Parva.Adhyaya 7.160

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततो दुर्योधनो द्रोणमभिगम्येदमब्रवीत्अमर्षवशमापन्नो जनयन्हर्षतेजसी

tato duryodhano droṇamabhigamyedamabravītamarṣavaśamāpanno janayanharṣatejasī

न मर्षणीयाः संग्रामे विश्रमन्तः श्रमान्विताःसपत्ना ग्लानमनसो लब्धलक्ष्या विशेषतः

na marṣaṇīyāḥ saṃgrāme viśramantaḥ śramānvitāḥsapatnā glānamanaso labdhalakṣyā viśeṣataḥ

तत्तु मर्षितमस्माभिर्भवतः प्रियकाम्ययात एते परिविश्रान्ताः पाण्डवा बलवत्तराः

tattu marṣitamasmābhirbhavataḥ priyakāmyayāta ete pariviśrāntāḥ pāṇḍavā balavattarāḥ

सर्वथा परिहीनाः स्म तेजसा च बलेन चभवता पाल्यमानास्ते विवर्धन्ते पुनः पुनः

sarvathā parihīnāḥ sma tejasā ca balena cabhavatā pālyamānāste vivardhante punaḥ punaḥ

दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मास्त्रादीनि यान्यपितानि सर्वाणि तिष्ठन्ति भवत्येव विशेषतः

divyānyastrāṇi sarvāṇi brahmāstrādīni yānyapitāni sarvāṇi tiṣṭhanti bhavatyeva viśeṣataḥ

न पाण्डवेया न वयं नान्ये लोके धनुर्धराःयुध्यमानस्य ते तुल्याः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

na pāṇḍaveyā na vayaṃ nānye loke dhanurdharāḥyudhyamānasya te tulyāḥ satyametadbravīmi te

ससुरासुरगन्धर्वानिमाँल्लोकान्द्विजोत्तमसर्वास्त्रविद्भवान्हन्याद्दिव्यैरस्त्रैर्न संशयः

sasurāsuragandharvānimām̐llokāndvijottamasarvāstravidbhavānhanyāddivyairastrairna saṃśayaḥ

स भवान्मर्षयत्येनांस्त्वत्तो भीतान्विशेषतःशिष्यत्वं वा पुरस्कृत्य मम वा मन्दभाग्यताम्

sa bhavānmarṣayatyenāṃstvatto bhītānviśeṣataḥśiṣyatvaṃ vā puraskṛtya mama vā mandabhāgyatām

एवमुद्धर्षितो द्रोणः कोपितश्चात्मजेन तेसमन्युरब्रवीद्राजन्दुर्योधनमिदं वचः

evamuddharṣito droṇaḥ kopitaścātmajena tesamanyurabravīdrājanduryodhanamidaṃ vacaḥ

स्थविरः सन्परं शक्त्या घटे दुर्योधनाहवेअतः परं मया कार्यं क्षुद्रं विजयगृद्धिनाअनस्त्रविदयं सर्वो हन्तव्योऽस्त्रविदा जनः

sthaviraḥ sanparaṃ śaktyā ghaṭe duryodhanāhaveataḥ paraṃ mayā kāryaṃ kṣudraṃ vijayagṛddhināanastravidayaṃ sarvo hantavyo'stravidā janaḥ

यद्भवान्मन्यते चापि शुभं वा यदि वाशुभम्तद्वै कर्तास्मि कौरव्य वचनात्तव नान्यथा

yadbhavānmanyate cāpi śubhaṃ vā yadi vāśubhamtadvai kartāsmi kauravya vacanāttava nānyathā

निहत्य सर्वपाञ्चालान्युद्धे कृत्वा पराक्रमम्विमोक्ष्ये कवचं राजन्सत्येनायुधमालभे

nihatya sarvapāñcālānyuddhe kṛtvā parākramamvimokṣye kavacaṃ rājansatyenāyudhamālabhe

