Parva.Adhyaya 7.80

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

ध्वजान्बहुविधाकारान्भ्राजमानानतिश्रियापार्थानां मामकानां च तान्ममाचक्ष्व संजय

dhvajānbahuvidhākārānbhrājamānānatiśriyāpārthānāṃ māmakānāṃ ca tānmamācakṣva saṃjaya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ध्वजान्बहुविधाकाराञ्शृणु तेषां महात्मनाम्रूपतो वर्णतश्चैव नामतश्च निबोध मे

dhvajānbahuvidhākārāñśṛṇu teṣāṃ mahātmanāmrūpato varṇataścaiva nāmataśca nibodha me

तेषां तु रथमुह्यानां रथेषु विविधा ध्वजाःप्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र ज्वलिता इव पावकाः

teṣāṃ tu rathamuhyānāṃ ratheṣu vividhā dhvajāḥpratyadṛśyanta rājendra jvalitā iva pāvakāḥ

काञ्चनाः काञ्चनापीडाः काञ्चनस्रगलंकृताःकाञ्चनानीव शृङ्गाणि काञ्चनस्य महागिरेः

kāñcanāḥ kāñcanāpīḍāḥ kāñcanasragalaṃkṛtāḥkāñcanānīva śṛṅgāṇi kāñcanasya mahāgireḥ

ते ध्वजाः संवृतास्तेषां पताकाभिः समन्ततःनानावर्णविरागाभिर्विबभुः सर्वतो वृताः

te dhvajāḥ saṃvṛtāsteṣāṃ patākābhiḥ samantataḥnānāvarṇavirāgābhirvibabhuḥ sarvato vṛtāḥ

पताकाश्च ततस्तास्तु श्वसनेन समीरिताःनृत्यमानाः व्यदृश्यन्त रङ्गमध्ये विलासिकाः

patākāśca tatastāstu śvasanena samīritāḥnṛtyamānāḥ vyadṛśyanta raṅgamadhye vilāsikāḥ

इन्द्रायुधसवर्णाभाः पताका भरतर्षभदोधूयमाना रथिनां शोभयन्ति महारथान्

indrāyudhasavarṇābhāḥ patākā bharatarṣabhadodhūyamānā rathināṃ śobhayanti mahārathān

सिंहलाङ्गूलमुग्रास्यं ध्वजं वानरलक्षणम्धनंजयस्य संग्रामे प्रत्यपश्याम भैरवम्

siṃhalāṅgūlamugrāsyaṃ dhvajaṃ vānaralakṣaṇamdhanaṃjayasya saṃgrāme pratyapaśyāma bhairavam

स वानरवरो राजन्पताकाभिरलंकृतःत्रासयामास तत्सैन्यं ध्वजो गाण्डीवधन्वनः

sa vānaravaro rājanpatākābhiralaṃkṛtaḥtrāsayāmāsa tatsainyaṃ dhvajo gāṇḍīvadhanvanaḥ

तथैव सिंहलाङ्गूलं द्रोणपुत्रस्य भारतध्वजाग्रं समपश्याम बालसूर्यसमप्रभम्

tathaiva siṃhalāṅgūlaṃ droṇaputrasya bhāratadhvajāgraṃ samapaśyāma bālasūryasamaprabham

काञ्चनं पवनोद्धूतं शक्रध्वजसमप्रभम्नन्दनं कौरवेन्द्राणां द्रौणेर्लक्षणमुच्छ्रितम्

kāñcanaṃ pavanoddhūtaṃ śakradhvajasamaprabhamnandanaṃ kauravendrāṇāṃ drauṇerlakṣaṇamucchritam

हस्तिकक्ष्या पुनर्हैमी बभूवाधिरथेर्ध्वजेआहवे खं महाराज ददृशे पूरयन्निव

hastikakṣyā punarhaimī babhūvādhiratherdhvajeāhave khaṃ mahārāja dadṛśe pūrayanniva

