Parva.Adhyaya 7.20

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततो युधिष्ठिरो द्रोणं दृष्ट्वान्तिकमुपागतम्महता शरवर्षेण प्रत्यगृह्णादभीतवत्

tato yudhiṣṭhiro droṇaṃ dṛṣṭvāntikamupāgatammahatā śaravarṣeṇa pratyagṛhṇādabhītavat

ततो हलहलाशब्द आसीद्यौधिष्ठिरे बलेजिघृक्षति महासिंहे गजानामिव यूथपम्

tato halahalāśabda āsīdyaudhiṣṭhire balejighṛkṣati mahāsiṃhe gajānāmiva yūthapam

दृष्ट्वा द्रोणं ततः शूरः सत्यजित्सत्यविक्रमःयुधिष्ठिरं परिप्रेप्सुमाचार्यं समुपाद्रवत्

dṛṣṭvā droṇaṃ tataḥ śūraḥ satyajitsatyavikramaḥyudhiṣṭhiraṃ pariprepsumācāryaṃ samupādravat

तत आचार्यपाञ्चाल्यौ युयुधाते परस्परम्विक्षोभयन्तौ तत्सैन्यमिन्द्रवैरोचनाविव

tata ācāryapāñcālyau yuyudhāte parasparamvikṣobhayantau tatsainyamindravairocanāviva

ततः सत्यजितं तीक्ष्णैर्दशभिर्मर्मभेदिभिःअविध्यच्छीघ्रमाचार्यश्छित्त्वास्य सशरं धनुः

tataḥ satyajitaṃ tīkṣṇairdaśabhirmarmabhedibhiḥavidhyacchīghramācāryaśchittvāsya saśaraṃ dhanuḥ

स शीघ्रतरमादाय धनुरन्यत्प्रतापवान्द्रोणं सोऽभिजघानाशु विंशद्भिः कङ्कपत्रिभिः

sa śīghrataramādāya dhanuranyatpratāpavāndroṇaṃ so'bhijaghānāśu viṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ

ज्ञात्वा सत्यजिता द्रोणं ग्रस्यमानमिवाहवेवृकः शरशतैस्तीक्ष्णैः पाञ्चाल्यो द्रोणमर्दयत्

jñātvā satyajitā droṇaṃ grasyamānamivāhavevṛkaḥ śaraśataistīkṣṇaiḥ pāñcālyo droṇamardayat

संछाद्यमानं समरे द्रोणं दृष्ट्वा महारथम्चुक्रुशुः पाण्डवा राजन्वस्त्राणि दुधुवुश्च ह

saṃchādyamānaṃ samare droṇaṃ dṛṣṭvā mahārathamcukruśuḥ pāṇḍavā rājanvastrāṇi dudhuvuśca ha

वृकस्तु परमक्रुद्धो द्रोणं षष्ट्या स्तनान्तरेविव्याध बलवान्राजंस्तदद्भुतमिवाभवत्

vṛkastu paramakruddho droṇaṃ ṣaṣṭyā stanāntarevivyādha balavānrājaṃstadadbhutamivābhavat

द्रोणस्तु शरवर्षेण छाद्यमानो महारथःवेगं चक्रे महावेगः क्रोधादुद्वृत्य चक्षुषी

droṇastu śaravarṣeṇa chādyamāno mahārathaḥvegaṃ cakre mahāvegaḥ krodhādudvṛtya cakṣuṣī

ततः सत्यजितश्चापं छित्त्वा द्रोणो वृकस्य चषड्भिः ससूतं सहयं शरैर्द्रोणोऽवधीद्वृकम्

tataḥ satyajitaścāpaṃ chittvā droṇo vṛkasya caṣaḍbhiḥ sasūtaṃ sahayaṃ śarairdroṇo'vadhīdvṛkam

अथान्यद्धनुरादाय सत्यजिद्वेगवत्तरम्साश्वं ससूतं विशिखैर्द्रोणं विव्याध सध्वजम्

athānyaddhanurādāya satyajidvegavattaramsāśvaṃ sasūtaṃ viśikhairdroṇaṃ vivyādha sadhvajam

स तन्न ममृषे द्रोणः पाञ्चाल्येनार्दनं मृधेततस्तस्य विनाशाय सत्वरं व्यसृजच्छरान्

sa tanna mamṛṣe droṇaḥ pāñcālyenārdanaṃ mṛdhetatastasya vināśāya satvaraṃ vyasṛjaccharān

