पर्व.अध्याय 7.7

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तथा द्रोणमभिघ्नन्तं साश्वसूतरथद्विपान्व्यथिताः पाण्डवा दृष्ट्वा न चैनं पर्यवारयन्

tathā droṇamabhighnantaṃ sāśvasūtarathadvipānvyathitāḥ pāṇḍavā dṛṣṭvā na cainaṃ paryavārayan

ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नधनंजयौअब्रवीत्सर्वतो यत्तैः कुम्भयोनिर्निवार्यताम्

tato yudhiṣṭhiro rājā dhṛṣṭadyumnadhanaṃjayauabravītsarvato yattaiḥ kumbhayonirnivāryatām

तत्रैनमर्जुनश्चैव पार्षतश्च सहानुगःपर्यगृह्णंस्ततः सर्वे समायान्तं महारथाः

tatrainamarjunaścaiva pārṣataśca sahānugaḥparyagṛhṇaṃstataḥ sarve samāyāntaṃ mahārathāḥ

केकया भीमसेनश्च सौभद्रोऽथ घटोत्कचःयुधिष्ठिरो यमौ मत्स्या द्रुपदस्यात्मजास्तथा

kekayā bhīmasenaśca saubhadro'tha ghaṭotkacaḥyudhiṣṭhiro yamau matsyā drupadasyātmajāstathā

द्रौपदेयाश्च संहृष्टा धृष्टकेतुः ससात्यकिःचेकितानश्च संक्रुद्धो युयुत्सुश्च महारथः

draupadeyāśca saṃhṛṣṭā dhṛṣṭaketuḥ sasātyakiḥcekitānaśca saṃkruddho yuyutsuśca mahārathaḥ

ये चान्ये पार्थिवा राजन्पाण्डवस्यानुयायिनःकुलवीर्यानुरूपाणि चक्रुः कर्माण्यनेकशः

ye cānye pārthivā rājanpāṇḍavasyānuyāyinaḥkulavīryānurūpāṇi cakruḥ karmāṇyanekaśaḥ

संगृह्यमाणां तां दृष्ट्वा पाण्डवैर्वाहिनीं रणेव्यावृत्य चक्षुषी कोपाद्भारद्वाजोऽन्ववैक्षत

saṃgṛhyamāṇāṃ tāṃ dṛṣṭvā pāṇḍavairvāhinīṃ raṇevyāvṛtya cakṣuṣī kopādbhāradvājo'nvavaikṣata

स तीव्रं कोपमास्थाय रथे समरदुर्मदःव्यधमत्पाण्डवानीकमभ्राणीव सदागतिः

sa tīvraṃ kopamāsthāya rathe samaradurmadaḥvyadhamatpāṇḍavānīkamabhrāṇīva sadāgatiḥ

रथानश्वान्नरान्नागानभिधावंस्ततस्ततःचचारोन्मत्तवद्द्रोणो वृद्धोऽपि तरुणो यथा

rathānaśvānnarānnāgānabhidhāvaṃstatastataḥcacāronmattavaddroṇo vṛddho'pi taruṇo yathā

तस्य शोणितदिग्धाङ्गाः शोणास्ते वातरंहसःआजानेया हया राजन्नविभ्रान्ताः श्रियं दधुः

tasya śoṇitadigdhāṅgāḥ śoṇāste vātaraṃhasaḥājāneyā hayā rājannavibhrāntāḥ śriyaṃ dadhuḥ

तमन्तकमिव क्रुद्धमापतन्तं यतव्रतम्दृष्ट्वा संप्राद्रवन्योधाः पाण्डवस्य ततस्ततः

tamantakamiva kruddhamāpatantaṃ yatavratamdṛṣṭvā saṃprādravanyodhāḥ pāṇḍavasya tatastataḥ

तेषां प्रद्रवतां भीमः पुनरावर्ततामपिवीक्षतां तिष्ठतां चासीच्छब्दः परमदारुणः

teṣāṃ pradravatāṃ bhīmaḥ punarāvartatāmapivīkṣatāṃ tiṣṭhatāṃ cāsīcchabdaḥ paramadāruṇaḥ

