Parva.Adhyaya 7.49

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तस्मिंस्तु निहते वीरे सौभद्रे रथयूथपेविमुक्तरथसंनाहाः सर्वे निक्षिप्तकार्मुकाः

tasmiṃstu nihate vīre saubhadre rathayūthapevimuktarathasaṃnāhāḥ sarve nikṣiptakārmukāḥ

उपोपविष्टा राजानं परिवार्य युधिष्ठिरम्तदेव दुःखं ध्यायन्तः सौभद्रगतमानसाः

upopaviṣṭā rājānaṃ parivārya yudhiṣṭhiramtadeva duḥkhaṃ dhyāyantaḥ saubhadragatamānasāḥ

ततो युधिष्ठिरो राजा विललाप सुदुःखितःअभिमन्यौ हते वीरे भ्रातुः पुत्रे महारथे

tato yudhiṣṭhiro rājā vilalāpa suduḥkhitaḥabhimanyau hate vīre bhrātuḥ putre mahārathe

द्रोणानीकमसंबाधं मम प्रियचिकीर्षयाभित्त्वा व्यूहं प्रविष्टोऽसौ गोमध्यमिव केसरी

droṇānīkamasaṃbādhaṃ mama priyacikīrṣayābhittvā vyūhaṃ praviṣṭo'sau gomadhyamiva kesarī

यस्य शूरा महेष्वासाः प्रत्यनीकगता रणेप्रभग्ना विनिवर्तन्ते कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः

yasya śūrā maheṣvāsāḥ pratyanīkagatā raṇeprabhagnā vinivartante kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ

अत्यन्तशत्रुरस्माकं येन दुःशासनः शरैःक्षिप्रं ह्यभिमुखः संख्ये विसंज्ञो विमुखीकृतः

atyantaśatrurasmākaṃ yena duḥśāsanaḥ śaraiḥkṣipraṃ hyabhimukhaḥ saṃkhye visaṃjño vimukhīkṛtaḥ

स तीर्त्वा दुस्तरं वीरो द्रोणानीकमहार्णवम्प्राप्य दौःशासनिं कार्ष्णिर्यातो वैवस्वतक्षयम्

sa tīrtvā dustaraṃ vīro droṇānīkamahārṇavamprāpya dauḥśāsaniṃ kārṣṇiryāto vaivasvatakṣayam

कथं द्रक्ष्यामि कौन्तेयं सौभद्रे निहतेऽर्जुनम्सुभद्रां वा महाभागां प्रियं पुत्रमपश्यतीम्

kathaṃ drakṣyāmi kaunteyaṃ saubhadre nihate'rjunamsubhadrāṃ vā mahābhāgāṃ priyaṃ putramapaśyatīm

किं स्विद्वयमपेतार्थमश्लिष्टमसमञ्जसम्तावुभौ प्रतिवक्ष्यामो हृषीकेशधनंजयौ

kiṃ svidvayamapetārthamaśliṣṭamasamañjasamtāvubhau prativakṣyāmo hṛṣīkeśadhanaṃjayau

अहमेव सुभद्रायाः केशवार्जुनयोरपिप्रियकामो जयाकाङ्क्षी कृतवानिदमप्रियम्

ahameva subhadrāyāḥ keśavārjunayorapipriyakāmo jayākāṅkṣī kṛtavānidamapriyam

न लुब्धो बुध्यते दोषान्मोहाल्लोभः प्रवर्ततेमधु लिप्सुर्हि नापश्यं प्रपातमिदमीदृशम्

na lubdho budhyate doṣānmohāllobhaḥ pravartatemadhu lipsurhi nāpaśyaṃ prapātamidamīdṛśam

यो हि भोज्ये पुरस्कार्यो यानेषु शयनेषु चभूषणेषु च सोऽस्माभिर्बालो युधि पुरस्कृतः

yo hi bhojye puraskāryo yāneṣu śayaneṣu cabhūṣaṇeṣu ca so'smābhirbālo yudhi puraskṛtaḥ

कथं हि बालस्तरुणो युद्धानामविशारदःसदश्व इव संबाधे विषमे क्षेममर्हति

kathaṃ hi bālastaruṇo yuddhānāmaviśāradaḥsadaśva iva saṃbādhe viṣame kṣemamarhati

नो चेद्धि वयमप्येनं महीमनुशयीमहिबीभत्सोः कोपदीप्तस्य दग्धाः कृपणचक्षुषा

no ceddhi vayamapyenaṃ mahīmanuśayīmahibībhatsoḥ kopadīptasya dagdhāḥ kṛpaṇacakṣuṣā

अलुब्धो मतिमान्ह्रीमान्क्षमावान्रूपवान्बलीवपुष्मान्मानकृद्वीरः प्रियः सत्यपरायणः

alubdho matimānhrīmānkṣamāvānrūpavānbalīvapuṣmānmānakṛdvīraḥ priyaḥ satyaparāyaṇaḥ

यस्य श्लाघन्ति विबुधाः कर्माण्यूर्जितकर्मणःनिवातकवचाञ्जघ्ने कालकेयांश्च वीर्यवान्

yasya ślāghanti vibudhāḥ karmāṇyūrjitakarmaṇaḥnivātakavacāñjaghne kālakeyāṃśca vīryavān

महेन्द्रशत्रवो येन हिरण्यपुरवासिनःअक्ष्णोर्निमेषमात्रेण पौलोमाः सगणा हताः

mahendraśatravo yena hiraṇyapuravāsinaḥakṣṇornimeṣamātreṇa paulomāḥ sagaṇā hatāḥ

परेभ्योऽप्यभयार्थिभ्यो यो ददात्यभयं विभुःतस्यास्माभिर्न शकितस्त्रातुमद्यात्मजो भयात्

parebhyo'pyabhayārthibhyo yo dadātyabhayaṃ vibhuḥtasyāsmābhirna śakitastrātumadyātmajo bhayāt

भयं तु सुमहत्प्राप्तं धार्तराष्ट्रं महद्बलम्पार्थः पुत्रवधात्क्रुद्धः कौरवाञ्शोषयिष्यति

bhayaṃ tu sumahatprāptaṃ dhārtarāṣṭraṃ mahadbalampārthaḥ putravadhātkruddhaḥ kauravāñśoṣayiṣyati

क्षुद्रः क्षुद्रसहायश्च स्वपक्षक्षयमातुरःव्यक्तं दुर्योधनो दृष्ट्वा शोचन्हास्यति जीवितम्

kṣudraḥ kṣudrasahāyaśca svapakṣakṣayamāturaḥvyaktaṃ duryodhano dṛṣṭvā śocanhāsyati jīvitam

न मे जयः प्रीतिकरो न राज्यं; न चामरत्वं न सुरैः सलोकताइमं समीक्ष्याप्रतिवीर्यपौरुषं; निपातितं देववरात्मजात्मजम्

na me jayaḥ prītikaro na rājyaṃ; na cāmaratvaṃ na suraiḥ salokatāimaṃ samīkṣyāprativīryapauruṣaṃ; nipātitaṃ devavarātmajātmajam