Parva.Adhyaya 7.82

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

बृहत्क्षत्रमथायान्तं केकयं दृढविक्रमम्क्षेमधूर्तिर्महाराज विव्याधोरसि मार्गणैः

bṛhatkṣatramathāyāntaṃ kekayaṃ dṛḍhavikramamkṣemadhūrtirmahārāja vivyādhorasi mārgaṇaiḥ

बृहत्क्षत्रस्तु तं राजा नवत्या नतपर्वणाम्आजघ्ने त्वरितो युद्धे द्रोणानीकबिभित्सया

bṛhatkṣatrastu taṃ rājā navatyā nataparvaṇāmājaghne tvarito yuddhe droṇānīkabibhitsayā

क्षेमधूर्तिस्तु संक्रुद्धः केकयस्य महात्मनःधनुश्चिच्छेद भल्लेन पीतेन निशितेन च

kṣemadhūrtistu saṃkruddhaḥ kekayasya mahātmanaḥdhanuściccheda bhallena pītena niśitena ca

अथैनं छिन्नधन्वानं शरेण नतपर्वणाविव्याध हृदये तूर्णं प्रवरं सर्वधन्विनाम्

athainaṃ chinnadhanvānaṃ śareṇa nataparvaṇāvivyādha hṛdaye tūrṇaṃ pravaraṃ sarvadhanvinām

अथान्यद्धनुरादाय बृहत्क्षत्रो हसन्निवव्यश्वसूतध्वजं चक्रे क्षेमधूर्तिं महारथम्

athānyaddhanurādāya bṛhatkṣatro hasannivavyaśvasūtadhvajaṃ cakre kṣemadhūrtiṃ mahāratham

ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन चजहार नृपतेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम्

tato'pareṇa bhallena pītena niśitena cajahāra nṛpateḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam

तच्छिन्नं सहसा तस्य शिरः कुञ्चितमूर्धजम्सकिरीटं महीं प्राप्य बभौ ज्योतिरिवाम्बरात्

tacchinnaṃ sahasā tasya śiraḥ kuñcitamūrdhajamsakirīṭaṃ mahīṃ prāpya babhau jyotirivāmbarāt

तं निहत्य रणे हृष्टो बृहत्क्षत्रो महारथःसहसाभ्यपतत्सैन्यं तावकं पार्थकारणात्

taṃ nihatya raṇe hṛṣṭo bṛhatkṣatro mahārathaḥsahasābhyapatatsainyaṃ tāvakaṃ pārthakāraṇāt

धृष्टकेतुमथायान्तं द्रोणहेतोः पराक्रमीवीरधन्वा महेष्वासो वारयामास भारत

dhṛṣṭaketumathāyāntaṃ droṇahetoḥ parākramīvīradhanvā maheṣvāso vārayāmāsa bhārata

तौ परस्परमासाद्य शरदंष्ट्रौ तरस्विनौशरैरनेकसाहस्रैरन्योन्यमभिजघ्नतुः

tau parasparamāsādya śaradaṃṣṭrau tarasvinauśarairanekasāhasrairanyonyamabhijaghnatuḥ

तावुभौ नरशार्दूलौ युयुधाते परस्परम्महावने तीव्रमदौ वारणाविव यूथपौ

tāvubhau naraśārdūlau yuyudhāte parasparammahāvane tīvramadau vāraṇāviva yūthapau

गिरिगह्वरमासाद्य शार्दूलाविव रोषितौयुयुधाते महावीर्यौ परस्परजिघांसया

girigahvaramāsādya śārdūlāviva roṣitauyuyudhāte mahāvīryau parasparajighāṃsayā

तद्युद्धमासीत्तुमुलं प्रेक्षणीयं विशां पतेसिद्धचारणसंघानां विस्मयाद्भुतदर्शनम्

tadyuddhamāsīttumulaṃ prekṣaṇīyaṃ viśāṃ patesiddhacāraṇasaṃghānāṃ vismayādbhutadarśanam

वीरधन्वा ततः क्रुद्धो धृष्टकेतोः शरासनम्द्विधा चिच्छेद भल्लेन प्रहसन्निव भारत

vīradhanvā tataḥ kruddho dhṛṣṭaketoḥ śarāsanamdvidhā ciccheda bhallena prahasanniva bhārata

तदुत्सृज्य धनुश्छिन्नं चेदिराजो महारथःशक्तिं जग्राह विपुलां रुक्मदण्डामयस्मयीम्

tadutsṛjya dhanuśchinnaṃ cedirājo mahārathaḥśaktiṃ jagrāha vipulāṃ rukmadaṇḍāmayasmayīm

