Parva.Adhyaya 7.78

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवमुक्त्वार्जुनं राजा त्रिभिर्मर्मातिगैः शरैःप्रत्यविध्यन्महावेगैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान्

evamuktvārjunaṃ rājā tribhirmarmātigaiḥ śaraiḥpratyavidhyanmahāvegaiścaturbhiścaturo hayān

वासुदेवं च दशभिः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरेप्रतोदं चास्य भल्लेन छित्त्वा भूमावपातयत्

vāsudevaṃ ca daśabhiḥ pratyavidhyatstanāntarepratodaṃ cāsya bhallena chittvā bhūmāvapātayat

तं चतुर्दशभिः पार्थश्चित्रपुङ्खैः शिलाशितैःअविध्यत्तूर्णमव्यग्रस्तेऽस्याभ्रश्यन्त वर्मणः

taṃ caturdaśabhiḥ pārthaścitrapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥavidhyattūrṇamavyagraste'syābhraśyanta varmaṇaḥ

तेषां वैफल्यमालोक्य पुनर्नव च पञ्च चप्राहिणोन्निशितान्बाणांस्ते चाभ्रश्यन्त वर्मणः

teṣāṃ vaiphalyamālokya punarnava ca pañca caprāhiṇonniśitānbāṇāṃste cābhraśyanta varmaṇaḥ

अष्टाविंशत्तु तान्बाणानस्तान्विप्रेक्ष्य निष्फलान्अब्रवीत्परवीरघ्नः कृष्णोऽर्जुनमिदं वचः

aṣṭāviṃśattu tānbāṇānastānviprekṣya niṣphalānabravītparavīraghnaḥ kṛṣṇo'rjunamidaṃ vacaḥ

अदृष्टपूर्वं पश्यामि शिलानामिव सर्पणम्त्वया संप्रेषिताः पार्थ नार्थं कुर्वन्ति पत्रिणः

adṛṣṭapūrvaṃ paśyāmi śilānāmiva sarpaṇamtvayā saṃpreṣitāḥ pārtha nārthaṃ kurvanti patriṇaḥ

कच्चिद्गाण्डीवतः प्राणास्तथैव भरतर्षभमुष्टिश्च ते यथापूर्वं भुजयोश्च बलं तव

kaccidgāṇḍīvataḥ prāṇāstathaiva bharatarṣabhamuṣṭiśca te yathāpūrvaṃ bhujayośca balaṃ tava

न चेद्विधेरयं कालः प्राप्तः स्यादद्य पश्चिमःतव चैवास्य शत्रोश्च तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

na cedvidherayaṃ kālaḥ prāptaḥ syādadya paścimaḥtava caivāsya śatrośca tanmamācakṣva pṛcchataḥ

विस्मयो मे महान्पार्थ तव दृष्ट्वा शरानिमान्व्यर्थान्निपततः संख्ये दुर्योधनरथं प्रति

vismayo me mahānpārtha tava dṛṣṭvā śarānimānvyarthānnipatataḥ saṃkhye duryodhanarathaṃ prati

वज्राशनिसमा घोराः परकायावभेदिनःशराः कुर्वन्ति ते नार्थं पार्थ काद्य विडम्बना

vajrāśanisamā ghorāḥ parakāyāvabhedinaḥśarāḥ kurvanti te nārthaṃ pārtha kādya viḍambanā

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

द्रोणेनैषा मतिः कृष्ण धार्तराष्ट्रे निवेशिताअन्ते विहितमस्त्राणामेतत्कवचधारणम्

droṇenaiṣā matiḥ kṛṣṇa dhārtarāṣṭre niveśitāante vihitamastrāṇāmetatkavacadhāraṇam

अस्मिन्नन्तर्हितं कृष्ण त्रैलोक्यमपि वर्मणिएको द्रोणो हि वेदैतदहं तस्माच्च सत्तमात्

asminnantarhitaṃ kṛṣṇa trailokyamapi varmaṇieko droṇo hi vedaitadahaṃ tasmācca sattamāt