पताकी काञ्चनस्रग्वी ध्वजः कर्णस्य संयुगेनृत्यतीव रथोपस्थे श्वसनेन समीरितः

patākī kāñcanasragvī dhvajaḥ karṇasya saṃyugenṛtyatīva rathopasthe śvasanena samīritaḥ

आचार्यस्य च पाण्डूनां ब्राह्मणस्य यशस्विनःगोवृषो गौतमस्यासीत्कृपस्य सुपरिष्कृतः

ācāryasya ca pāṇḍūnāṃ brāhmaṇasya yaśasvinaḥgovṛṣo gautamasyāsītkṛpasya supariṣkṛtaḥ

स तेन भ्राजते राजन्गोवृषेण महारथःत्रिपुरघ्नरथो यद्वद्गोवृषेण विराजते

sa tena bhrājate rājangovṛṣeṇa mahārathaḥtripuraghnaratho yadvadgovṛṣeṇa virājate

मयूरो वृषसेनस्य काञ्चनो मणिरत्नवान्व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत्सेनाग्रमपि शोभयन्

mayūro vṛṣasenasya kāñcano maṇiratnavānvyāhariṣyannivātiṣṭhatsenāgramapi śobhayan

तेन तस्य रथो भाति मयूरेण महात्मनःयथा स्कन्दस्य राजेन्द्र मयूरेण विराजता

tena tasya ratho bhāti mayūreṇa mahātmanaḥyathā skandasya rājendra mayūreṇa virājatā

मद्रराजस्य शल्यस्य ध्वजाग्रेऽग्निशिखामिवसौवर्णीं प्रतिपश्याम सीतामप्रतिमां शुभाम्

madrarājasya śalyasya dhvajāgre'gniśikhāmivasauvarṇīṃ pratipaśyāma sītāmapratimāṃ śubhām

सा सीता भ्राजते तस्य रथमास्थाय मारिषसर्वबीजविरूढेव यथा सीता श्रिया वृता

sā sītā bhrājate tasya rathamāsthāya māriṣasarvabījavirūḍheva yathā sītā śriyā vṛtā

वराहः सिन्धुराजस्य राजतोऽभिविराजतेध्वजाग्रेऽलोहितार्काभो हेमजालपरिष्कृतः

varāhaḥ sindhurājasya rājato'bhivirājatedhvajāgre'lohitārkābho hemajālapariṣkṛtaḥ

शुशुभे केतुना तेन राजतेन जयद्रथःयथा देवासुरे युद्धे पुरा पूषा स्म शोभते

śuśubhe ketunā tena rājatena jayadrathaḥyathā devāsure yuddhe purā pūṣā sma śobhate

सौमदत्तेः पुनर्यूपो यज्ञशीलस्य धीमतःध्वजः सूर्य इवाभाति सोमश्चात्र प्रदृश्यते

saumadatteḥ punaryūpo yajñaśīlasya dhīmataḥdhvajaḥ sūrya ivābhāti somaścātra pradṛśyate

स यूपः काञ्चनो राजन्सौमदत्तेर्विराजतेराजसूये मखश्रेष्ठे यथा यूपः समुच्छ्रितः

sa yūpaḥ kāñcano rājansaumadattervirājaterājasūye makhaśreṣṭhe yathā yūpaḥ samucchritaḥ

शलस्य तु महाराज राजतो द्विरदो महान्केतुः काञ्चनचित्राङ्गैर्मयूरैरुपशोभितः

śalasya tu mahārāja rājato dvirado mahānketuḥ kāñcanacitrāṅgairmayūrairupaśobhitaḥ

स केतुः शोभयामास सैन्यं ते भरतर्षभयथा श्वेतो महानागो देवराजचमूं तथा

sa ketuḥ śobhayāmāsa sainyaṃ te bharatarṣabhayathā śveto mahānāgo devarājacamūṃ tathā

नागो मणिमयो राज्ञो ध्वजः कनकसंवृतःकिङ्किणीशतसंह्रादो भ्राजंश्चित्रे रथोत्तमे

nāgo maṇimayo rājño dhvajaḥ kanakasaṃvṛtaḥkiṅkiṇīśatasaṃhrādo bhrājaṃścitre rathottame

