Parva.Adhyaya 7.54

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तां निशां दुःखशोकार्तौ श्वसन्ताविव चोरगौनिद्रां नैवोपलेभाते वासुदेवधनंजयौ

tāṃ niśāṃ duḥkhaśokārtau śvasantāviva coragaunidrāṃ naivopalebhāte vāsudevadhanaṃjayau

नरनारायणौ क्रुद्धौ ज्ञात्वा देवाः सवासवाःव्यथिताश्चिन्तयामासुः किं स्विदेतद्भविष्यति

naranārāyaṇau kruddhau jñātvā devāḥ savāsavāḥvyathitāścintayāmāsuḥ kiṃ svidetadbhaviṣyati

ववुश्च दारुणा वाता रूक्षा घोराभिशंसिनःसकबन्धस्तथादित्ये परिघः समदृश्यत

vavuśca dāruṇā vātā rūkṣā ghorābhiśaṃsinaḥsakabandhastathāditye parighaḥ samadṛśyata

शुष्काशन्यश्च निष्पेतुः सनिर्घाताः सविद्युतःचचाल चापि पृथिवी सशैलवनकानना

śuṣkāśanyaśca niṣpetuḥ sanirghātāḥ savidyutaḥcacāla cāpi pṛthivī saśailavanakānanā

चुक्षुभुश्च महाराज सागरा मकरालयाःप्रतिस्रोतः प्रवृत्ताश्च तथा गन्तुं समुद्रगाः

cukṣubhuśca mahārāja sāgarā makarālayāḥpratisrotaḥ pravṛttāśca tathā gantuṃ samudragāḥ

रथाश्वनरनागानां प्रवृत्तमधरोत्तरम्क्रव्यादानां प्रमोदार्थं यमराष्ट्रविवृद्धये

rathāśvanaranāgānāṃ pravṛttamadharottaramkravyādānāṃ pramodārthaṃ yamarāṣṭravivṛddhaye

वाहनानि शकृन्मूत्रे मुमुचू रुरुदुश्च हतान्दृष्ट्वा दारुणान्सर्वानुत्पाताँल्लोमहर्षणान्

vāhanāni śakṛnmūtre mumucū ruruduśca hatāndṛṣṭvā dāruṇānsarvānutpātām̐llomaharṣaṇān

सर्वे ते व्यथिताः सैन्यास्त्वदीया भरतर्षभश्रुत्वा महाबलस्योग्रां प्रतिज्ञां सव्यसाचिनः

sarve te vyathitāḥ sainyāstvadīyā bharatarṣabhaśrutvā mahābalasyogrāṃ pratijñāṃ savyasācinaḥ

अथ कृष्णं महाबाहुरब्रवीत्पाकशासनिःआश्वासय सुभद्रां त्वं भगिनीं स्नुषया सह

atha kṛṣṇaṃ mahābāhurabravītpākaśāsaniḥāśvāsaya subhadrāṃ tvaṃ bhaginīṃ snuṣayā saha

स्नुषा श्वश्र्वानघायस्ते विशोके कुरु माधवसाम्ना सत्येन युक्तेन वचसाश्वासय प्रभो

snuṣā śvaśrvānaghāyaste viśoke kuru mādhavasāmnā satyena yuktena vacasāśvāsaya prabho

ततोऽर्जुनगृहं गत्वा वासुदेवः सुदुर्मनाःभगिनीं पुत्रशोकार्तामाश्वासयत दुःखिताम्

tato'rjunagṛhaṃ gatvā vāsudevaḥ sudurmanāḥbhaginīṃ putraśokārtāmāśvāsayata duḥkhitām

मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि कुमारं प्रति सस्नुषासर्वेषां प्राणिनां भीरु निष्ठैषा कालनिर्मिता

mā śokaṃ kuru vārṣṇeyi kumāraṃ prati sasnuṣāsarveṣāṃ prāṇināṃ bhīru niṣṭhaiṣā kālanirmitā

कुले जतस्य वीरस्य क्षत्रियस्य विशेषतःसदृशं मरणं ह्येतत्तव पुत्रस्य मा शुचः

kule jatasya vīrasya kṣatriyasya viśeṣataḥsadṛśaṃ maraṇaṃ hyetattava putrasya mā śucaḥ