न शक्यमेतत्कवचं बाणैर्भेत्तुं कथंचनअपि वज्रेण गोविन्द स्वयं मघवता युधि

na śakyametatkavacaṃ bāṇairbhettuṃ kathaṃcanaapi vajreṇa govinda svayaṃ maghavatā yudhi

जानंस्त्वमपि वै कृष्ण मां विमोहयसे कथम्यद्वृत्तं त्रिषु लोकेषु यच्च केशव वर्तते

jānaṃstvamapi vai kṛṣṇa māṃ vimohayase kathamyadvṛttaṃ triṣu lokeṣu yacca keśava vartate

तथा भविष्यद्यच्चैव तत्सर्वं विदितं तवन त्वेवं वेद वै कश्चिद्यथा त्वं मधुसूदन

tathā bhaviṣyadyaccaiva tatsarvaṃ viditaṃ tavana tvevaṃ veda vai kaścidyathā tvaṃ madhusūdana

एष दुर्योधनः कृष्ण द्रोणेन विहितामिमाम्तिष्ठत्यभीतवत्संख्ये बिभ्रत्कवचधारणाम्

eṣa duryodhanaḥ kṛṣṇa droṇena vihitāmimāmtiṣṭhatyabhītavatsaṃkhye bibhratkavacadhāraṇām

यत्त्वत्र विहितं कार्यं नैष तद्वेत्ति माधवस्त्रीवदेष बिभर्त्येतां युक्तां कवचधारणाम्

yattvatra vihitaṃ kāryaṃ naiṣa tadvetti mādhavastrīvadeṣa bibhartyetāṃ yuktāṃ kavacadhāraṇām

पश्य बाह्वोश्च मे वीर्यं धनुषश्च जनार्दनपराजयिष्ये कौरव्यं कवचेनापि रक्षितम्

paśya bāhvośca me vīryaṃ dhanuṣaśca janārdanaparājayiṣye kauravyaṃ kavacenāpi rakṣitam

इदमङ्गिरसे प्रादाद्देवेशो वर्म भास्वरम्पुनर्ददौ सुरपतिर्मह्यं वर्म ससंग्रहम्

idamaṅgirase prādāddeveśo varma bhāsvarampunardadau surapatirmahyaṃ varma sasaṃgraham

दैवं यद्यस्य वर्मैतद्ब्रह्मणा वा स्वयं कृतम्नैतद्गोप्स्यति दुर्बुद्धिमद्य बाणहतं मया

daivaṃ yadyasya varmaitadbrahmaṇā vā svayaṃ kṛtamnaitadgopsyati durbuddhimadya bāṇahataṃ mayā

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवमुक्त्वार्जुनो बाणानभिमन्त्र्य व्यकर्षयत्विकृष्यमाणांस्तेनैवं धनुर्मध्यगताञ्शरान्तानस्यास्त्रेण चिच्छेद द्रौणिः सर्वास्त्रघातिना

evamuktvārjuno bāṇānabhimantrya vyakarṣayatvikṛṣyamāṇāṃstenaivaṃ dhanurmadhyagatāñśarāntānasyāstreṇa ciccheda drauṇiḥ sarvāstraghātinā

तान्निकृत्तानिषून्दृष्ट्वा दूरतो ब्रह्मवादिनान्यवेदयत्केशवाय विस्मितः श्वेतवाहनः

tānnikṛttāniṣūndṛṣṭvā dūrato brahmavādinānyavedayatkeśavāya vismitaḥ śvetavāhanaḥ

नैतदस्त्रं मया शक्यं द्विः प्रयोक्तुं जनार्दनअस्त्रं मामेव हन्याद्धि पश्य त्वद्य बलं मम

naitadastraṃ mayā śakyaṃ dviḥ prayoktuṃ janārdanaastraṃ māmeva hanyāddhi paśya tvadya balaṃ mama

