Parva.Adhyaya 7.63

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तस्यां निशायां व्युष्टायां द्रोणः शस्त्रभृतां वरःस्वान्यनीकानि सर्वाणि प्राक्रामद्व्यूहितुं ततः

tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāṃ droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥsvānyanīkāni sarvāṇi prākrāmadvyūhituṃ tataḥ

शूराणां गर्जतां राजन्संक्रुद्धानाममर्षिणाम्श्रूयन्ते स्म गिरश्चित्राः परस्परवधैषिणाम्

śūrāṇāṃ garjatāṃ rājansaṃkruddhānāmamarṣiṇāmśrūyante sma giraścitrāḥ parasparavadhaiṣiṇām

विस्फार्य च धनूंष्याजौ ज्याः करैः परिमृज्य चविनिःश्वसन्तः प्राक्रोशन्क्वेदानीं स धनंजयः

visphārya ca dhanūṃṣyājau jyāḥ karaiḥ parimṛjya caviniḥśvasantaḥ prākrośankvedānīṃ sa dhanaṃjayaḥ

विकोशान्सुत्सरूनन्ये कृतधारान्समाहितान्पीतानाकाशसंकाशानसीन्केचिच्च चिक्षिपुः

vikośānsutsarūnanye kṛtadhārānsamāhitānpītānākāśasaṃkāśānasīnkecicca cikṣipuḥ

चरन्तस्त्वसिमार्गांश्च धनुर्मार्गांश्च शिक्षयासंग्राममनसः शूरा दृश्यन्ते स्म सहस्रशः

carantastvasimārgāṃśca dhanurmārgāṃśca śikṣayāsaṃgrāmamanasaḥ śūrā dṛśyante sma sahasraśaḥ

सघण्टाश्चन्दनादिग्धाः स्वर्णवज्रविभूषिताःसमुत्क्षिप्य गदाश्चान्ये पर्यपृच्छन्त पाण्डवम्

saghaṇṭāścandanādigdhāḥ svarṇavajravibhūṣitāḥsamutkṣipya gadāścānye paryapṛcchanta pāṇḍavam

अन्ये बलमदोन्मत्ताः परिघैर्बाहुशालिनःचक्रुः संबाधमाकाशमुच्छ्रितेन्द्रध्वजोपमैः

anye balamadonmattāḥ parighairbāhuśālinaḥcakruḥ saṃbādhamākāśamucchritendradhvajopamaiḥ

नानाप्रहरणैश्चान्ये विचित्रस्रगलंकृताःसंग्राममनसः शूरास्तत्र तत्र व्यवस्थिताः

nānāpraharaṇaiścānye vicitrasragalaṃkṛtāḥsaṃgrāmamanasaḥ śūrāstatra tatra vyavasthitāḥ

क्वार्जुनः क्व च गोविन्दः क्व च मानी वृकोदरःक्व च ते सुहृदस्तेषामाह्वयन्तो रणे तदा

kvārjunaḥ kva ca govindaḥ kva ca mānī vṛkodaraḥkva ca te suhṛdasteṣāmāhvayanto raṇe tadā

ततः शङ्खमुपाध्माय त्वरयन्वाजिनः स्वयम्इतस्ततस्तान्रचयन्द्रोणश्चरति वेगितः

tataḥ śaṅkhamupādhmāya tvarayanvājinaḥ svayamitastatastānracayandroṇaścarati vegitaḥ

तेष्वनीकेषु सर्वेषु स्थितेष्वाहवनन्दिषुभारद्वाजो महाराज जयद्रथमथाब्रवीत्

teṣvanīkeṣu sarveṣu sthiteṣvāhavanandiṣubhāradvājo mahārāja jayadrathamathābravīt

त्वं चैव सौमदत्तिश्च कर्णश्चैव महारथःअश्वत्थामा च शल्यश्च वृषसेनः कृपस्तथा

tvaṃ caiva saumadattiśca karṇaścaiva mahārathaḥaśvatthāmā ca śalyaśca vṛṣasenaḥ kṛpastathā

शतं चाश्वसहस्राणां रथानामयुतानि षट्द्विरदानां प्रभिन्नानां सहस्राणि चतुर्दश

śataṃ cāśvasahasrāṇāṃ rathānāmayutāni ṣaṭdviradānāṃ prabhinnānāṃ sahasrāṇi caturdaśa

पदातीनां सहस्राणि दंशितान्येकविंशतिःगव्यूतिषु त्रिमात्रेषु मामनासाद्य तिष्ठत

padātīnāṃ sahasrāṇi daṃśitānyekaviṃśatiḥgavyūtiṣu trimātreṣu māmanāsādya tiṣṭhata

तत्रस्थं त्वां न संसोढुं शक्ता देवाः सवासवाःकिं पुनः पाण्डवाः सर्वे समाश्वसिहि सैन्धव

tatrasthaṃ tvāṃ na saṃsoḍhuṃ śaktā devāḥ savāsavāḥkiṃ punaḥ pāṇḍavāḥ sarve samāśvasihi saindhava

एवमुक्तः समाश्वस्तः सिन्धुराजो जयद्रथःसंप्रायात्सह गान्धारैर्वृतस्तैश्च महारथैःवर्मिभिः सादिभिर्यत्तैः प्रासपाणिभिरास्थितैः

evamuktaḥ samāśvastaḥ sindhurājo jayadrathaḥsaṃprāyātsaha gāndhārairvṛtastaiśca mahārathaiḥvarmibhiḥ sādibhiryattaiḥ prāsapāṇibhirāsthitaiḥ