हयान्ध्वजं धनुर्मुष्टिमुभौ च पार्ष्णिसारथीअवाकिरत्ततो द्रोणः शरवर्षैः सहस्रशः

hayāndhvajaṃ dhanurmuṣṭimubhau ca pārṣṇisārathīavākirattato droṇaḥ śaravarṣaiḥ sahasraśaḥ

तथा संछिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनःपाञ्चाल्यः परमास्त्रज्ञः शोणाश्वं समयोधयत्

tathā saṃchidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥpāñcālyaḥ paramāstrajñaḥ śoṇāśvaṃ samayodhayat

स सत्यजितमालक्ष्य तथोदीर्णं महाहवेअर्धचन्द्रेण चिच्छेद शिरस्तस्य महात्मनः

sa satyajitamālakṣya tathodīrṇaṃ mahāhaveardhacandreṇa ciccheda śirastasya mahātmanaḥ

तस्मिन्हते महामात्रे पाञ्चालानां रथर्षभेअपायाज्जवनैरश्वैर्द्रोणात्त्रस्तो युधिष्ठिरः

tasminhate mahāmātre pāñcālānāṃ ratharṣabheapāyājjavanairaśvairdroṇāttrasto yudhiṣṭhiraḥ

पाञ्चालाः केकया मत्स्याश्चेदिकारूषकोसलाःयुधिष्ठिरमुदीक्षन्तो हृष्टा द्रोणमुपाद्रवन्

pāñcālāḥ kekayā matsyāścedikārūṣakosalāḥyudhiṣṭhiramudīkṣanto hṛṣṭā droṇamupādravan

ततो युधिष्ठिरप्रेप्सुराचार्यः शत्रुपूगहाव्यधमत्तान्यनीकानि तूलराशिमिवानिलः

tato yudhiṣṭhiraprepsurācāryaḥ śatrupūgahāvyadhamattānyanīkāni tūlarāśimivānilaḥ

निर्दहन्तमनीकानि तानि तानि पुनः पुनःद्रोणं मत्स्यादवरजः शतानीकोऽभ्यवर्तत

nirdahantamanīkāni tāni tāni punaḥ punaḥdroṇaṃ matsyādavarajaḥ śatānīko'bhyavartata

सूर्यरश्मिप्रतीकाशैः कर्मारपरिमार्जितैःषड्भिः ससूतं सहयं द्रोणं विद्ध्वानदद्भृशम्

sūryaraśmipratīkāśaiḥ karmāraparimārjitaiḥṣaḍbhiḥ sasūtaṃ sahayaṃ droṇaṃ viddhvānadadbhṛśam

तस्य नानदतो द्रोणः शिरः कायात्सकुण्डलम्क्षुरेणापाहरत्तूर्णं ततो मत्स्याः प्रदुद्रुवुः

tasya nānadato droṇaḥ śiraḥ kāyātsakuṇḍalamkṣureṇāpāharattūrṇaṃ tato matsyāḥ pradudruvuḥ

मत्स्याञ्जित्वाजयच्चेदीन्कारूषान्केकयानपिपाञ्चालान्सृञ्जयान्पाण्डून्भारद्वाजः पुनः पुनः

matsyāñjitvājayaccedīnkārūṣānkekayānapipāñcālānsṛñjayānpāṇḍūnbhāradvājaḥ punaḥ punaḥ

तं दहन्तमनीकानि क्रुद्धमग्निं यथा वनम्दृष्ट्वा रुक्मरथं क्रुद्धं समकम्पन्त सृञ्जयाः

taṃ dahantamanīkāni kruddhamagniṃ yathā vanamdṛṣṭvā rukmarathaṃ kruddhaṃ samakampanta sṛñjayāḥ

उत्तमं ह्यादधानस्य धनुरस्याशुकारिणःज्याघोषो निघ्नतोऽमित्रान्दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे

uttamaṃ hyādadhānasya dhanurasyāśukāriṇaḥjyāghoṣo nighnato'mitrāndikṣu sarvāsu śuśruve

नागानश्वान्पदातींश्च रथिनो गजसादिनःरौद्रा हस्तवता मुक्ताः प्रमथ्नन्ति स्म सायकाः

nāgānaśvānpadātīṃśca rathino gajasādinaḥraudrā hastavatā muktāḥ pramathnanti sma sāyakāḥ

नानद्यमानः पर्जन्यो मिश्रवातो हिमात्ययेअश्मवर्षमिवावर्षत्परेषां भयमादधत्

nānadyamānaḥ parjanyo miśravāto himātyayeaśmavarṣamivāvarṣatpareṣāṃ bhayamādadhat

