पर्व.अध्याय 7.76

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

स्रंसन्त इव मज्जानस्तावकानां भयान्नृपतौ दृष्ट्वा समतिक्रान्तौ वासुदेवधनंजयौ

sraṃsanta iva majjānastāvakānāṃ bhayānnṛpatau dṛṣṭvā samatikrāntau vāsudevadhanaṃjayau

सर्वे तु प्रतिसंरब्धा ह्रीमन्तः सत्त्वचोदिताःस्थिरीबूता महात्मानः प्रत्यगच्छन्धनंजयम्

sarve tu pratisaṃrabdhā hrīmantaḥ sattvacoditāḥsthirībūtā mahātmānaḥ pratyagacchandhanaṃjayam

ये गताः पाण्डवं युद्धे क्रोधामर्षसमन्विताःतेऽद्यापि न निवर्तन्ते सिन्धवः सागरादिव

ye gatāḥ pāṇḍavaṃ yuddhe krodhāmarṣasamanvitāḥte'dyāpi na nivartante sindhavaḥ sāgarādiva

असन्तस्तु न्यवर्तन्त वेदेभ्य इव नास्तिकाःनरकं भजमानास्ते प्रत्यपद्यन्त किल्बिषम्

asantastu nyavartanta vedebhya iva nāstikāḥnarakaṃ bhajamānāste pratyapadyanta kilbiṣam

तावतीत्य रथानीकं विमुक्तौ पुरुषर्षभौददृशाते यथा राहोरास्यान्मुक्तौ प्रभाकरौ

tāvatītya rathānīkaṃ vimuktau puruṣarṣabhaudadṛśāte yathā rāhorāsyānmuktau prabhākarau

मत्स्याविव महाजालं विदार्य विगतज्वरौतथा कृष्णावदृश्येतां सेनाजालं विदार्य तत्

matsyāviva mahājālaṃ vidārya vigatajvarautathā kṛṣṇāvadṛśyetāṃ senājālaṃ vidārya tat

विमुक्तौ शस्त्रसंबाधाद्द्रोणानीकात्सुदुर्भिदात्अदृश्येतां महात्मानौ कालसूर्याविवोदितौ

vimuktau śastrasaṃbādhāddroṇānīkātsudurbhidātadṛśyetāṃ mahātmānau kālasūryāvivoditau

अस्त्रसंबाधनिर्मुक्तौ विमुक्तौ शस्त्रसंकटात्अदृश्येतां महात्मानौ शत्रुसंबाधकारिणौ

astrasaṃbādhanirmuktau vimuktau śastrasaṃkaṭātadṛśyetāṃ mahātmānau śatrusaṃbādhakāriṇau

विमुक्तौ ज्वलनस्पर्शान्मकरास्याज्झषाविवव्यक्षोभयेतां सेनां तौ समुद्रं मकराविव

vimuktau jvalanasparśānmakarāsyājjhaṣāvivavyakṣobhayetāṃ senāṃ tau samudraṃ makarāviva

तावकास्तव पुत्राश्च द्रोणानीकस्थयोस्तयोःनैतौ तरिष्यतो द्रोणमिति चक्रुस्तदा मतिम्

tāvakāstava putrāśca droṇānīkasthayostayoḥnaitau tariṣyato droṇamiti cakrustadā matim

तौ तु दृष्ट्वा व्यतिक्रान्तौ द्रोणानीकं महाद्युतीनाशशंसुर्महाराज सिन्धुराजस्य जीवितम्

tau tu dṛṣṭvā vyatikrāntau droṇānīkaṃ mahādyutīnāśaśaṃsurmahārāja sindhurājasya jīvitam

आशा बलवती राजन्पुत्राणामभवत्तवद्रोणहार्दिक्ययोः कृष्णौ न मोक्ष्येते इति प्रभो

āśā balavatī rājanputrāṇāmabhavattavadroṇahārdikyayoḥ kṛṣṇau na mokṣyete iti prabho

तामाशां विफलां कृत्वा निस्तीर्णौ तौ परंतपौद्रोणानीकं महाराज भोजानीकं च दुस्तरम्

tāmāśāṃ viphalāṃ kṛtvā nistīrṇau tau paraṃtapaudroṇānīkaṃ mahārāja bhojānīkaṃ ca dustaram

अथ दृष्ट्वा व्यतिक्रान्तौ ज्वलिताविव पावकौनिराशाः सिन्धुराजस्य जीवितं नाशशंसिरे

atha dṛṣṭvā vyatikrāntau jvalitāviva pāvakaunirāśāḥ sindhurājasya jīvitaṃ nāśaśaṃsire

