Parva.Adhyaya 7.56

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततोऽर्जुनस्य भवनं प्रविश्याप्रतिमं विभुःस्पृष्ट्वाम्भः पुण्डरीकाक्षः स्थण्डिले शुभलक्षणेसंतस्तार शुभां शय्यां दर्भैर्वैडूर्यसंनिभैः

tato'rjunasya bhavanaṃ praviśyāpratimaṃ vibhuḥspṛṣṭvāmbhaḥ puṇḍarīkākṣaḥ sthaṇḍile śubhalakṣaṇesaṃtastāra śubhāṃ śayyāṃ darbhairvaiḍūryasaṃnibhaiḥ

ततो माल्येन विधिवल्लाजैर्गन्धैः सुमङ्गलैःअलंचकार तां शय्यां परिवार्यायुधोत्तमैः

tato mālyena vidhivallājairgandhaiḥ sumaṅgalaiḥalaṃcakāra tāṃ śayyāṃ parivāryāyudhottamaiḥ

ततः स्पृष्टोदकं पार्थं विनीताः परिचारकाःदर्शयां नैत्यकं चक्रुर्नैशं त्रैयम्बकं बलिम्

tataḥ spṛṣṭodakaṃ pārthaṃ vinītāḥ paricārakāḥdarśayāṃ naityakaṃ cakrurnaiśaṃ traiyambakaṃ balim

ततः प्रीतमनाः पार्थो गन्धैर्माल्यैश्च माधवम्अलंकृत्योपहारं तं नैशमस्मै न्यवेदयत्

tataḥ prītamanāḥ pārtho gandhairmālyaiśca mādhavamalaṃkṛtyopahāraṃ taṃ naiśamasmai nyavedayat

स्मयमानस्तु गोविन्दः फल्गुनं प्रत्यभाषतसुप्यतां पार्थ भद्रं ते कल्याणाय व्रजाम्यहम्

smayamānastu govindaḥ phalgunaṃ pratyabhāṣatasupyatāṃ pārtha bhadraṃ te kalyāṇāya vrajāmyaham

स्थापयित्वा ततो द्वाःस्थान्गोप्तॄंश्चात्तायुधान्नरान्दारुकानुगतः श्रीमान्विवेश शिबिरं स्वकम्शिश्ये च शयने शुभ्रे बहुकृत्यं विचिन्तयन्

sthāpayitvā tato dvāḥsthāngoptṝṃścāttāyudhānnarāndārukānugataḥ śrīmānviveśa śibiraṃ svakamśiśye ca śayane śubhre bahukṛtyaṃ vicintayan

न पाण्डवानां शिबिरे कश्चित्सुष्वाप तां निशाम्प्रजागरः सर्वजनमाविवेश विशां पते

na pāṇḍavānāṃ śibire kaścitsuṣvāpa tāṃ niśāmprajāgaraḥ sarvajanamāviveśa viśāṃ pate

पुत्रशोकाभिभूतेन प्रतिज्ञातो महात्मनासहसा सिन्धुराजस्य वधो गाण्डीवधन्वना

putraśokābhibhūtena pratijñāto mahātmanāsahasā sindhurājasya vadho gāṇḍīvadhanvanā

तत्कथं नु महाबाहुर्वासविः परवीरहाप्रतिज्ञां सफलां कुर्यादिति ते समचिन्तयन्

tatkathaṃ nu mahābāhurvāsaviḥ paravīrahāpratijñāṃ saphalāṃ kuryāditi te samacintayan

कष्टं हीदं व्यवसितं पाण्डवेन महात्मनापुत्रशोकाभितप्तेन प्रतिज्ञा महती कृता

kaṣṭaṃ hīdaṃ vyavasitaṃ pāṇḍavena mahātmanāputraśokābhitaptena pratijñā mahatī kṛtā

भ्रातरश्चापि विक्रान्ता बहुलानि बलानि चधृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सर्वं तस्मै निवेदितम्

bhrātaraścāpi vikrāntā bahulāni balāni cadhṛtarāṣṭrasya putreṇa sarvaṃ tasmai niveditam

स हत्वा सैन्धवं संख्ये पुनरेतु धनंजयःजित्वा रिपुगणांश्चैव पारयत्वर्जुनो व्रतम्

sa hatvā saindhavaṃ saṃkhye punaretu dhanaṃjayaḥjitvā ripugaṇāṃścaiva pārayatvarjuno vratam

