Parva.Adhyaya 7.30

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

तेष्वनीकेषु भग्नेषु पाण्डुपुत्रेण संजयचलितानां द्रुतानां च कथमासीन्मनो हि वः

teṣvanīkeṣu bhagneṣu pāṇḍuputreṇa saṃjayacalitānāṃ drutānāṃ ca kathamāsīnmano hi vaḥ

अनीकानां प्रभग्नानां व्यवस्थानमपश्यताम्दुष्करं प्रतिसंधानं तन्ममाचक्ष्व संजय

anīkānāṃ prabhagnānāṃ vyavasthānamapaśyatāmduṣkaraṃ pratisaṃdhānaṃ tanmamācakṣva saṃjaya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तथापि तव पुत्रस्य प्रियकामा विशां पतेयशः प्रवीरा लोकेषु रक्षन्तो द्रोणमन्वयुः

tathāpi tava putrasya priyakāmā viśāṃ pateyaśaḥ pravīrā lokeṣu rakṣanto droṇamanvayuḥ

समुद्यतेषु शस्त्रेषु संप्राप्ते च युधिष्ठिरेअकुर्वन्नार्यकर्माणि भैरवे सत्यभीतवत्

samudyateṣu śastreṣu saṃprāpte ca yudhiṣṭhireakurvannāryakarmāṇi bhairave satyabhītavat

अन्तरं भीमसेनस्य प्रापतन्नमितौजसःसात्यकेश्चैव शूरस्य धृष्टद्युम्नस्य चाभिभो

antaraṃ bhīmasenasya prāpatannamitaujasaḥsātyakeścaiva śūrasya dhṛṣṭadyumnasya cābhibho

द्रोणं द्रोणमिति क्रूराः पाञ्चालाः समचोदयन्मा द्रोणमिति पुत्रास्ते कुरून्सर्वानचोदयन्

droṇaṃ droṇamiti krūrāḥ pāñcālāḥ samacodayanmā droṇamiti putrāste kurūnsarvānacodayan

द्रोणं द्रोणमिति ह्येके मा द्रोणमिति चापरेकुरूणां पाण्डवानां च द्रोणद्यूतमवर्तत

droṇaṃ droṇamiti hyeke mā droṇamiti cāparekurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca droṇadyūtamavartata

यं यं स्म भजते द्रोणः पाञ्चालानां रथव्रजम्तत्र तत्र स्म पाञ्चाल्यो धृष्टद्युम्नोऽथ धीयते

yaṃ yaṃ sma bhajate droṇaḥ pāñcālānāṃ rathavrajamtatra tatra sma pāñcālyo dhṛṣṭadyumno'tha dhīyate

यथाभागविपर्यासे संग्रामे भैरवे सतिवीराः समासदन्वीरानगच्छन्भीरवः परान्

yathābhāgaviparyāse saṃgrāme bhairave sativīrāḥ samāsadanvīrānagacchanbhīravaḥ parān

अकम्पनीयाः शत्रूणां बभूवुस्तत्र पाण्डवाःअकम्पयंस्त्वनीकानि स्मरन्तः क्लेशमात्मनः

akampanīyāḥ śatrūṇāṃ babhūvustatra pāṇḍavāḥakampayaṃstvanīkāni smarantaḥ kleśamātmanaḥ

ते त्वमर्षवशं प्राप्ता ह्रीमन्तः सत्त्वचोदिताःत्यक्त्वा प्राणान्न्यवर्तन्त घ्नन्तो द्रोणं महाहवे

te tvamarṣavaśaṃ prāptā hrīmantaḥ sattvacoditāḥtyaktvā prāṇānnyavartanta ghnanto droṇaṃ mahāhave

अयसामिव संपातः शिलानामिव चाभवत्दीव्यतां तुमुले युद्धे प्राणैरमिततेजसाम्

ayasāmiva saṃpātaḥ śilānāmiva cābhavatdīvyatāṃ tumule yuddhe prāṇairamitatejasām

न तु स्मरन्ति संग्राममपि वृद्धास्तथाविधम्दृष्टपूर्वं महाराज श्रुतपूर्वमथापि वा

na tu smaranti saṃgrāmamapi vṛddhāstathāvidhamdṛṣṭapūrvaṃ mahārāja śrutapūrvamathāpi vā

प्राकम्पतेव पृथिवी तस्मिन्वीरावसादनेप्रवर्तता बलौघेन महता भारपीडिता

prākampateva pṛthivī tasminvīrāvasādanepravartatā balaughena mahatā bhārapīḍitā

घूर्णतो हि बलौघस्य दिवं स्तब्ध्वेव निस्वनःअजातशत्रोः क्रुद्धस्य पुत्रस्य तव चाभवत्

ghūrṇato hi balaughasya divaṃ stabdhveva nisvanaḥajātaśatroḥ kruddhasya putrasya tava cābhavat

