Parva.Adhyaya 7.23

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

व्यथयेयुरिमे सेनां देवानामपि संयुगेआहवे ये न्यवर्तन्त वृकोदरमुखा रथाः

vyathayeyurime senāṃ devānāmapi saṃyugeāhave ye nyavartanta vṛkodaramukhā rathāḥ

संप्रयुक्तः किलैवायं दिष्टैर्भवति पूरुषःतस्मिन्नेव तु सर्वार्था दृश्यन्ते वै पृथग्विधाः

saṃprayuktaḥ kilaivāyaṃ diṣṭairbhavati pūruṣaḥtasminneva tu sarvārthā dṛśyante vai pṛthagvidhāḥ

दीर्घं विप्रोषितः कालमरण्ये जटिलोऽजिनीअज्ञातश्चैव लोकस्य विजहार युधिष्ठिरः

dīrghaṃ viproṣitaḥ kālamaraṇye jaṭilo'jinīajñātaścaiva lokasya vijahāra yudhiṣṭhiraḥ

स एव महतीं सेनां समावर्तयदाहवेकिमन्यद्दैवसंयोगान्मम पुत्रस्य चाभवत्

sa eva mahatīṃ senāṃ samāvartayadāhavekimanyaddaivasaṃyogānmama putrasya cābhavat

युक्त एव हि भाग्येन ध्रुवमुत्पद्यते नरःस तथाकृष्यते तेन न यथा स्वयमिच्छति

yukta eva hi bhāgyena dhruvamutpadyate naraḥsa tathākṛṣyate tena na yathā svayamicchati

द्यूतव्यसनमासाद्य क्लेशितो हि युधिष्ठिरःस पुनर्भागधेयेन सहायानुपलब्धवान्

dyūtavyasanamāsādya kleśito hi yudhiṣṭhiraḥsa punarbhāgadheyena sahāyānupalabdhavān

अर्धं मे केकया लब्धाः काशिकाः कोसलाश्च येचेदयश्चापरे वङ्गा मामेव समुपाश्रिताः

ardhaṃ me kekayā labdhāḥ kāśikāḥ kosalāśca yecedayaścāpare vaṅgā māmeva samupāśritāḥ

पृथिवी भूयसी तात मम पार्थस्य नो तथाइति मामब्रवीत्सूत मन्दो दुर्योधनस्तदा

pṛthivī bhūyasī tāta mama pārthasya no tathāiti māmabravītsūta mando duryodhanastadā

तस्य सेनासमूहस्य मध्ये द्रोणः सुरक्षितःनिहतः पार्षतेनाजौ किमन्यद्भागधेयतः

tasya senāsamūhasya madhye droṇaḥ surakṣitaḥnihataḥ pārṣatenājau kimanyadbhāgadheyataḥ

मध्ये राज्ञां महाबाहुं सदा युद्धाभिनन्दिनम्सर्वास्त्रपारगं द्रोणं कथं मृत्युरुपेयिवान्

madhye rājñāṃ mahābāhuṃ sadā yuddhābhinandinamsarvāstrapāragaṃ droṇaṃ kathaṃ mṛtyurupeyivān

समनुप्राप्तकृच्छ्रोऽहं संमोहं परमं गतःभीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा नाहं जीवितुमुत्सहे

samanuprāptakṛcchro'haṃ saṃmohaṃ paramaṃ gataḥbhīṣmadroṇau hatau śrutvā nāhaṃ jīvitumutsahe

यन्मा क्षत्ताब्रवीत्तात प्रपश्यन्पुत्रगृद्धिनम्दुर्योधनेन तत्सर्वं प्राप्तं सूत मया सह

yanmā kṣattābravīttāta prapaśyanputragṛddhinamduryodhanena tatsarvaṃ prāptaṃ sūta mayā saha

नृशंसं तु परं तत्स्यात्त्यक्त्वा दुर्योधनं यदिपुत्रशेषं चिकीर्षेयं कृच्छ्रं न मरणं भवेत्

nṛśaṃsaṃ tu paraṃ tatsyāttyaktvā duryodhanaṃ yadiputraśeṣaṃ cikīrṣeyaṃ kṛcchraṃ na maraṇaṃ bhavet

यो हि धर्मं परित्यज्य भवत्यर्थपरो नरःसोऽस्माच्च हीयते लोकात्क्षुद्रभावं च गच्छति

yo hi dharmaṃ parityajya bhavatyarthaparo naraḥso'smācca hīyate lokātkṣudrabhāvaṃ ca gacchati

अद्य चाप्यस्य राष्ट्रस्य हतोत्साहस्य संजयअवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति

adya cāpyasya rāṣṭrasya hatotsāhasya saṃjayaavaśeṣaṃ na paśyāmi kakude mṛdite sati

कथं स्यादवशेषं हि धुर्ययोरभ्यतीतयोःयौ नित्यमनुजीवामः क्षमिणौ पुरुषर्षभौ

kathaṃ syādavaśeṣaṃ hi dhuryayorabhyatītayoḥyau nityamanujīvāmaḥ kṣamiṇau puruṣarṣabhau

व्यक्तमेव च मे शंस यथा युद्धमवर्ततकेऽयुध्यन्के व्यपाकर्षन्के क्षुद्राः प्राद्रवन्भयात्

vyaktameva ca me śaṃsa yathā yuddhamavartatake'yudhyanke vyapākarṣanke kṣudrāḥ prādravanbhayāt

धनंजयं च मे शंस यद्यच्चक्रे रथर्षभःतस्माद्भयं नो भूयिष्ठं भ्रातृव्याच्च विशेषतः

dhanaṃjayaṃ ca me śaṃsa yadyaccakre ratharṣabhaḥtasmādbhayaṃ no bhūyiṣṭhaṃ bhrātṛvyācca viśeṣataḥ

यथासीच्च निवृत्तेषु पाण्डवेषु च संजयमम सैन्यावशेषस्य संनिपातः सुदारुणःमामकानां च ये शूराः कांस्तत्र समवारयन्

yathāsīcca nivṛtteṣu pāṇḍaveṣu ca saṃjayamama sainyāvaśeṣasya saṃnipātaḥ sudāruṇaḥmāmakānāṃ ca ye śūrāḥ kāṃstatra samavārayan