सर्वा दिशः समचरत्सैन्यं विक्षोभयन्निवबली शूरो महेष्वासो मित्राणामभयंकरः

sarvā diśaḥ samacaratsainyaṃ vikṣobhayannivabalī śūro maheṣvāso mitrāṇāmabhayaṃkaraḥ

तस्य विद्युदिवाभ्रेषु चापं हेमपरिष्कृतम्दिक्षु सर्वास्वपश्याम द्रोणस्यामिततेजसः

tasya vidyudivābhreṣu cāpaṃ hemapariṣkṛtamdikṣu sarvāsvapaśyāma droṇasyāmitatejasaḥ

द्रोणस्तु पाण्डवानीके चकार कदनं महत्यथा दैत्यगणे विष्णुः सुरासुरनमस्कृतः

droṇastu pāṇḍavānīke cakāra kadanaṃ mahatyathā daityagaṇe viṣṇuḥ surāsuranamaskṛtaḥ

स शूरः सत्यवाक्प्राज्ञो बलवान्सत्यविक्रमःमहानुभावः कालान्ते रौद्रीं भीरुविभीषणाम्

sa śūraḥ satyavākprājño balavānsatyavikramaḥmahānubhāvaḥ kālānte raudrīṃ bhīruvibhīṣaṇām

कवचोर्मिध्वजावर्तां मर्त्यकूलापहारिणीम्गजवाजिमहाग्राहामसिमीनां दुरासदाम्

kavacormidhvajāvartāṃ martyakūlāpahāriṇīmgajavājimahāgrāhāmasimīnāṃ durāsadām

वीरास्थिशर्करां रौद्रां भेरीमुरजकच्छपाम्चर्मवर्मप्लवां घोरां केशशैवलशाड्वलाम्

vīrāsthiśarkarāṃ raudrāṃ bherīmurajakacchapāmcarmavarmaplavāṃ ghorāṃ keśaśaivalaśāḍvalām

शरौघिणीं धनुःस्रोतां बाहुपन्नगसंकुलाम्रणभूमिवहां घोरां कुरुसृञ्जयवाहिनीम्मनुष्यशीर्षपाषाणां शक्तिमीनां गदोडुपाम्

śaraughiṇīṃ dhanuḥsrotāṃ bāhupannagasaṃkulāmraṇabhūmivahāṃ ghorāṃ kurusṛñjayavāhinīmmanuṣyaśīrṣapāṣāṇāṃ śaktimīnāṃ gadoḍupām

उष्णीषफेनवसनां निष्कीर्णान्त्रसरीसृपाम्वीरापहारिणीमुग्रां मांसशोणितकर्दमाम्

uṣṇīṣaphenavasanāṃ niṣkīrṇāntrasarīsṛpāmvīrāpahāriṇīmugrāṃ māṃsaśoṇitakardamām

हस्तिग्राहां केतुवृक्षां क्षत्रियाणां निमज्जनीम्क्रूरां शरीरसंघाटां सादिनक्रां दुरत्ययाम्द्रोणः प्रावर्तयत्तत्र नदीमन्तकगामिनीम्

hastigrāhāṃ ketuvṛkṣāṃ kṣatriyāṇāṃ nimajjanīmkrūrāṃ śarīrasaṃghāṭāṃ sādinakrāṃ duratyayāmdroṇaḥ prāvartayattatra nadīmantakagāminīm

क्रव्यादगणसंघुष्टां श्वशृगालगणायुताम्निषेवितां महारौद्रैः पिशिताशैः समन्ततः

kravyādagaṇasaṃghuṣṭāṃ śvaśṛgālagaṇāyutāmniṣevitāṃ mahāraudraiḥ piśitāśaiḥ samantataḥ

तं दहन्तमनीकानि रथोदारं कृतान्तवत्सर्वतोऽभ्यद्रवन्द्रोणं कुन्तीपुत्रपुरोगमाः

taṃ dahantamanīkāni rathodāraṃ kṛtāntavatsarvato'bhyadravandroṇaṃ kuntīputrapurogamāḥ

तांस्तु शूरान्महेष्वासांस्तावकाभ्युद्यतायुधाःराजानो राजपुत्राश्च समन्तात्पर्यवारयन्

tāṃstu śūrānmaheṣvāsāṃstāvakābhyudyatāyudhāḥrājāno rājaputrāśca samantātparyavārayan

