Parva.Adhyaya 7.28

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

तथा क्रुद्धः किमकरोद्भगदत्तस्य पाण्डवःप्राग्ज्योतिषो वा पार्थस्य तन्मे शंस यथातथम्

tathā kruddhaḥ kimakarodbhagadattasya pāṇḍavaḥprāgjyotiṣo vā pārthasya tanme śaṃsa yathātatham

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

प्राग्ज्योतिषेण संसक्तावुभौ दाशार्हपाण्डवौमृत्योरिवान्तिकं प्राप्तौ सर्वभूतानि मेनिरे

prāgjyotiṣeṇa saṃsaktāvubhau dāśārhapāṇḍavaumṛtyorivāntikaṃ prāptau sarvabhūtāni menire

तथा हि शरवर्षाणि पातयत्यनिशं प्रभोभगदत्तो गजस्कन्धात्कृष्णयोः स्यन्दनस्थयोः

tathā hi śaravarṣāṇi pātayatyaniśaṃ prabhobhagadatto gajaskandhātkṛṣṇayoḥ syandanasthayoḥ

अथ कार्ष्णायसैर्बाणैः पूर्णकार्मुकनिःसृतैःअविध्यद्देवकीपुत्रं हेमपुङ्खैः शिलाशितैः

atha kārṣṇāyasairbāṇaiḥ pūrṇakārmukaniḥsṛtaiḥavidhyaddevakīputraṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ

अग्निस्पर्शसमास्तीक्ष्णा भगदत्तेन चोदिताःनिर्भिद्य देवकीपुत्रं क्षितिं जग्मुः शरास्ततः

agnisparśasamāstīkṣṇā bhagadattena coditāḥnirbhidya devakīputraṃ kṣitiṃ jagmuḥ śarāstataḥ

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा शरावापं निहत्य चलाडयन्निव राजानं भगदत्तमयोधयत्

tasya pārtho dhanuśchittvā śarāvāpaṃ nihatya calāḍayanniva rājānaṃ bhagadattamayodhayat

सोऽर्करश्मिनिभांस्तीक्ष्णांस्तोमरान्वै चतुर्दशप्रेरयत्सव्यसाची तांस्त्रिधैकैकमथाच्छिनत्

so'rkaraśminibhāṃstīkṣṇāṃstomarānvai caturdaśaprerayatsavyasācī tāṃstridhaikaikamathācchinat

ततो नागस्य तद्वर्म व्यधमत्पाकशासनिःशरजालेन स बभौ व्यभ्रः पर्वतराडिव

tato nāgasya tadvarma vyadhamatpākaśāsaniḥśarajālena sa babhau vyabhraḥ parvatarāḍiva

ततः प्राग्ज्योतिषः शक्तिं हेमदण्डामयस्मयीम्व्यसृजद्वासुदेवाय द्विधा तामर्जुनोऽच्छिनत्

tataḥ prāgjyotiṣaḥ śaktiṃ hemadaṇḍāmayasmayīmvyasṛjadvāsudevāya dvidhā tāmarjuno'cchinat

ततश्छत्रं ध्वजं चैव छित्त्वा राज्ञोऽर्जुनः शरैःविव्याध दशभिस्तूर्णमुत्स्मयन्पर्वताधिपम्

tataśchatraṃ dhvajaṃ caiva chittvā rājño'rjunaḥ śaraiḥvivyādha daśabhistūrṇamutsmayanparvatādhipam

सोऽतिविद्धोऽर्जुनशरैः सुपुङ्खैः कङ्कपत्रिभिःभगदत्तस्ततः क्रुद्धः पाण्डवस्य महात्मनः

so'tividdho'rjunaśaraiḥ supuṅkhaiḥ kaṅkapatribhiḥbhagadattastataḥ kruddhaḥ pāṇḍavasya mahātmanaḥ

व्यसृजत्तोमरान्मूर्ध्नि श्वेताश्वस्योन्ननाद चतैरर्जुनस्य समरे किरीटं परिवर्तितम्

vyasṛjattomarānmūrdhni śvetāśvasyonnanāda catairarjunasya samare kirīṭaṃ parivartitam

परिवृत्तं किरीटं तं यमयन्नेव फल्गुनःसुदृष्टः क्रियतां लोक इति राजानमब्रवीत्

parivṛttaṃ kirīṭaṃ taṃ yamayanneva phalgunaḥsudṛṣṭaḥ kriyatāṃ loka iti rājānamabravīt

एवमुक्तस्तु संक्रुद्धः शरवर्षेण पाण्डवम्अभ्यवर्षत्सगोविन्दं धनुरादाय भास्वरम्

evamuktastu saṃkruddhaḥ śaravarṣeṇa pāṇḍavamabhyavarṣatsagovindaṃ dhanurādāya bhāsvaram