अहत्वा सिन्धुराजं हि धूमकेतुं प्रवेक्ष्यतिन ह्येतदनृतं कर्तुमर्हः पार्थो धनंजयः

ahatvā sindhurājaṃ hi dhūmaketuṃ pravekṣyatina hyetadanṛtaṃ kartumarhaḥ pārtho dhanaṃjayaḥ

धर्मपुत्रः कथं राजा भविष्यति मृतेऽर्जुनेतस्मिन्हि विजयः कृत्स्नः पाण्डवेन समाहितः

dharmaputraḥ kathaṃ rājā bhaviṣyati mṛte'rjunetasminhi vijayaḥ kṛtsnaḥ pāṇḍavena samāhitaḥ

यदि नः सुकृतं किंचिद्यदि दत्तं हुतं यदिफलेन तस्य सर्वस्य सव्यसाची जयत्वरीन्

yadi naḥ sukṛtaṃ kiṃcidyadi dattaṃ hutaṃ yadiphalena tasya sarvasya savyasācī jayatvarīn

एवं कथयतां तेषां जयमाशंसतां प्रभोकृच्छ्रेण महता राजन्रजनी व्यत्यवर्तत

evaṃ kathayatāṃ teṣāṃ jayamāśaṃsatāṃ prabhokṛcchreṇa mahatā rājanrajanī vyatyavartata

तस्यां रजन्यां मध्ये तु प्रतिबुद्धो जनार्दनःस्मृत्वा प्रतिज्ञां पार्थस्य दारुकं प्रत्यभाषत

tasyāṃ rajanyāṃ madhye tu pratibuddho janārdanaḥsmṛtvā pratijñāṃ pārthasya dārukaṃ pratyabhāṣata

अर्जुनेन प्रतिज्ञातमार्तेन हतबन्धुनाजयद्रथं हनिष्यामि श्वोभूत इति दारुक

arjunena pratijñātamārtena hatabandhunājayadrathaṃ haniṣyāmi śvobhūta iti dāruka

तत्तु दुर्योधनः श्रुत्वा मन्त्रिभिर्मन्त्रयिष्यतियथा जयद्रथं पार्थो न हन्यादिति संयुगे

tattu duryodhanaḥ śrutvā mantribhirmantrayiṣyatiyathā jayadrathaṃ pārtho na hanyāditi saṃyuge

अक्षौहिण्यो हि ताः सर्वा रक्षिष्यन्ति जयद्रथम्द्रोणश्च सह पुत्रेण सर्वास्त्रविधिपारगः

akṣauhiṇyo hi tāḥ sarvā rakṣiṣyanti jayadrathamdroṇaśca saha putreṇa sarvāstravidhipāragaḥ

एको वीरः सहस्राक्षो दैत्यदानवमर्दितासोऽपि तं नोत्सहेताजौ हन्तुं द्रोणेन रक्षितम्

eko vīraḥ sahasrākṣo daityadānavamarditāso'pi taṃ notsahetājau hantuṃ droṇena rakṣitam

सोऽहं श्वस्तत्करिष्यामि यथा कुन्तीसुतोऽर्जुनःअप्राप्तेऽस्तं दिनकरे हनिष्यति जयद्रथम्

so'haṃ śvastatkariṣyāmi yathā kuntīsuto'rjunaḥaprāpte'staṃ dinakare haniṣyati jayadratham

न हि दारा न मित्राणि ज्ञातयो न च बान्धवाःकश्चिन्नान्यः प्रियतरः कुन्तीपुत्रान्ममार्जुनात्

na hi dārā na mitrāṇi jñātayo na ca bāndhavāḥkaścinnānyaḥ priyataraḥ kuntīputrānmamārjunāt

अनर्जुनमिमं लोकं मुहूर्तमपि दारुकउदीक्षितुं न शक्तोऽहं भविता न च तत्तथा

anarjunamimaṃ lokaṃ muhūrtamapi dārukaudīkṣituṃ na śakto'haṃ bhavitā na ca tattathā

अहं ध्वजिन्यः शत्रूणां सहयाः सरथद्विपाःअर्जुनार्थे हनिष्यामि सकर्णाः ससुयोधनाः

ahaṃ dhvajinyaḥ śatrūṇāṃ sahayāḥ sarathadvipāḥarjunārthe haniṣyāmi sakarṇāḥ sasuyodhanāḥ

श्वो निरीक्षन्तु मे वीर्यं त्रयो लोका महाहवेधनंजयार्थं समरे पराक्रान्तस्य दारुक

śvo nirīkṣantu me vīryaṃ trayo lokā mahāhavedhanaṃjayārthaṃ samare parākrāntasya dāruka

