Parva.Adhyaya 7.77

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

सुयोधनमतिक्रान्तमेनं पश्य धनंजयआपद्गतमिमं मन्ये नास्त्यस्य सदृशो रथः

suyodhanamatikrāntamenaṃ paśya dhanaṃjayaāpadgatamimaṃ manye nāstyasya sadṛśo rathaḥ

दूरपाती महेष्वासः कृतास्त्रो युद्धदुर्मदःदृढास्त्रश्चित्रयोधी च धार्तराष्ट्रो महाबलः

dūrapātī maheṣvāsaḥ kṛtāstro yuddhadurmadaḥdṛḍhāstraścitrayodhī ca dhārtarāṣṭro mahābalaḥ

अत्यन्तसुखसंवृद्धो मानितश्च महारथैःकृती च सततं पार्थ नित्यं द्वेष्टि च पाण्डवान्

atyantasukhasaṃvṛddho mānitaśca mahārathaiḥkṛtī ca satataṃ pārtha nityaṃ dveṣṭi ca pāṇḍavān

तेन युद्धमहं मन्ये प्राप्तकालं तवानघअत्र वो द्यूतमायातं विजयायेतराय वा

tena yuddhamahaṃ manye prāptakālaṃ tavānaghaatra vo dyūtamāyātaṃ vijayāyetarāya vā

अत्र क्रोधविषं पार्थ विमुञ्च चिरसंभृतम्एष मूलमनर्थानां पाण्डवानां महारथः

atra krodhaviṣaṃ pārtha vimuñca cirasaṃbhṛtameṣa mūlamanarthānāṃ pāṇḍavānāṃ mahārathaḥ

सोऽयं प्राप्तस्तवाक्षेपं पश्य साफल्यमात्मनःकथं हि राजा राज्यार्थी त्वया गच्छेत संयुगम्

so'yaṃ prāptastavākṣepaṃ paśya sāphalyamātmanaḥkathaṃ hi rājā rājyārthī tvayā gaccheta saṃyugam

दिष्ट्या त्विदानीं संप्राप्त एष ते बाणगोचरम्स यथा जीवितं जह्यात्तथा कुरु धनंजय

diṣṭyā tvidānīṃ saṃprāpta eṣa te bāṇagocaramsa yathā jīvitaṃ jahyāttathā kuru dhanaṃjaya

ऐश्वर्यमदसंमूढो नैष दुःखमुपेयिवान्न च ते संयुगे वीर्यं जानाति पुरुषर्षभ

aiśvaryamadasaṃmūḍho naiṣa duḥkhamupeyivānna ca te saṃyuge vīryaṃ jānāti puruṣarṣabha

त्वां हि लोकास्त्रयः पार्थ ससुरासुरमानुषाःनोत्सहन्ते रणे जेतुं किमुतैकः सुयोधनः

tvāṃ hi lokāstrayaḥ pārtha sasurāsuramānuṣāḥnotsahante raṇe jetuṃ kimutaikaḥ suyodhanaḥ

स दिष्ट्या समनुप्राप्तस्तव पार्थ रथान्तिकम्जह्येनं वै महाबाहो यथा वृत्रं पुरंदरः

sa diṣṭyā samanuprāptastava pārtha rathāntikamjahyenaṃ vai mahābāho yathā vṛtraṃ puraṃdaraḥ

एष ह्यनर्थे सततं पराक्रान्तस्तवानघनिकृत्या धर्मराजं च द्यूते वञ्चितवानयम्

eṣa hyanarthe satataṃ parākrāntastavānaghanikṛtyā dharmarājaṃ ca dyūte vañcitavānayam

बहूनि सुनृशंसानि कृतान्येतेन मानदयुष्मासु पापमतिना अपापेष्वेव नित्यदा

bahūni sunṛśaṃsāni kṛtānyetena mānadayuṣmāsu pāpamatinā apāpeṣveva nityadā

तमनार्यं सदा क्षुद्रं पुरुषं कामचारिणम्आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा जहि पार्थाविचारयन्

tamanāryaṃ sadā kṣudraṃ puruṣaṃ kāmacāriṇamāryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā jahi pārthāvicārayan