मिथश्च समभाषेतामभीतौ भयवर्धनौजयद्रथवधे वाचस्तास्ताः कृष्णधनंजयौ

mithaśca samabhāṣetāmabhītau bhayavardhanaujayadrathavadhe vācastāstāḥ kṛṣṇadhanaṃjayau

असौ मध्ये कृतः षड्भिर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैःचक्षुर्विषयसंप्राप्तो न नौ मोक्ष्यति सैन्धवः

asau madhye kṛtaḥ ṣaḍbhirdhārtarāṣṭrairmahārathaiḥcakṣurviṣayasaṃprāpto na nau mokṣyati saindhavaḥ

यद्यस्य समरे गोप्ता शक्रो देवगणैः सहतथाप्येनं हनिष्याव इति कृष्णावभाषताम्

yadyasya samare goptā śakro devagaṇaiḥ sahatathāpyenaṃ haniṣyāva iti kṛṣṇāvabhāṣatām

इति कृष्णौ महाबाहू मिथः कथयतां तदासिन्धुराजमवेक्षन्तौ तत्पुत्रास्तव शुश्रुवुः

iti kṛṣṇau mahābāhū mithaḥ kathayatāṃ tadāsindhurājamavekṣantau tatputrāstava śuśruvuḥ

अतीत्य मरुधन्वेव प्रयान्तौ तृषितौ गजौपीत्वा वारि समाश्वस्तौ तथैवास्तामरिंदमौ

atītya marudhanveva prayāntau tṛṣitau gajaupītvā vāri samāśvastau tathaivāstāmariṃdamau

व्याघ्रसिंहगजाकीर्णानतिक्रम्येव पर्वतान्अदृश्येतां महाबाहू यथा मृत्युजरातिगौ

vyāghrasiṃhagajākīrṇānatikramyeva parvatānadṛśyetāṃ mahābāhū yathā mṛtyujarātigau

तथा हि मुखवर्णोऽयमनयोरिति मेनिरेतावका दृश्य मुक्तौ तौ विक्रोशन्ति स्म सर्वतः

tathā hi mukhavarṇo'yamanayoriti meniretāvakā dṛśya muktau tau vikrośanti sma sarvataḥ

द्रोणादाशीविषाकाराज्ज्वलितादिव पावकात्अन्येभ्यः पार्थिवेभ्यश्च भास्वन्ताविव भास्करौ

droṇādāśīviṣākārājjvalitādiva pāvakātanyebhyaḥ pārthivebhyaśca bhāsvantāviva bhāskarau

तौ मुक्तौ सागरप्रख्याद्द्रोणानीकादरिंदमौअदृश्येतां मुदा युक्तौ समुत्तीर्यार्णवं यथा

tau muktau sāgaraprakhyāddroṇānīkādariṃdamauadṛśyetāṃ mudā yuktau samuttīryārṇavaṃ yathā

शस्त्रौघान्महतो मुक्तौ द्रोणहार्दिक्यरक्षितान्रोचमानावदृश्येतामिन्द्राग्न्योः सदृशौ रणे

śastraughānmahato muktau droṇahārdikyarakṣitānrocamānāvadṛśyetāmindrāgnyoḥ sadṛśau raṇe

उद्भिन्नरुधिरौ कृष्णौ भारद्वाजस्य सायकैःशितैश्चितौ व्यरोचेतां कर्णिकारैरिवाचलौ

udbhinnarudhirau kṛṣṇau bhāradvājasya sāyakaiḥśitaiścitau vyarocetāṃ karṇikārairivācalau

द्रोणग्राहह्रदान्मुक्तौ शक्त्याशीविषसंकटात्अयःशरोग्रमकरात्क्षत्रियप्रवराम्भसः

droṇagrāhahradānmuktau śaktyāśīviṣasaṃkaṭātayaḥśarogramakarātkṣatriyapravarāmbhasaḥ

ज्याघोषतलनिर्ह्रादाद्गदानिस्त्रिंशविद्युतःद्रोणास्त्रमेघान्निर्मुक्तौ सूर्येन्दू तिमिरादिव

jyāghoṣatalanirhrādādgadānistriṃśavidyutaḥdroṇāstrameghānnirmuktau sūryendū timirādiva

बाहुभ्यामिव संतीर्णौ सिन्धुषष्ठाः समुद्रगाःतपान्ते सरितः पूर्णा महाग्राहसमाकुलाः

bāhubhyāmiva saṃtīrṇau sindhuṣaṣṭhāḥ samudragāḥtapānte saritaḥ pūrṇā mahāgrāhasamākulāḥ