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा तूणीरान्संनिकृत्य चत्वरमाणो द्विसप्तत्या सर्वमर्मस्वताडयत्

tasya pārtho dhanuśchittvā tūṇīrānsaṃnikṛtya catvaramāṇo dvisaptatyā sarvamarmasvatāḍayat

विद्धस्तथाप्यव्यथितो वैष्णवास्त्रमुदीरयन्अभिमन्त्र्याङ्कुशं क्रुद्धो व्यसृजत्पाण्डवोरसि

viddhastathāpyavyathito vaiṣṇavāstramudīrayanabhimantryāṅkuśaṃ kruddho vyasṛjatpāṇḍavorasi

विसृष्टं भगदत्तेन तदस्त्रं सर्वघातकम्उरसा प्रतिजग्राह पार्थं संछाद्य केशवः

visṛṣṭaṃ bhagadattena tadastraṃ sarvaghātakamurasā pratijagrāha pārthaṃ saṃchādya keśavaḥ

वैजयन्त्यभवन्माला तदस्त्रं केशवोरसिततोऽर्जुनः क्लान्तमनाः केशवं प्रत्यभाषत

vaijayantyabhavanmālā tadastraṃ keśavorasitato'rjunaḥ klāntamanāḥ keśavaṃ pratyabhāṣata

अयुध्यमानस्तुरगान्संयन्तास्मि जनार्दनइत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्ष प्रतिज्ञां स्वां न रक्षसि

ayudhyamānasturagānsaṃyantāsmi janārdanaityuktvā puṇḍarīkākṣa pratijñāṃ svāṃ na rakṣasi

यद्यहं व्यसनी वा स्यामशक्तो वा निवारणेततस्त्वयैवं कार्यं स्यान्न तु कार्यं मयि स्थिते

yadyahaṃ vyasanī vā syāmaśakto vā nivāraṇetatastvayaivaṃ kāryaṃ syānna tu kāryaṃ mayi sthite

सबाणः सधनुश्चाहं ससुरासुरमानवान्शक्तो लोकानिमाञ्जेतुं तच्चापि विदितं तव

sabāṇaḥ sadhanuścāhaṃ sasurāsuramānavānśakto lokānimāñjetuṃ taccāpi viditaṃ tava

ततोऽर्जुनं वासुदेवः प्रत्युवाचार्थवद्वचःशृणु गुह्यमिदं पार्थ यथा वृत्तं पुरानघ

tato'rjunaṃ vāsudevaḥ pratyuvācārthavadvacaḥśṛṇu guhyamidaṃ pārtha yathā vṛttaṃ purānagha

चतुर्मूर्तिरहं शश्वल्लोकत्राणार्थमुद्यतःआत्मानं प्रविभज्येह लोकानां हितमादधे

caturmūrtirahaṃ śaśvallokatrāṇārthamudyataḥātmānaṃ pravibhajyeha lokānāṃ hitamādadhe

एका मूर्तिस्तपश्चर्यां कुरुते मे भुवि स्थिताअपरा पश्यति जगत्कुर्वाणं साध्वसाधुनी

ekā mūrtistapaścaryāṃ kurute me bhuvi sthitāaparā paśyati jagatkurvāṇaṃ sādhvasādhunī

अपरा कुरुते कर्म मानुषं लोकमाश्रिताशेते चतुर्थी त्वपरा निद्रां वर्षसहस्रिकाम्

aparā kurute karma mānuṣaṃ lokamāśritāśete caturthī tvaparā nidrāṃ varṣasahasrikām

यासौ वर्षसहस्रान्ते मूर्तिरुत्तिष्ठते ममवरार्हेभ्यो वराञ्श्रेष्ठांस्तस्मिन्काले ददाति सा

yāsau varṣasahasrānte mūrtiruttiṣṭhate mamavarārhebhyo varāñśreṣṭhāṃstasminkāle dadāti sā

तं तु कालमनुप्राप्तं विदित्वा पृथिवी तदाप्रायाचत वरं यं मां नरकार्थाय तं शृणु

taṃ tu kālamanuprāptaṃ viditvā pṛthivī tadāprāyācata varaṃ yaṃ māṃ narakārthāya taṃ śṛṇu

देवानामसुराणां च अवध्यस्तनयोऽस्तु मेउपेतो वैष्णवास्त्रेण तन्मे त्वं दातुमर्हसि

devānāmasurāṇāṃ ca avadhyastanayo'stu meupeto vaiṣṇavāstreṇa tanme tvaṃ dātumarhasi

एवं वरमहं श्रुत्वा जगत्यास्तनये तदाअमोघमस्त्रमददं वैष्णवं तदहं पुरा

evaṃ varamahaṃ śrutvā jagatyāstanaye tadāamoghamastramadadaṃ vaiṣṇavaṃ tadahaṃ purā

अवोचं चैतदस्त्रं वै ह्यमोघं भवतु क्षमेनरकस्याभिरक्षार्थं नैनं कश्चिद्वधिष्यति

avocaṃ caitadastraṃ vai hyamoghaṃ bhavatu kṣamenarakasyābhirakṣārthaṃ nainaṃ kaścidvadhiṣyati