शूराणां हर्षजननो भीरूणां भयवर्धनःद्यावापृथिव्योर्विवरं पूरयामास सर्वतः

śūrāṇāṃ harṣajanano bhīrūṇāṃ bhayavardhanaḥdyāvāpṛthivyorvivaraṃ pūrayāmāsa sarvataḥ

ततः पुनरपि द्रोणो नाम विश्रावयन्युधिअकरोद्रौद्रमात्मानं किरञ्शरशतैः परान्

tataḥ punarapi droṇo nāma viśrāvayanyudhiakarodraudramātmānaṃ kirañśaraśataiḥ parān

स तथा तान्यनीकानि पाण्डवेयस्य धीमतःकालवन्न्यवधीद्द्रोणो युवेव स्थविरो बली

sa tathā tānyanīkāni pāṇḍaveyasya dhīmataḥkālavannyavadhīddroṇo yuveva sthaviro balī

उत्कृत्य च शिरांस्युग्रो बाहूनपि सभूषणान्कृत्वा शून्यान्रथोपस्थानुदक्रोशन्महारथः

utkṛtya ca śirāṃsyugro bāhūnapi sabhūṣaṇānkṛtvā śūnyānrathopasthānudakrośanmahārathaḥ

तस्य हर्षप्रणादेन बाणवेगेन चाभिभोप्राकम्पन्त रणे योधा गावः शीतार्दिता इव

tasya harṣapraṇādena bāṇavegena cābhibhoprākampanta raṇe yodhā gāvaḥ śītārditā iva

द्रोणस्य रथघोषेण मौर्वीनिष्पेषणेन चधनुःशब्देन चाकाशे शब्दः समभवन्महान्

droṇasya rathaghoṣeṇa maurvīniṣpeṣaṇena cadhanuḥśabdena cākāśe śabdaḥ samabhavanmahān

अथास्य बहुशो बाणा निश्चरन्तः सहस्रशःव्याप्य सर्वा दिशः पेतुर्गजाश्वरथपत्तिषु

athāsya bahuśo bāṇā niścarantaḥ sahasraśaḥvyāpya sarvā diśaḥ peturgajāśvarathapattiṣu

तं कार्मुकमहावेगमस्त्रज्वलितपावकम्द्रोणमासादयां चक्रुः पाञ्चालाः पाण्डवैः सह

taṃ kārmukamahāvegamastrajvalitapāvakamdroṇamāsādayāṃ cakruḥ pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha

तान्वै सरथहस्त्यश्वान्प्राहिणोद्यमसादनम्द्रोणोऽचिरेणाकरोच्च महीं शोणितकर्दमाम्

tānvai sarathahastyaśvānprāhiṇodyamasādanamdroṇo'cireṇākarocca mahīṃ śoṇitakardamām

तन्वता परमास्त्राणि शरान्सततमस्यताद्रोणेन विहितं दिक्षु बाणजालमदृश्यत

tanvatā paramāstrāṇi śarānsatatamasyatādroṇena vihitaṃ dikṣu bāṇajālamadṛśyata

पदातिषु रथाश्वेषु वारणेषु च सर्वशःतस्य विद्युदिवाभ्रेषु चरन्केतुरदृश्यत

padātiṣu rathāśveṣu vāraṇeṣu ca sarvaśaḥtasya vidyudivābhreṣu caranketuradṛśyata

स केकयानां प्रवरांश्च पञ्च; पाञ्चालराजं च शरैः प्रमृद्ययुधिष्ठिरानीकमदीनयोधी; द्रोणोऽभ्ययात्कार्मुकबाणपाणिः

sa kekayānāṃ pravarāṃśca pañca; pāñcālarājaṃ ca śaraiḥ pramṛdyayudhiṣṭhirānīkamadīnayodhī; droṇo'bhyayātkārmukabāṇapāṇiḥ