चामरापीडिनः सर्वे जाम्बूनदविभूषिताःजयद्रथस्य राजेन्द्र हयाः साधुप्रवाहिनःते चैव सप्तसाहस्रा द्विसाहस्राश्च सैन्धवाः

cāmarāpīḍinaḥ sarve jāmbūnadavibhūṣitāḥjayadrathasya rājendra hayāḥ sādhupravāhinaḥte caiva saptasāhasrā dvisāhasrāśca saindhavāḥ

मत्तानामधिरूढानां हस्त्यारोहैर्विशारदैःनागानां भीमरूपाणां वर्मिणां रौद्रकर्मिणाम्

mattānāmadhirūḍhānāṃ hastyārohairviśāradaiḥnāgānāṃ bhīmarūpāṇāṃ varmiṇāṃ raudrakarmiṇām

अध्यर्धेन सहस्रेण पुत्रो दुर्मर्षणस्तवअग्रतः सर्वसैन्यानां योत्स्यमानो व्यवस्थितः

adhyardhena sahasreṇa putro durmarṣaṇastavaagrataḥ sarvasainyānāṃ yotsyamāno vyavasthitaḥ

ततो दुःशासनश्चैव विकर्णश्च तवात्मजौसिन्धुराजार्थसिद्ध्यर्थमग्रानीके व्यवस्थितौ

tato duḥśāsanaścaiva vikarṇaśca tavātmajausindhurājārthasiddhyarthamagrānīke vyavasthitau

दीर्घो द्वादशगव्यूतिः पश्चार्धे पञ्च विस्तृतःव्यूहः स चक्रशकटो भारद्वाजेन निर्मितः

dīrgho dvādaśagavyūtiḥ paścārdhe pañca vistṛtaḥvyūhaḥ sa cakraśakaṭo bhāradvājena nirmitaḥ

नानानृपतिभिर्वीरैस्तत्र तत्र व्यवस्थितैःरथाश्वगजपत्त्योघैर्द्रोणेन विहितः स्वयम्

nānānṛpatibhirvīraistatra tatra vyavasthitaiḥrathāśvagajapattyoghairdroṇena vihitaḥ svayam

पश्चार्धे तस्य पद्मस्तु गर्भव्यूहः सुदुर्भिदःसूची पद्मस्य मध्यस्थो गूढो व्यूहः पुनः कृतः

paścārdhe tasya padmastu garbhavyūhaḥ sudurbhidaḥsūcī padmasya madhyastho gūḍho vyūhaḥ punaḥ kṛtaḥ

एवमेतं महाव्यूहं व्यूह्य द्रोणो व्यवस्थितःसूचीमुखे महेष्वासः कृतवर्मा व्यवस्थितः

evametaṃ mahāvyūhaṃ vyūhya droṇo vyavasthitaḥsūcīmukhe maheṣvāsaḥ kṛtavarmā vyavasthitaḥ

अनन्तरं च काम्बोजो जलसंधश्च मारिषदुर्योधनः सहामात्यस्तदनन्तरमेव च

anantaraṃ ca kāmbojo jalasaṃdhaśca māriṣaduryodhanaḥ sahāmātyastadanantarameva ca

ततः शतसहस्राणि योधानामनिवर्तिनाम्व्यवस्थितानि सर्वाणि शकटे सूचिरक्षिणः

tataḥ śatasahasrāṇi yodhānāmanivartināmvyavasthitāni sarvāṇi śakaṭe sūcirakṣiṇaḥ

तेषां च पृष्ठतो राज बलेन महता वृतःजयद्रथस्ततो राजन्सूचिपाशे व्यवस्थितः

teṣāṃ ca pṛṣṭhato rāja balena mahatā vṛtaḥjayadrathastato rājansūcipāśe vyavasthitaḥ

शकटस्य तु राजेन्द्र भारद्वाजो मुखे स्थितःअनु तस्याभवद्भोजो जुगोपैनं ततः स्वयम्

śakaṭasya tu rājendra bhāradvājo mukhe sthitaḥanu tasyābhavadbhojo jugopainaṃ tataḥ svayam

श्वेतवर्माम्बरोष्णीषो व्यूढोरस्को महाभुजःधनुर्विस्फारयन्द्रोणस्तस्थौ क्रुद्ध इवान्तकः

śvetavarmāmbaroṣṇīṣo vyūḍhorasko mahābhujaḥdhanurvisphārayandroṇastasthau kruddha ivāntakaḥ

पताकिनं शोणहयं वेदीकृष्णाजिनध्वजम्द्रोणस्य रथमालोक्य प्रहृष्टाः कुरवोऽभवन्

patākinaṃ śoṇahayaṃ vedīkṛṣṇājinadhvajamdroṇasya rathamālokya prahṛṣṭāḥ kuravo'bhavan

सिद्धचारणसंघानां विस्मयः सुमहानभूत्द्रोणेन विहितं दृष्ट्वा व्यूहं क्षुब्धार्णवोपमम्

siddhacāraṇasaṃghānāṃ vismayaḥ sumahānabhūtdroṇena vihitaṃ dṛṣṭvā vyūhaṃ kṣubdhārṇavopamam

सशैलसागरवनां नानाजनपदाकुलाम्ग्रसेद्व्यूहः क्षितिं सर्वामिति भूतानि मेनिरे

saśailasāgaravanāṃ nānājanapadākulāmgrasedvyūhaḥ kṣitiṃ sarvāmiti bhūtāni menire

बहुरथमनुजाश्वपत्तिनागं; प्रतिभयनिस्वनमद्भुताभरूपम्अहितहृदयभेदनं महद्वै; शकटमवेक्ष्य कृतं ननन्द राजा

bahurathamanujāśvapattināgaṃ; pratibhayanisvanamadbhutābharūpamahitahṛdayabhedanaṃ mahadvai; śakaṭamavekṣya kṛtaṃ nananda rājā