मन्यसे यच्च कौन्तेयमर्जुनं श्रान्तमाहवेतस्य वीर्यं महाबाहो शृणु सत्येन कौरव

manyase yacca kaunteyamarjunaṃ śrāntamāhavetasya vīryaṃ mahābāho śṛṇu satyena kaurava

तं न देवा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसाःउत्सहन्ते रणे सोढुं कुपितं सव्यसाचिनम्

taṃ na devā na gandharvā na yakṣā na ca rākṣasāḥutsahante raṇe soḍhuṃ kupitaṃ savyasācinam

खाण्डवे येन भगवान्प्रत्युद्यातः सुरेश्वरःसायकैर्वारितश्चापि वर्षमाणो महात्मना

khāṇḍave yena bhagavānpratyudyātaḥ sureśvaraḥsāyakairvāritaścāpi varṣamāṇo mahātmanā

यक्षा नागास्तथा दैत्या ये चान्ये बलगर्विताःनिहताः पुरुषेन्द्रेण तच्चापि विदितं तव

yakṣā nāgāstathā daityā ye cānye balagarvitāḥnihatāḥ puruṣendreṇa taccāpi viditaṃ tava

गन्धर्वा घोषयात्रायां चित्रसेनादयो जिताःयूयं तैर्ह्रियमाणाश्च मोक्षिता दृढधन्वना

gandharvā ghoṣayātrāyāṃ citrasenādayo jitāḥyūyaṃ tairhriyamāṇāśca mokṣitā dṛḍhadhanvanā

निवातकवचाश्चापि देवानां शत्रवस्तथासुरैरवध्याः संग्रामे तेन वीरेण निर्जिताः

nivātakavacāścāpi devānāṃ śatravastathāsurairavadhyāḥ saṃgrāme tena vīreṇa nirjitāḥ

दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम्विजिग्ये पुरुषव्याघ्रः स शक्यो मानुषैः कथम्

dānavānāṃ sahasrāṇi hiraṇyapuravāsināmvijigye puruṣavyāghraḥ sa śakyo mānuṣaiḥ katham

प्रत्यक्षं चैव ते सर्वं यथा बलमिदं तवक्षपितं पाण्डुपुत्रेण चेष्टतां नो विशां पते

pratyakṣaṃ caiva te sarvaṃ yathā balamidaṃ tavakṣapitaṃ pāṇḍuputreṇa ceṣṭatāṃ no viśāṃ pate

तं तथाभिप्रशंसन्तमर्जुनं कुपितस्तदाद्रोणं तव सुतो राजन्पुनरेवेदमब्रवीत्

taṃ tathābhipraśaṃsantamarjunaṃ kupitastadādroṇaṃ tava suto rājanpunarevedamabravīt

अहं दुःशासनः कर्णः शकुनिर्मातुलश्च मेहनिष्यामोऽर्जुनं संख्ये द्वैधीकृत्याद्य भारतीम्

ahaṃ duḥśāsanaḥ karṇaḥ śakunirmātulaśca mehaniṣyāmo'rjunaṃ saṃkhye dvaidhīkṛtyādya bhāratīm

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो हसन्निवअन्ववर्तत राजानं स्वस्ति तेऽस्त्विति चाब्रवीत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo hasannivaanvavartata rājānaṃ svasti te'stviti cābravīt

को हि गाण्डीवधन्वानं ज्वलन्तमिव तेजसाअक्षयं क्षपयेत्कश्चित्क्षत्रियः क्षत्रियर्षभम्

ko hi gāṇḍīvadhanvānaṃ jvalantamiva tejasāakṣayaṃ kṣapayetkaścitkṣatriyaḥ kṣatriyarṣabham

तं न वित्तपतिर्नेन्द्रो न यमो न जलेश्वरःनासुरोरगरक्षांसि क्षपयेयुः सहायुधम्

taṃ na vittapatirnendro na yamo na jaleśvaraḥnāsuroragarakṣāṃsi kṣapayeyuḥ sahāyudham