दिष्ट्या महारथो वीरः पितुस्तुल्यपराक्रमःक्षात्रेण विधिना प्राप्तो वीराभिलषितां गतिम्

diṣṭyā mahāratho vīraḥ pitustulyaparākramaḥkṣātreṇa vidhinā prāpto vīrābhilaṣitāṃ gatim

जित्वा सुबहुशः शत्रून्प्रेषयित्वा च मृत्यवेगतः पुण्यकृतां लोकान्सर्वकामदुहोऽक्षयान्

jitvā subahuśaḥ śatrūnpreṣayitvā ca mṛtyavegataḥ puṇyakṛtāṃ lokānsarvakāmaduho'kṣayān

तपसा ब्रह्मचर्येण श्रुतेन प्रज्ञयापि चसन्तो यां गतिमिच्छन्ति प्राप्तस्तां तव पुत्रकः

tapasā brahmacaryeṇa śrutena prajñayāpi casanto yāṃ gatimicchanti prāptastāṃ tava putrakaḥ

वीरसूर्वीरपत्नी त्वं वीरश्वशुरबान्धवामा शुचस्तनयं भद्रे गतः स परमां गतिम्

vīrasūrvīrapatnī tvaṃ vīraśvaśurabāndhavāmā śucastanayaṃ bhadre gataḥ sa paramāṃ gatim

प्राप्स्यते चाप्यसौ क्षुद्रः सैन्धवो बालघातकःअस्यावलेपस्य फलं ससुहृद्गणबान्धवः

prāpsyate cāpyasau kṣudraḥ saindhavo bālaghātakaḥasyāvalepasya phalaṃ sasuhṛdgaṇabāndhavaḥ

व्युष्टायां तु वरारोहे रजन्यां पापकर्मकृत्न हि मोक्ष्यति पार्थात्स प्रविष्टोऽप्यमरावतीम्

vyuṣṭāyāṃ tu varārohe rajanyāṃ pāpakarmakṛtna hi mokṣyati pārthātsa praviṣṭo'pyamarāvatīm

श्वः शिरः श्रोष्यसे तस्य सैन्धवस्य रणे हृतम्समन्तपञ्चकाद्बाह्यं विशोका भव मा रुदः

śvaḥ śiraḥ śroṣyase tasya saindhavasya raṇe hṛtamsamantapañcakādbāhyaṃ viśokā bhava mā rudaḥ

क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गतः शूरः सतां गतिम्यां वयं प्राप्नुयामेह ये चान्ये शस्त्रजीविनः

kṣatradharmaṃ puraskṛtya gataḥ śūraḥ satāṃ gatimyāṃ vayaṃ prāpnuyāmeha ye cānye śastrajīvinaḥ

व्यूढोरस्को महाबाहुरनिवर्ती वरप्रणुत्गतस्तव वरारोहे पुत्रः स्वर्गं ज्वरं जहि

vyūḍhorasko mahābāhuranivartī varapraṇutgatastava varārohe putraḥ svargaṃ jvaraṃ jahi

अनु जातश्च पितरं मातृपक्षं च वीर्यवान्सहस्रशो रिपून्हत्वा हतः शूरो महारथः

anu jātaśca pitaraṃ mātṛpakṣaṃ ca vīryavānsahasraśo ripūnhatvā hataḥ śūro mahārathaḥ

आश्वासय स्नुषां राज्ञि मा शुचः क्षत्रिये भृशम्श्वः प्रियं सुमहच्छ्रुत्वा विशोका भव नन्दिनि

āśvāsaya snuṣāṃ rājñi mā śucaḥ kṣatriye bhṛśamśvaḥ priyaṃ sumahacchrutvā viśokā bhava nandini

यत्पार्थेन प्रतिज्ञातं तत्तथा न तदन्यथाचिकीर्षितं हि ते भर्तुर्न भवेज्जातु निष्फलम्

yatpārthena pratijñātaṃ tattathā na tadanyathācikīrṣitaṃ hi te bharturna bhavejjātu niṣphalam

यदि च मनुजपन्नगाः पिशाचा; रजनिचराः पतगाः सुरासुराश्चरणगतमभियान्ति सिन्धुराजं; न स भविता सह तैरपि प्रभाते

yadi ca manujapannagāḥ piśācā; rajanicarāḥ patagāḥ surāsurāścaraṇagatamabhiyānti sindhurājaṃ; na sa bhavitā saha tairapi prabhāte