ततो द्रोणः सत्यसंधः प्रभिन्न इव कुञ्जरःअभ्यतीत्य रथानीकं दृढसेनमपातयत्

tato droṇaḥ satyasaṃdhaḥ prabhinna iva kuñjaraḥabhyatītya rathānīkaṃ dṛḍhasenamapātayat

ततो राजानमासाद्य प्रहरन्तमभीतवत्अविध्यन्नवभिः क्षेमं स हतः प्रापतद्रथात्

tato rājānamāsādya praharantamabhītavatavidhyannavabhiḥ kṣemaṃ sa hataḥ prāpatadrathāt

स मध्यं प्राप्य सैन्यानां सर्वाः प्रविचरन्दिशःत्राता ह्यभवदन्येषां न त्रातव्यः कथंचन

sa madhyaṃ prāpya sainyānāṃ sarvāḥ pravicarandiśaḥtrātā hyabhavadanyeṣāṃ na trātavyaḥ kathaṃcana

शिखण्डिनं द्वादशभिर्विंशत्या चोत्तमौजसम्वसुदानं च भल्लेन प्रेषयद्यमसादनम्

śikhaṇḍinaṃ dvādaśabhirviṃśatyā cottamaujasamvasudānaṃ ca bhallena preṣayadyamasādanam

अशीत्या क्षत्रवर्माणं षड्विंशत्या सुदक्षिणम्क्षत्रदेवं तु भल्लेन रथनीडादपाहरत्

aśītyā kṣatravarmāṇaṃ ṣaḍviṃśatyā sudakṣiṇamkṣatradevaṃ tu bhallena rathanīḍādapāharat

युधामन्युं चतुःषष्ट्या त्रिंशता चैव सात्यकिम्विद्ध्वा रुक्मरथस्तूर्णं युधिष्ठिरमुपाद्रवत्

yudhāmanyuṃ catuḥṣaṣṭyā triṃśatā caiva sātyakimviddhvā rukmarathastūrṇaṃ yudhiṣṭhiramupādravat

ततो युधिष्ठिरः क्षिप्रं कितवो राजसत्तमःअपायाज्जवनैरश्वैः पाञ्चाल्यो द्रोणमभ्ययात्

tato yudhiṣṭhiraḥ kṣipraṃ kitavo rājasattamaḥapāyājjavanairaśvaiḥ pāñcālyo droṇamabhyayāt

तं द्रोणः सधनुष्कं तु साश्वयन्तारमक्षिणोत्स हतः प्रापतद्भूमौ रथाज्ज्योतिरिवाम्बरात्

taṃ droṇaḥ sadhanuṣkaṃ tu sāśvayantāramakṣiṇotsa hataḥ prāpatadbhūmau rathājjyotirivāmbarāt

तस्मिन्हते राजपुत्रे पाञ्चालानां यशस्करेहत द्रोणं हत द्रोणमित्यासीत्तुमुलं महत्

tasminhate rājaputre pāñcālānāṃ yaśaskarehata droṇaṃ hata droṇamityāsīttumulaṃ mahat

तांस्तथा भृशसंक्रुद्धान्पाञ्चालान्मत्स्यकेकयान्सृञ्जयान्पाण्डवांश्चैव द्रोणो व्यक्षोभयद्बली

tāṃstathā bhṛśasaṃkruddhānpāñcālānmatsyakekayānsṛñjayānpāṇḍavāṃścaiva droṇo vyakṣobhayadbalī

सात्यकिं चेकितानं च धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौवार्धक्षेमिं चित्रसेनं सेनाबिन्दुं सुवर्चसम्

sātyakiṃ cekitānaṃ ca dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinauvārdhakṣemiṃ citrasenaṃ senābinduṃ suvarcasam

एतांश्चान्यांश्च सुबहून्नानाजनपदेश्वरान्सर्वान्द्रोणोऽजयद्युद्धे कुरुभिः परिवारितः

etāṃścānyāṃśca subahūnnānājanapadeśvarānsarvāndroṇo'jayadyuddhe kurubhiḥ parivāritaḥ

तावकास्तु महाराज जयं लब्ध्वा महाहवेपाण्डवेयान्रणे जघ्नुर्द्रवमाणान्समन्ततः

tāvakāstu mahārāja jayaṃ labdhvā mahāhavepāṇḍaveyānraṇe jaghnurdravamāṇānsamantataḥ

ते दानवा इवेन्द्रेण वध्यमाना महात्मनापाञ्चालाः केकया मत्स्याः समकम्पन्त भारत

te dānavā ivendreṇa vadhyamānā mahātmanāpāñcālāḥ kekayā matsyāḥ samakampanta bhārata