निकृत्या राज्यहरणं वनवासं च पाण्डवपरिक्लेशं च कृष्णाया हृदि कृत्वा पराक्रम

nikṛtyā rājyaharaṇaṃ vanavāsaṃ ca pāṇḍavaparikleśaṃ ca kṛṣṇāyā hṛdi kṛtvā parākrama

दिष्ट्यैष तव बाणानां गोचरे परिवर्ततेप्रतिघाताय कार्यस्य दिष्ट्या च यततेऽग्रतः

diṣṭyaiṣa tava bāṇānāṃ gocare parivartatepratighātāya kāryasya diṣṭyā ca yatate'grataḥ

दिष्ट्या जानाति संग्रामे योद्धव्यं हि त्वया सहदिष्ट्या च सफलाः पार्थ सर्वे कामा हि कामिताः

diṣṭyā jānāti saṃgrāme yoddhavyaṃ hi tvayā sahadiṣṭyā ca saphalāḥ pārtha sarve kāmā hi kāmitāḥ

तस्माज्जहि रणे पार्थ धार्तराष्ट्रं कुलाधमम्यथेन्द्रेण हतः पूर्वं जम्भो देवासुरे मृधे

tasmājjahi raṇe pārtha dhārtarāṣṭraṃ kulādhamamyathendreṇa hataḥ pūrvaṃ jambho devāsure mṛdhe

अस्मिन्हते त्वया सैन्यमनाथं भिद्यतामिदम्वैरस्यास्यास्त्ववभृथो मूलं छिन्धि दुरात्मनाम्

asminhate tvayā sainyamanāthaṃ bhidyatāmidamvairasyāsyāstvavabhṛtho mūlaṃ chindhi durātmanām

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तं तथेत्यब्रवीत्पार्थः कृत्यरूपमिदं ममसर्वमन्यदनादृत्य गच्छ यत्र सुयोधनः

taṃ tathetyabravītpārthaḥ kṛtyarūpamidaṃ mamasarvamanyadanādṛtya gaccha yatra suyodhanaḥ

येनैतद्दीर्घकालं नो भुक्तं राज्यमकण्टकम्अप्यस्य युधि विक्रम्य छिन्द्यां मूर्धानमाहवे

yenaitaddīrghakālaṃ no bhuktaṃ rājyamakaṇṭakamapyasya yudhi vikramya chindyāṃ mūrdhānamāhave

अपि तस्या अनर्हायाः परिक्लेशस्य माधवकृष्णायाः शक्नुयां गन्तुं पदं केशप्रधर्षणे

api tasyā anarhāyāḥ parikleśasya mādhavakṛṣṇāyāḥ śaknuyāṃ gantuṃ padaṃ keśapradharṣaṇe

इत्येवं वादिनौ हृष्टौ कृष्णौ श्वेतान्हयोत्तमान्प्रेषयामासतुः संख्ये प्रेप्सन्तौ तं नराधिपम्

ityevaṃ vādinau hṛṣṭau kṛṣṇau śvetānhayottamānpreṣayāmāsatuḥ saṃkhye prepsantau taṃ narādhipam

तयोः समीपं संप्राप्य पुत्रस्ते भरतर्षभन चकार भयं प्राप्ते भये महति मारिष

tayoḥ samīpaṃ saṃprāpya putraste bharatarṣabhana cakāra bhayaṃ prāpte bhaye mahati māriṣa

तदस्य क्षत्रियास्तत्र सर्व एवाभ्यपूजयन्यदर्जुनहृषीकेशौ प्रत्युद्यातोऽविचारयन्

tadasya kṣatriyāstatra sarva evābhyapūjayanyadarjunahṛṣīkeśau pratyudyāto'vicārayan

ततः सर्वस्य सैन्यस्य तावकस्य विशां पतेमहान्नादो ह्यभूत्तत्र दृष्ट्वा राजानमाहवे

tataḥ sarvasya sainyasya tāvakasya viśāṃ patemahānnādo hyabhūttatra dṛṣṭvā rājānamāhave

तस्मिञ्जनसमुन्नादे प्रवृत्ते भैरवे सतिकदर्थीकृत्य ते पुत्रः प्रत्यमित्रमवारयत्

tasmiñjanasamunnāde pravṛtte bhairave satikadarthīkṛtya te putraḥ pratyamitramavārayat