ततो दुर्योधनः कृष्णौ नवभिर्नतपर्वभिःअविध्यत रणे राजञ्शरैराशीविषोपमैःभूय एवाभ्यवर्षच्च समरे कृष्णपाण्डवौ

tato duryodhanaḥ kṛṣṇau navabhirnataparvabhiḥavidhyata raṇe rājañśarairāśīviṣopamaiḥbhūya evābhyavarṣacca samare kṛṣṇapāṇḍavau

शरवर्षेण महता ततोऽहृष्यन्त तावकाःचक्रुर्वादित्रनिनदान्सिंहनादरवांस्तथा

śaravarṣeṇa mahatā tato'hṛṣyanta tāvakāḥcakrurvāditraninadānsiṃhanādaravāṃstathā

ततः क्रुद्धो रणे पार्थः सृक्कणी परिसंलिहन्नापश्यत ततोऽस्याङ्गं यन्न स्याद्वर्मरक्षितम्

tataḥ kruddho raṇe pārthaḥ sṛkkaṇī parisaṃlihannāpaśyata tato'syāṅgaṃ yanna syādvarmarakṣitam

ततोऽस्य निशितैर्बाणैः सुमुक्तैरन्तकोपमैःहयांश्चकार निर्देहानुभौ च पार्ष्णिसारथी

tato'sya niśitairbāṇaiḥ sumuktairantakopamaiḥhayāṃścakāra nirdehānubhau ca pārṣṇisārathī

धनुरस्याच्छिनच्चित्रं हस्तावापं च वीर्यवान्रथं च शकलीकर्तुं सव्यसाची प्रचक्रमे

dhanurasyācchinaccitraṃ hastāvāpaṃ ca vīryavānrathaṃ ca śakalīkartuṃ savyasācī pracakrame

दुर्योधनं च बाणाभ्यां तीक्ष्णाभ्यां विरथीकृतम्अविध्यद्धस्ततलयोरुभयोरर्जुनस्तदा

duryodhanaṃ ca bāṇābhyāṃ tīkṣṇābhyāṃ virathīkṛtamavidhyaddhastatalayorubhayorarjunastadā

तं कृच्छ्रामापदं प्राप्तं दृष्ट्वा परमधन्विनःसमापेतुः परीप्सन्तो धनंजयशरार्दितम्

taṃ kṛcchrāmāpadaṃ prāptaṃ dṛṣṭvā paramadhanvinaḥsamāpetuḥ parīpsanto dhanaṃjayaśarārditam

ते रथैर्बहुसाहस्रैः कल्पितैः कुञ्जरैर्हयैःपदात्योघैश्च संरब्धैः परिवव्रुर्धनंजयम्

te rathairbahusāhasraiḥ kalpitaiḥ kuñjarairhayaiḥpadātyoghaiśca saṃrabdhaiḥ parivavrurdhanaṃjayam

अथ नार्जुनगोविन्दौ रथो वापि व्यदृश्यतअस्त्रवर्षेण महता जनौघैश्चापि संवृतौ

atha nārjunagovindau ratho vāpi vyadṛśyataastravarṣeṇa mahatā janaughaiścāpi saṃvṛtau

ततोऽर्जुनोऽस्त्रवीर्येण निजघ्ने तां वरूथिनीम्तत्र व्यङ्गीकृताः पेतुः शतशोऽथ रथद्विपाः

tato'rjuno'stravīryeṇa nijaghne tāṃ varūthinīmtatra vyaṅgīkṛtāḥ petuḥ śataśo'tha rathadvipāḥ

ते हता हन्यमानाश्च न्यगृह्णंस्तं रथोत्तमम्स रथस्तम्भितस्तस्थौ क्रोशमात्रं समन्ततः

te hatā hanyamānāśca nyagṛhṇaṃstaṃ rathottamamsa rathastambhitastasthau krośamātraṃ samantataḥ