तं भीमसेनश्च धनंजयश्च; शिनेश्च नप्ता द्रुपदात्मजश्चशैब्यात्मजः काशिपतिः शिबिश्च; हृष्टा नदन्तो व्यकिरञ्शरौघैः

taṃ bhīmasenaśca dhanaṃjayaśca; śineśca naptā drupadātmajaścaśaibyātmajaḥ kāśipatiḥ śibiśca; hṛṣṭā nadanto vyakirañśaraughaiḥ

तेषामथो द्रोणधनुर्विमुक्ताः; पतत्रिणः काञ्चनचित्रपुङ्खाःभित्त्वा शरीराणि गजाश्वयूनां; जग्मुर्महीं शोणितदिग्धवाजाः

teṣāmatho droṇadhanurvimuktāḥ; patatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhāḥbhittvā śarīrāṇi gajāśvayūnāṃ; jagmurmahīṃ śoṇitadigdhavājāḥ

सा योधसंघैश्च रथैश्च भूमिः; शरैर्विभिन्नैर्गजवाजिभिश्चप्रच्छाद्यमाना पतितैर्बभूव; समन्ततो द्यौरिव कालमेघैः

sā yodhasaṃghaiśca rathaiśca bhūmiḥ; śarairvibhinnairgajavājibhiścapracchādyamānā patitairbabhūva; samantato dyauriva kālameghaiḥ

शैनेयभीमार्जुनवाहिनीपा;ञ्शैब्याभिमन्यू सह काशिराज्ञाअन्यांश्च वीरान्समरे प्रमृद्ना;द्द्रोणः सुतानां तव भूतिकामः

śaineyabhīmārjunavāhinīpā;ñśaibyābhimanyū saha kāśirājñāanyāṃśca vīrānsamare pramṛdnā;ddroṇaḥ sutānāṃ tava bhūtikāmaḥ

एतानि चान्यानि च कौरवेन्द्र; कर्माणि कृत्वा समरे महात्माप्रताप्य लोकानिव कालसूर्यो; द्रोणो गतः स्वर्गमितो हि राजन्

etāni cānyāni ca kauravendra; karmāṇi kṛtvā samare mahātmāpratāpya lokāniva kālasūryo; droṇo gataḥ svargamito hi rājan

एवं रुक्मरथः शूरो हत्वा शतसहस्रशःपाण्डवानां रणे योधान्पार्षतेन निपातितः

evaṃ rukmarathaḥ śūro hatvā śatasahasraśaḥpāṇḍavānāṃ raṇe yodhānpārṣatena nipātitaḥ

अक्षौहिणीमभ्यधिकां शूराणामनिवर्तिनाम्निहत्य पश्चाद्धृतिमानगच्छत्परमां गतिम्

akṣauhiṇīmabhyadhikāṃ śūrāṇāmanivartināmnihatya paścāddhṛtimānagacchatparamāṃ gatim

पाण्डवैः सह पाञ्चालैरशिवैः क्रूरकर्मभिःहतो रुक्मरथो राजन्कृत्वा कर्म सुदुष्करम्

pāṇḍavaiḥ saha pāñcālairaśivaiḥ krūrakarmabhiḥhato rukmaratho rājankṛtvā karma suduṣkaram

ततो निनादो भूतानामाकाशे समजायतसैन्यानां च ततो राजन्नाचार्ये निहते युधि

tato ninādo bhūtānāmākāśe samajāyatasainyānāṃ ca tato rājannācārye nihate yudhi

द्यां धरां खं दिशो वारि प्रदिशश्चानुनादयन्अहो धिगिति भूतानां शब्दः समभवन्महान्

dyāṃ dharāṃ khaṃ diśo vāri pradiśaścānunādayanaho dhigiti bhūtānāṃ śabdaḥ samabhavanmahān

देवताः पितरश्चैव पूर्वे ये चास्य बान्धवाःददृशुर्निहतं तत्र भारद्वाजं महारथम्

devatāḥ pitaraścaiva pūrve ye cāsya bāndhavāḥdadṛśurnihataṃ tatra bhāradvājaṃ mahāratham

पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा सिंहनादान्प्रचक्रिरेतेन नादेन महता समकम्पत मेदिनी

pāṇḍavāstu jayaṃ labdhvā siṃhanādānpracakriretena nādena mahatā samakampata medinī