मूढास्त्वेतानि भाषन्ते यानीमान्यात्थ भारतयुद्धे ह्यर्जुनमासाद्य स्वस्तिमान्को व्रजेद्गृहान्

mūḍhāstvetāni bhāṣante yānīmānyāttha bhāratayuddhe hyarjunamāsādya svastimānko vrajedgṛhān

त्वं तु सर्वातिशङ्कित्वान्निष्ठुरः पापनिश्चयःश्रेयसस्त्वद्धिते युक्तांस्तत्तद्वक्तुमिहेच्छसि

tvaṃ tu sarvātiśaṅkitvānniṣṭhuraḥ pāpaniścayaḥśreyasastvaddhite yuktāṃstattadvaktumihecchasi

गच्छ त्वमपि कौन्तेयमात्मार्थेभ्यो हि माचिरम्त्वमप्याशंससे योद्धुं कुलजः क्षत्रियो ह्यसि

gaccha tvamapi kaunteyamātmārthebhyo hi māciramtvamapyāśaṃsase yoddhuṃ kulajaḥ kṣatriyo hyasi

इमान्किं पार्थिवान्सर्वान्घातयिष्यस्यनागसःत्वमस्य मूलं वैरस्य तस्मादासादयार्जुनम्

imānkiṃ pārthivānsarvānghātayiṣyasyanāgasaḥtvamasya mūlaṃ vairasya tasmādāsādayārjunam

एष ते मातुलः प्राज्ञः क्षत्रधर्ममनुव्रतःदूर्द्यूतदेवी गान्धारिः प्रयात्वर्जुनमाहवे

eṣa te mātulaḥ prājñaḥ kṣatradharmamanuvrataḥdūrdyūtadevī gāndhāriḥ prayātvarjunamāhave

एषोऽक्षकुशलो जिह्मो द्यूतकृत्कितवः शठःदेविता निकृतिप्रज्ञो युधि जेष्यति पाण्डवान्

eṣo'kṣakuśalo jihmo dyūtakṛtkitavaḥ śaṭhaḥdevitā nikṛtiprajño yudhi jeṣyati pāṇḍavān

त्वया कथितमत्यन्तं कर्णेन सह हृष्टवत्असकृच्छून्यवन्मोहाद्धृतराष्ट्रस्य शृण्वतः

tvayā kathitamatyantaṃ karṇena saha hṛṣṭavatasakṛcchūnyavanmohāddhṛtarāṣṭrasya śṛṇvataḥ

अहं च तात कर्णश्च भ्राता दुःशासनश्च मेपाण्डुपुत्रान्हनिष्यामः सहिताः समरे त्रयः

ahaṃ ca tāta karṇaśca bhrātā duḥśāsanaśca mepāṇḍuputrānhaniṣyāmaḥ sahitāḥ samare trayaḥ

इति ते कत्थमानस्य श्रुतं संसदि संसदिअनुतिष्ठ प्रतिज्ञां तां सत्यवाग्भव तैः सह

iti te katthamānasya śrutaṃ saṃsadi saṃsadianutiṣṭha pratijñāṃ tāṃ satyavāgbhava taiḥ saha

एष ते पाण्डवः शत्रुरविषह्योऽग्रतः स्थितःक्षत्रधर्ममवेक्षस्व श्लाघ्यस्तव वधो जयात्

eṣa te pāṇḍavaḥ śatruraviṣahyo'grataḥ sthitaḥkṣatradharmamavekṣasva ślāghyastava vadho jayāt

दत्तं भुक्तमधीतं च प्राप्तमैश्वर्यमीप्सितम्कृतकृत्योऽनृणश्चासि मा भैर्युध्यस्व पाण्डवम्

dattaṃ bhuktamadhītaṃ ca prāptamaiśvaryamīpsitamkṛtakṛtyo'nṛṇaścāsi mā bhairyudhyasva pāṇḍavam

इत्युक्त्वा समरे द्रोणो न्यवर्तत यतः परेद्वैधीकृत्य ततः सेनां युद्धं समभवत्तदा

ityuktvā samare droṇo nyavartata yataḥ paredvaidhīkṛtya tataḥ senāṃ yuddhaṃ samabhavattadā