श्वो नरेन्द्रसहस्राणि राजपुत्रशतानि चसाश्वद्विपरथान्याजौ विद्रविष्यन्ति दारुक

śvo narendrasahasrāṇi rājaputraśatāni casāśvadviparathānyājau vidraviṣyanti dāruka

श्वस्तां चक्रप्रमथितां द्रक्ष्यसे नृपवाहिनीम्मया क्रुद्धेन समरे पाण्डवार्थे निपातिताम्

śvastāṃ cakrapramathitāṃ drakṣyase nṛpavāhinīmmayā kruddhena samare pāṇḍavārthe nipātitām

श्वः सदेवाः सगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाःज्ञास्यन्ति लोकाः सर्वे मां सुहृदं सव्यसाचिनः

śvaḥ sadevāḥ sagandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥjñāsyanti lokāḥ sarve māṃ suhṛdaṃ savyasācinaḥ

यस्तं द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्तमनु स मामनुइति संकल्प्यतां बुद्ध्या शरीरार्धं ममार्जुनः

yastaṃ dveṣṭi sa māṃ dveṣṭi yastamanu sa māmanuiti saṃkalpyatāṃ buddhyā śarīrārdhaṃ mamārjunaḥ

यथा त्वमप्रभातायामस्यां निशि रथोत्तमम्कल्पयित्वा यथाशास्त्रमादाय व्रतसंयतः

yathā tvamaprabhātāyāmasyāṃ niśi rathottamamkalpayitvā yathāśāstramādāya vratasaṃyataḥ

गदां कौमोदकीं दिव्यां शक्तिं चक्रं धनुः शरान्आरोप्य वै रथे सूत सर्वोपकरणानि च

gadāṃ kaumodakīṃ divyāṃ śaktiṃ cakraṃ dhanuḥ śarānāropya vai rathe sūta sarvopakaraṇāni ca

स्थानं हि कल्पयित्वा च रथोपस्थे ध्वजस्य मेवैनतेयस्य वीरस्य समरे रथशोभिनः

sthānaṃ hi kalpayitvā ca rathopasthe dhvajasya mevainateyasya vīrasya samare rathaśobhinaḥ

छत्रं जाम्बूनदैर्जालैरर्कज्वलनसंनिभैःविश्वकर्मकृतैर्दिव्यैरश्वानपि च भूषितान्

chatraṃ jāmbūnadairjālairarkajvalanasaṃnibhaiḥviśvakarmakṛtairdivyairaśvānapi ca bhūṣitān

बलाहकं मेघपुष्पं सैन्यं सुग्रीवमेव चयुक्त्वा वाजिवरान्यत्तः कवची तिष्ठ दारुक

balāhakaṃ meghapuṣpaṃ sainyaṃ sugrīvameva cayuktvā vājivarānyattaḥ kavacī tiṣṭha dāruka

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषमार्षभेणैव पूरितम्श्रुत्वा तु भैरवं नादमुपयाया जवेन माम्

pāñcajanyasya nirghoṣamārṣabheṇaiva pūritamśrutvā tu bhairavaṃ nādamupayāyā javena mām

एकाह्नाहममर्षं च सर्वदुःखानि चैव हभ्रातुः पितृष्वसेयस्य व्यपनेष्यामि दारुक

ekāhnāhamamarṣaṃ ca sarvaduḥkhāni caiva habhrātuḥ pitṛṣvaseyasya vyapaneṣyāmi dāruka

सर्वोपायैर्यतिष्यामि यथा बीभत्सुराहवेपश्यतां धार्तराष्ट्राणां हनिष्यति जयद्रथम्

sarvopāyairyatiṣyāmi yathā bībhatsurāhavepaśyatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ haniṣyati jayadratham

यस्य यस्य च बीभत्सुर्वधे यत्नं करिष्यतिआशंसे सारथे तत्र भवितास्य ध्रुवो जयः

yasya yasya ca bībhatsurvadhe yatnaṃ kariṣyatiāśaṃse sārathe tatra bhavitāsya dhruvo jayaḥ

दारुक उवाच · dāruka uvāca

जय एव ध्रुवस्तस्य कुत एव पराजयःयस्य त्वं पुरुषव्याघ्र सारथ्यमुपजग्मिवान्

jaya eva dhruvastasya kuta eva parājayaḥyasya tvaṃ puruṣavyāghra sārathyamupajagmivān

एवं चैतत्करिष्यामि यथा मामनुशाससिसुप्रभातामिमां रात्रिं जयाय विजयस्य हि

evaṃ caitatkariṣyāmi yathā māmanuśāsasisuprabhātāmimāṃ rātriṃ jayāya vijayasya hi