ततोऽर्जुनं वृष्णिवीरस्त्वरितो वाक्यमब्रवीत्धनुर्विस्फारयात्यर्थमहं ध्मास्यामि चाम्बुजम्

tato'rjunaṃ vṛṣṇivīrastvarito vākyamabravītdhanurvisphārayātyarthamahaṃ dhmāsyāmi cāmbujam

ततो विस्फार्य बलवद्गाण्डीवं जघ्निवान्रिपून्महता शरवर्षेण तलशब्देन चार्जुनः

tato visphārya balavadgāṇḍīvaṃ jaghnivānripūnmahatā śaravarṣeṇa talaśabdena cārjunaḥ

पाञ्चजन्यं च बलवद्दध्मौ तारेण केशवःरजसा ध्वस्तपक्ष्मान्तः प्रस्विन्नवदनो भृशम्

pāñcajanyaṃ ca balavaddadhmau tāreṇa keśavaḥrajasā dhvastapakṣmāntaḥ prasvinnavadano bhṛśam

तस्य शङ्खस्य नादेन धनुषो निस्वनेन चनिःसत्त्वाश्च ससत्त्वाश्च क्षितौ पेतुस्तदा जनाः

tasya śaṅkhasya nādena dhanuṣo nisvanena caniḥsattvāśca sasattvāśca kṣitau petustadā janāḥ

तैर्विमुक्तो रथो रेजे वाय्वीरित इवाम्बुदःजयद्रथस्य गोप्तारस्ततः क्षुब्धाः सहानुगाः

tairvimukto ratho reje vāyvīrita ivāmbudaḥjayadrathasya goptārastataḥ kṣubdhāḥ sahānugāḥ

ते दृष्ट्वा सहसा पार्थं गोप्तारः सैन्धवस्य तुचक्रुर्नादान्बहुविधान्कम्पयन्तो वसुंधराम्

te dṛṣṭvā sahasā pārthaṃ goptāraḥ saindhavasya tucakrurnādānbahuvidhānkampayanto vasuṃdharām

बाणशब्दरवांश्चोग्रान्विमिश्राञ्शङ्खनिस्वनैःप्रादुश्चक्रुर्महात्मानः सिंहनादरवानपि

bāṇaśabdaravāṃścogrānvimiśrāñśaṅkhanisvanaiḥprāduścakrurmahātmānaḥ siṃhanādaravānapi

तं श्रुत्वा निनदं घोरं तावकानां समुत्थितम्प्रदध्मतुस्तदा शङ्खौ वासुदेवधनंजयौ

taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ tāvakānāṃ samutthitampradadhmatustadā śaṅkhau vāsudevadhanaṃjayau

तेन शब्देन महता पूरितेयं वसुंधरासशैला सार्णवद्वीपा सपाताला विशां पते

tena śabdena mahatā pūriteyaṃ vasuṃdharāsaśailā sārṇavadvīpā sapātālā viśāṃ pate

स शब्दो भरतश्रेष्ठ व्याप्य सर्वा दिशो दशप्रतिसस्वान तत्रैव कुरुपाण्डवयोर्बले

sa śabdo bharataśreṣṭha vyāpya sarvā diśo daśapratisasvāna tatraiva kurupāṇḍavayorbale

तावका रथिनस्तत्र दृष्ट्वा कृष्णधनंजयौसंरम्भं परमं प्राप्तास्त्वरमाणा महारथाः

tāvakā rathinastatra dṛṣṭvā kṛṣṇadhanaṃjayausaṃrambhaṃ paramaṃ prāptāstvaramāṇā mahārathāḥ

अथ कृष्णौ महाभागौ तावका दृश्य दंशितौअभ्यद्रवन्त संक्रुद्धास्तदद्भुतमिवाभवत्

atha kṛṣṇau mahābhāgau tāvakā dṛśya daṃśitauabhyadravanta saṃkruddhāstadadbhutamivābhavat