व्यभ्राजत भृशं राजन्पुत्रस्तव विशां पतेध्वजेन महता संख्ये कुरूणामृषभस्तदा

vyabhrājata bhṛśaṃ rājanputrastava viśāṃ patedhvajena mahatā saṃkhye kurūṇāmṛṣabhastadā

नवैते तव वाहिन्यामुच्छ्रिताः परमध्वजाःव्यदीपयंस्ते पृतनां युगान्तादित्यसंनिभाः

navaite tava vāhinyāmucchritāḥ paramadhvajāḥvyadīpayaṃste pṛtanāṃ yugāntādityasaṃnibhāḥ

दशमस्त्वर्जुनस्यासीदेक एव महाकपिःअदीप्यतार्जुनो येन हिमवानिव वह्निना

daśamastvarjunasyāsīdeka eva mahākapiḥadīpyatārjuno yena himavāniva vahninā

ततश्चित्राणि शुभ्राणि सुमहान्ति महारथाःकार्मुकाण्याददुस्तूर्णमर्जुनार्थे परंतपाः

tataścitrāṇi śubhrāṇi sumahānti mahārathāḥkārmukāṇyādadustūrṇamarjunārthe paraṃtapāḥ

तथैव धनुरायच्छत्पार्थः शत्रुविनाशनःगाण्डीवं दिव्यकर्मा तद्राजन्दुर्मन्त्रिते तव

tathaiva dhanurāyacchatpārthaḥ śatruvināśanaḥgāṇḍīvaṃ divyakarmā tadrājandurmantrite tava

तवापराधाद्धि नरा निहता बहुधा युधिनानादिग्भ्यः समाहूताः सहयाः सरथद्विपाः

tavāparādhāddhi narā nihatā bahudhā yudhinānādigbhyaḥ samāhūtāḥ sahayāḥ sarathadvipāḥ

तेषामासीद्व्यतिक्षेपो गर्जतामितरेतरम्दुर्योधनमुखानां च पाण्डूनामृषभस्य च

teṣāmāsīdvyatikṣepo garjatāmitaretaramduryodhanamukhānāṃ ca pāṇḍūnāmṛṣabhasya ca

तत्राद्भुतं परं चक्रे कौन्तेयः कृष्णसारथिःयदेको बहुभिः सार्धं समागच्छदभीतवत्

tatrādbhutaṃ paraṃ cakre kaunteyaḥ kṛṣṇasārathiḥyadeko bahubhiḥ sārdhaṃ samāgacchadabhītavat

अशोभत महाबाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुःजिगीषुस्तान्नरव्याघ्राञ्जिघांसुश्च जयद्रथम्

aśobhata mahābāhurgāṇḍīvaṃ vikṣipandhanuḥjigīṣustānnaravyāghrāñjighāṃsuśca jayadratham

तत्रार्जुनो महाराज शरैर्मुक्तैः सहस्रशःअदृश्यानकरोद्योधांस्तावकाञ्शत्रुतापनः

tatrārjuno mahārāja śarairmuktaiḥ sahasraśaḥadṛśyānakarodyodhāṃstāvakāñśatrutāpanaḥ

ततस्तेऽपि नरव्याघ्राः पार्थं सर्वे महारथाःअदृश्यं समरे चक्रुः सायकौघैः समन्ततः

tataste'pi naravyāghrāḥ pārthaṃ sarve mahārathāḥadṛśyaṃ samare cakruḥ sāyakaughaiḥ samantataḥ

संवृते नरसिंहैस्तैः कुरूणामृषभेऽर्जुनेमहानासीत्समुद्धूतस्तस्य सैन्यस्य निस्वनः

saṃvṛte narasiṃhaistaiḥ kurūṇāmṛṣabhe'rjunemahānāsītsamuddhūtastasya sainyasya nisvanaḥ