अनेनास्त्रेण ते गुप्तः सुतः परबलार्दनःभविष्यति दुराधर्षः सर्वलोकेषु सर्वदा

anenāstreṇa te guptaḥ sutaḥ parabalārdanaḥbhaviṣyati durādharṣaḥ sarvalokeṣu sarvadā

तथेत्युक्त्वा गता देवी कृतकामा मनस्विनीस चाप्यासीद्दुराधर्षो नरकः शत्रुतापनः

tathetyuktvā gatā devī kṛtakāmā manasvinīsa cāpyāsīddurādharṣo narakaḥ śatrutāpanaḥ

तस्मात्प्राग्ज्योतिषं प्राप्तं तदस्त्रं पार्थ मामकम्नास्यावध्योऽस्ति लोकेषु सेन्द्ररुद्रेषु मारिष

tasmātprāgjyotiṣaṃ prāptaṃ tadastraṃ pārtha māmakamnāsyāvadhyo'sti lokeṣu sendrarudreṣu māriṣa

तन्मया त्वत्कृतेनैतदन्यथा व्यपनाशितम्वियुक्तं परमास्त्रेण जहि पार्थ महासुरम्

tanmayā tvatkṛtenaitadanyathā vyapanāśitamviyuktaṃ paramāstreṇa jahi pārtha mahāsuram

वैरिणं युधि दुर्धर्षं भगदत्तं सुरद्विषम्यथाहं जघ्निवान्पूर्वं हितार्थं नरकं तथा

vairiṇaṃ yudhi durdharṣaṃ bhagadattaṃ suradviṣamyathāhaṃ jaghnivānpūrvaṃ hitārthaṃ narakaṃ tathā

एवमुक्तस्ततः पार्थः केशवेन महात्मनाभगदत्तं शितैर्बाणैः सहसा समवाकिरत्

evamuktastataḥ pārthaḥ keśavena mahātmanābhagadattaṃ śitairbāṇaiḥ sahasā samavākirat

ततः पार्थो महाबाहुरसंभ्रान्तो महामनाःकुम्भयोरन्तरे नागं नाराचेन समार्पयत्

tataḥ pārtho mahābāhurasaṃbhrānto mahāmanāḥkumbhayorantare nāgaṃ nārācena samārpayat

समासाद्य तु तं नागं बाणो वज्र इवाचलम्अभ्यगात्सह पुङ्खेन वल्मीकमिव पन्नगः

samāsādya tu taṃ nāgaṃ bāṇo vajra ivācalamabhyagātsaha puṅkhena valmīkamiva pannagaḥ

स तु विष्टभ्य गात्राणि दन्ताभ्यामवनिं ययौनदन्नार्तस्वरं प्राणानुत्ससर्ज महाद्विपः

sa tu viṣṭabhya gātrāṇi dantābhyāmavaniṃ yayaunadannārtasvaraṃ prāṇānutsasarja mahādvipaḥ

ततश्चन्द्रार्धबिम्बेन शरेण नतपर्वणाबिभेद हृदयं राज्ञो भगदत्तस्य पाण्डवः

tataścandrārdhabimbena śareṇa nataparvaṇābibheda hṛdayaṃ rājño bhagadattasya pāṇḍavaḥ

स भिन्नहृदयो राजा भगदत्तः किरीटिनाशरासनं शरांश्चैव गतासुः प्रमुमोच ह

sa bhinnahṛdayo rājā bhagadattaḥ kirīṭināśarāsanaṃ śarāṃścaiva gatāsuḥ pramumoca ha

शिरसस्तस्य विभ्रष्टः पपात च वराङ्कुशःनालताडनविभ्रष्टं पलाशं नलिनादिव

śirasastasya vibhraṣṭaḥ papāta ca varāṅkuśaḥnālatāḍanavibhraṣṭaṃ palāśaṃ nalinādiva

स हेममाली तपनीयभाण्डा;त्पपात नागाद्गिरिसंनिकाशात्सुपुष्पितो मारुतवेगरुग्णो; महीधराग्रादिव कर्णिकारः

sa hemamālī tapanīyabhāṇḍā;tpapāta nāgādgirisaṃnikāśātsupuṣpito mārutavegarugṇo; mahīdharāgrādiva karṇikāraḥ

निहत्य तं नरपतिमिन्द्रविक्रमं; सखायमिन्द्रस्य तथैन्द्रिराहवेततोऽपरांस्तव जयकाङ्क्षिणो नरा;न्बभञ्ज वायुर्बलवान्द्रुमानिव

nihatya taṃ narapatimindravikramaṃ; sakhāyamindrasya tathaindrirāhavetato'parāṃstava jayakāṅkṣiṇo narā;nbabhañja vāyurbalavāndrumāniva