आवारितस्तु कौन्तेयस्तव पुत्रेण धन्विनासंरम्भमगमद्भूयः स च तस्मिन्परंतपः

āvāritastu kaunteyastava putreṇa dhanvināsaṃrambhamagamadbhūyaḥ sa ca tasminparaṃtapaḥ

तौ दृष्ट्वा प्रतिसंरब्धौ दुर्योधनधनंजयौअभ्यवैक्षन्त राजानो भीमरूपाः समन्ततः

tau dṛṣṭvā pratisaṃrabdhau duryodhanadhanaṃjayauabhyavaikṣanta rājāno bhīmarūpāḥ samantataḥ

दृष्ट्वा तु पार्थं संरब्धं वासुदेवं च मारिषप्रहसन्निव पुत्रस्ते योद्धुकामः समाह्वयत्

dṛṣṭvā tu pārthaṃ saṃrabdhaṃ vāsudevaṃ ca māriṣaprahasanniva putraste yoddhukāmaḥ samāhvayat

ततः प्रहृष्टो दाशार्हः पाण्डवश्च धनंजयःव्याक्रोशेतां महानादं दध्मतुश्चाम्बुजोत्तमौ

tataḥ prahṛṣṭo dāśārhaḥ pāṇḍavaśca dhanaṃjayaḥvyākrośetāṃ mahānādaṃ dadhmatuścāmbujottamau

तौ हृष्टरूपौ संप्रेक्ष्य कौरवेयाश्च सर्वशःनिराशाः समपद्यन्त पुत्रस्य तव जीविते

tau hṛṣṭarūpau saṃprekṣya kauraveyāśca sarvaśaḥnirāśāḥ samapadyanta putrasya tava jīvite

शोकमीयुः परं चैव कुरवः सर्व एव तेअमन्यन्त च पुत्रं ते वैश्वानरमुखे हुतम्

śokamīyuḥ paraṃ caiva kuravaḥ sarva eva teamanyanta ca putraṃ te vaiśvānaramukhe hutam

तथा तु दृष्ट्वा योधास्ते प्रहृष्टौ कृष्णपाण्डवौहतो राजा हतो राजेत्यूचुरेवं भयार्दिताः

tathā tu dṛṣṭvā yodhāste prahṛṣṭau kṛṣṇapāṇḍavauhato rājā hato rājetyūcurevaṃ bhayārditāḥ

जनस्य संनिनादं तु श्रुत्वा दुर्योधनोऽब्रवीत्व्येतु वो भीरहं कृष्णौ प्रेषयिष्यामि मृत्यवे

janasya saṃninādaṃ tu śrutvā duryodhano'bravītvyetu vo bhīrahaṃ kṛṣṇau preṣayiṣyāmi mṛtyave

इत्युक्त्वा सैनिकान्सर्वाञ्जयापेक्षी नराधिपःपार्थमाभाष्य संरम्भादिदं वचनमब्रवीत्

ityuktvā sainikānsarvāñjayāpekṣī narādhipaḥpārthamābhāṣya saṃrambhādidaṃ vacanamabravīt

पार्थ यच्छिक्षितं तेऽस्त्रं दिव्यं मानुषमेव चतद्दर्शय मयि क्षिप्रं यदि जातोऽसि पाण्डुना

pārtha yacchikṣitaṃ te'straṃ divyaṃ mānuṣameva cataddarśaya mayi kṣipraṃ yadi jāto'si pāṇḍunā

यद्बलं तव वीर्यं च केशवस्य तथैव चतत्कुरुष्व मयि क्षिप्रं पश्यामस्तव पौरुषम्

yadbalaṃ tava vīryaṃ ca keśavasya tathaiva catatkuruṣva mayi kṣipraṃ paśyāmastava pauruṣam

अस्मत्परोक्षं कर्माणि प्रवदन्ति कृतानि तेस्वामिसत्कारयुक्तानि यानि तानीह दर्शय

asmatparokṣaṃ karmāṇi pravadanti kṛtāni tesvāmisatkārayuktāni yāni tānīha darśaya