इति कृष्णौ महेष्वासौ यशसा लोकविश्रुतौसर्वभूतान्यमन्यन्त द्रोणास्त्रबलविस्मयात्

iti kṛṣṇau maheṣvāsau yaśasā lokaviśrutausarvabhūtānyamanyanta droṇāstrabalavismayāt

जयद्रथं समीपस्थमवेक्षन्तौ जिघांसयारुरुं निपाने लिप्सन्तौ व्याघ्रवत्तावतिष्ठताम्

jayadrathaṃ samīpasthamavekṣantau jighāṃsayāruruṃ nipāne lipsantau vyāghravattāvatiṣṭhatām

यथा हि मुखवर्णोऽयमनयोरिति मेनिरेतव योधा महाराज हतमेव जयद्रथम्

yathā hi mukhavarṇo'yamanayoriti meniretava yodhā mahārāja hatameva jayadratham

लोहिताक्षौ महाबाहू संयत्तौ कृष्णपाण्डवौसिन्धुराजमभिप्रेक्ष्य हृष्टौ व्यनदतां मुहुः

lohitākṣau mahābāhū saṃyattau kṛṣṇapāṇḍavausindhurājamabhiprekṣya hṛṣṭau vyanadatāṃ muhuḥ

शौरेरभीशुहस्तस्य पार्थस्य च धनुष्मतःतयोरासीत्प्रतिभ्राजः सूर्यपावकयोरिव

śaurerabhīśuhastasya pārthasya ca dhanuṣmataḥtayorāsītpratibhrājaḥ sūryapāvakayoriva

हर्ष एव तयोरासीद्द्रोणानीकप्रमुक्तयोःसमीपे सैन्धवं दृष्ट्वा श्येनयोरामिषं यथा

harṣa eva tayorāsīddroṇānīkapramuktayoḥsamīpe saindhavaṃ dṛṣṭvā śyenayorāmiṣaṃ yathā

तौ तु सैन्धवमालोक्य वर्तमानमिवान्तिकेसहसा पेततुः क्रुद्धौ क्षिप्रं श्येनाविवामिषे

tau tu saindhavamālokya vartamānamivāntikesahasā petatuḥ kruddhau kṣipraṃ śyenāvivāmiṣe

तौ तु दृष्ट्वा व्यतिक्रान्तौ हृषीकेशधनंजयौसिन्धुराजस्य रक्षार्थं पराक्रान्तः सुतस्तव

tau tu dṛṣṭvā vyatikrāntau hṛṣīkeśadhanaṃjayausindhurājasya rakṣārthaṃ parākrāntaḥ sutastava

द्रोणेनाबद्धकवचो राजा दुर्योधनस्तदाययावेकरथेनाजौ हयसंस्कारवित्प्रभो

droṇenābaddhakavaco rājā duryodhanastadāyayāvekarathenājau hayasaṃskāravitprabho

कृष्णपार्थौ महेष्वासौ व्यतिक्रम्याथ ते सुतःअग्रतः पुण्डरीकाक्षं प्रतीयाय नराधिप

kṛṣṇapārthau maheṣvāsau vyatikramyātha te sutaḥagrataḥ puṇḍarīkākṣaṃ pratīyāya narādhipa

ततः सर्वेषु सैन्येषु वादित्राणि प्रहृष्टवत्प्रावाद्यन्समतिक्रान्ते तव पुत्रे धनंजयम्

tataḥ sarveṣu sainyeṣu vāditrāṇi prahṛṣṭavatprāvādyansamatikrānte tava putre dhanaṃjayam

सिंहनादरवाश्चासञ्शङ्खदुन्दुभिमिश्रिताःदृष्ट्वा दुर्योधनं तत्र कृष्णयोः प्रमुखे स्थितम्

siṃhanādaravāścāsañśaṅkhadundubhimiśritāḥdṛṣṭvā duryodhanaṃ tatra kṛṣṇayoḥ pramukhe sthitam

ये च ते सिन्धुराजस्य गोप्तारः पावकोपमाःते प्रहृष्यन्त समरे दृष्ट्वा पुत्रं तवाभिभो

ye ca te sindhurājasya goptāraḥ pāvakopamāḥte prahṛṣyanta samare dṛṣṭvā putraṃ tavābhibho

दृष्ट्वा दुर्योधनं कृष्णस्त्वतिक्रान्तं सहानुगम्अब्रवीदर्जुनं राजन्प्राप्तकालमिदं वचः

dṛṣṭvā duryodhanaṃ kṛṣṇastvatikrāntaṃ sahānugamabravīdarjunaṃ rājanprāptakālamidaṃ vacaḥ