समासाद्य तु पाण्डूनामनीकानि सहस्रशःद्रोणेन चरता संख्ये प्रभग्नानि शितैः शरैः

samāsādya tu pāṇḍūnāmanīkāni sahasraśaḥdroṇena caratā saṃkhye prabhagnāni śitaiḥ śaraiḥ

तेषु प्रमथ्यमानेषु द्रोणेनाद्भुतकर्मणापर्यवारयदासाद्य द्रोणं सेनापतिः स्वयम्

teṣu pramathyamāneṣu droṇenādbhutakarmaṇāparyavārayadāsādya droṇaṃ senāpatiḥ svayam

तदद्भुतमभूद्युद्धं द्रोणपाञ्चाल्ययोस्तदानैव तस्योपमा काचित्संभवेदिति मे मतिः

tadadbhutamabhūdyuddhaṃ droṇapāñcālyayostadānaiva tasyopamā kācitsaṃbhavediti me matiḥ

ततो नीलोऽनलप्रख्यो ददाह कुरुवाहिनीम्शरस्फुलिङ्गश्चापार्चिर्दहन्कक्षमिवानलः

tato nīlo'nalaprakhyo dadāha kuruvāhinīmśarasphuliṅgaścāpārcirdahankakṣamivānalaḥ

तं दहन्तमनीकानि द्रोणपुत्रः प्रतापवान्पूर्वाभिभाषी सुश्लक्ष्णं स्मयमानोऽभ्यभाषत

taṃ dahantamanīkāni droṇaputraḥ pratāpavānpūrvābhibhāṣī suślakṣṇaṃ smayamāno'bhyabhāṣata

नील किं बहुभिर्दग्धैस्तव योधैः शरार्चिषामयैकेन हि युध्यस्व क्रुद्धः प्रहर चाशुगैः

nīla kiṃ bahubhirdagdhaistava yodhaiḥ śarārciṣāmayaikena hi yudhyasva kruddhaḥ prahara cāśugaiḥ

तं पद्मनिकराकारं पद्मपत्रनिभेक्षणम्व्याकोशपद्माभमुखं नीलो विव्याध सायकैः

taṃ padmanikarākāraṃ padmapatranibhekṣaṇamvyākośapadmābhamukhaṃ nīlo vivyādha sāyakaiḥ

तेनातिविद्धः सहसा द्रौणिर्भल्लैः शितैस्त्रिभिःधनुर्ध्वजं च छत्रं च द्विषतः स न्यकृन्तत

tenātividdhaḥ sahasā drauṇirbhallaiḥ śitaistribhiḥdhanurdhvajaṃ ca chatraṃ ca dviṣataḥ sa nyakṛntata

सोत्प्लुत्य स्यन्दनात्तस्मान्नीलश्चर्मवरासिधृक्द्रोणायनेः शिरः कायाद्धर्तुमैच्छत्पतत्रिवत्

sotplutya syandanāttasmānnīlaścarmavarāsidhṛkdroṇāyaneḥ śiraḥ kāyāddhartumaicchatpatatrivat

तस्योद्यतासेः सुनसं शिरः कायात्सकुण्डलम्भल्लेनापाहरद्द्रौणिः स्मयमान इवानघ

tasyodyatāseḥ sunasaṃ śiraḥ kāyātsakuṇḍalambhallenāpāharaddrauṇiḥ smayamāna ivānagha

संपूर्णचन्द्राभमुखः पद्मपत्रनिभेक्षणःप्रांशुरुत्पलगर्भाभो निहतो न्यपतत्क्षितौ

saṃpūrṇacandrābhamukhaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥprāṃśurutpalagarbhābho nihato nyapatatkṣitau

ततः प्रविव्यथे सेना पाण्डवी भृशमाकुलाआचार्यपुत्रेण हते नीले ज्वलिततेजसि

tataḥ pravivyathe senā pāṇḍavī bhṛśamākulāācāryaputreṇa hate nīle jvalitatejasi

अचिन्तयंश्च ते सर्वे पाण्डवानां महारथाःकथं नो वासविस्त्रायाच्छत्रुभ्य इति मारिष

acintayaṃśca te sarve pāṇḍavānāṃ mahārathāḥkathaṃ no vāsavistrāyācchatrubhya iti māriṣa

दक्षिणेन तु सेनायाः कुरुते कदनं बलीसंशप्तकावशेषस्य नारायणबलस्य च

dakṣiṇena tu senāyāḥ kurute kadanaṃ balīsaṃśaptakāvaśeṣasya nārāyaṇabalasya ca