फल्गुने तु सा

ayaṃ ca pratyayaḥ karṇe śaktyā cāmitavikramakimarthaṃ sūtaputreṇa na muktā phalgune tu sā

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

दुःशासनश्च कर्णश्च शकुनिश्च ससैन्धवःसततं मन्त्रयन्ति स्म दुर्योधनपुरोगमाः

duḥśāsanaśca karṇaśca śakuniśca sasaindhavaḥsatataṃ mantrayanti sma duryodhanapurogamāḥ

कर्ण कर्ण महेष्वास रणेऽमितपराक्रमनान्यस्य शक्तिरेषा ते मोक्तव्या जयतां वर

karṇa karṇa maheṣvāsa raṇe'mitaparākramanānyasya śaktireṣā te moktavyā jayatāṃ vara

ऋते महारथात्पार्थात्कुन्तीपुत्राद्धनंजयात्स हि तेषामतियशा देवानामिव वासवः

ṛte mahārathātpārthātkuntīputrāddhanaṃjayātsa hi teṣāmatiyaśā devānāmiva vāsavaḥ

तस्मिन्विनिहते सर्वे पाण्डवाः सृञ्जयैः सहभविष्यन्ति गतात्मानः सुरा इव निरग्नयः

tasminvinihate sarve pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ sahabhaviṣyanti gatātmānaḥ surā iva niragnayaḥ

तथेति च प्रतिज्ञातं कर्णेन शिनिपुंगवहृदि नित्यं तु कर्णस्य वधो गाण्डीवधन्वनः

tatheti ca pratijñātaṃ karṇena śinipuṃgavahṛdi nityaṃ tu karṇasya vadho gāṇḍīvadhanvanaḥ

अहमेव तु राधेयं मोहयामि युधां वरयतो नावसृजच्छक्तिं पाण्डवे श्वेतवाहने

ahameva tu rādheyaṃ mohayāmi yudhāṃ varayato nāvasṛjacchaktiṃ pāṇḍave śvetavāhane

फल्गुनस्य हि तां मृत्युमवगम्य युयुत्सतःन निद्रा न च मे हर्षो मनसोऽस्ति युधां वर

phalgunasya hi tāṃ mṛtyumavagamya yuyutsataḥna nidrā na ca me harṣo manaso'sti yudhāṃ vara

घटोत्कचे व्यंसितां तु दृष्ट्वा तां शिनिपुंगवमृत्योरास्यान्तरान्मुक्तं पश्याम्यद्य धनंजयम्

ghaṭotkace vyaṃsitāṃ tu dṛṣṭvā tāṃ śinipuṃgavamṛtyorāsyāntarānmuktaṃ paśyāmyadya dhanaṃjayam

न पिता न च मे माता न यूयं भ्रातरस्तथान च प्राणास्तथा रक्ष्या यथा बीभत्सुराहवे

na pitā na ca me mātā na yūyaṃ bhrātarastathāna ca prāṇāstathā rakṣyā yathā bībhatsurāhave

त्रैलोक्यराज्याद्यत्किंचिद्भवेदन्यत्सुदुर्लभम्नेच्छेयं सात्वताहं तद्विना पार्थं धनंजयम्

trailokyarājyādyatkiṃcidbhavedanyatsudurlabhamneccheyaṃ sātvatāhaṃ tadvinā pārthaṃ dhanaṃjayam

अतः प्रहर्षः सुमहान्युयुधानाद्य मेऽभवत्मृतं प्रत्यागतमिव दृष्ट्वा पार्थं धनंजयम्

ataḥ praharṣaḥ sumahānyuyudhānādya me'bhavatmṛtaṃ pratyāgatamiva dṛṣṭvā pārthaṃ dhanaṃjayam

अतश्च प्रहितो युद्धे मया कर्णाय राक्षसःन ह्यन्यः समरे रात्रौ शक्तः कर्णं प्रबाधितुम्

ataśca prahito yuddhe mayā karṇāya rākṣasaḥna hyanyaḥ samare rātrau śaktaḥ karṇaṃ prabādhitum

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

इति सात्यकये प्राह तदा देवकिनन्दनःधनंजयहिते युक्तस्तत्प्रिये सततं रतः

iti sātyakaye prāha tadā devakinandanaḥdhanaṃjayahite yuktastatpriye satataṃ rataḥ