तां तु शक्तिं महावीर्यां दोर्भ्यामायम्य भारतचिक्षेप सहसा यत्तो वीरधन्वरथं प्रति

tāṃ tu śaktiṃ mahāvīryāṃ dorbhyāmāyamya bhāratacikṣepa sahasā yatto vīradhanvarathaṃ prati

स तया वीरघातिन्या शक्त्या त्वभिहतो भृशम्निर्भिन्नहृदयस्तूर्णं निपपात रथान्महीम्

sa tayā vīraghātinyā śaktyā tvabhihato bhṛśamnirbhinnahṛdayastūrṇaṃ nipapāta rathānmahīm

तस्मिन्विनिहते शूरे त्रिगर्तानां महारथेबलं तेऽभज्यत विभो पाण्डवेयैः समन्ततः

tasminvinihate śūre trigartānāṃ mahārathebalaṃ te'bhajyata vibho pāṇḍaveyaiḥ samantataḥ

सहदेवे ततः षष्टिं सायकान्दुर्मुखोऽक्षिपत्ननाद च महानादं तर्जयन्पाण्डवं रणे

sahadeve tataḥ ṣaṣṭiṃ sāyakāndurmukho'kṣipatnanāda ca mahānādaṃ tarjayanpāṇḍavaṃ raṇe

मद्रेयस्तु ततः क्रुद्धो दुर्मुखं दशभिः शरैःभ्राता भ्रातरमायान्तं विव्याध प्रहसन्निव

madreyastu tataḥ kruddho durmukhaṃ daśabhiḥ śaraiḥbhrātā bhrātaramāyāntaṃ vivyādha prahasanniva

तं रणे रभसं दृष्ट्वा सहदेवं महाबलम्दुर्मुखो नवभिर्बाणैस्ताडयामास भारत

taṃ raṇe rabhasaṃ dṛṣṭvā sahadevaṃ mahābalamdurmukho navabhirbāṇaistāḍayāmāsa bhārata

दुर्मुखस्य तु भल्लेन छित्त्वा केतुं महाबलःजघान चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः

durmukhasya tu bhallena chittvā ketuṃ mahābalaḥjaghāna caturo vāhāṃścaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ

अथापरेण भल्लेन पीतेन निशितेन चचिच्छेद सारथेः कायाच्छिरो ज्वलितकुण्डलम्

athāpareṇa bhallena pītena niśitena caciccheda sāratheḥ kāyācchiro jvalitakuṇḍalam

क्षुरप्रेण च तीक्ष्णेन कौरव्यस्य महद्धनुःसहदेवो रणे छित्त्वा तं च विव्याध पञ्चभिः

kṣurapreṇa ca tīkṣṇena kauravyasya mahaddhanuḥsahadevo raṇe chittvā taṃ ca vivyādha pañcabhiḥ

हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा दुर्मुखो विमनास्तदाआरुरोह रथं राजन्निरमित्रस्य भारत

hatāśvaṃ tu rathaṃ tyaktvā durmukho vimanāstadāāruroha rathaṃ rājanniramitrasya bhārata

सहदेवस्ततः क्रुद्धो निरमित्रं महाहवेजघान पृतनामध्ये भल्लेन परवीरहा

sahadevastataḥ kruddho niramitraṃ mahāhavejaghāna pṛtanāmadhye bhallena paravīrahā

स पपात रथोपस्थान्निरमित्रो जनेश्वरःत्रिगर्तराजस्य सुतो व्यथयंस्तव वाहिनीम्

sa papāta rathopasthānniramitro janeśvaraḥtrigartarājasya suto vyathayaṃstava vāhinīm

तं तु हत्वा महाबाहुः सहदेवो व्यरोचतयथा दाशरथी रामः खरं हत्वा महाबलम्

taṃ tu hatvā mahābāhuḥ sahadevo vyarocatayathā dāśarathī rāmaḥ kharaṃ hatvā mahābalam

हाहाकारो महानासीत्त्रिगर्तानां जनेश्वरराजपुत्रं हतं दृष्ट्वा निरमित्रं महाबलम्

hāhākāro mahānāsīttrigartānāṃ janeśvararājaputraṃ hataṃ dṛṣṭvā niramitraṃ mahābalam

नकुलस्ते सुतं राजन्विकर्णं पृथुलोचनम्मुहूर्ताज्जितवान्संख्ये तदद्भुतमिवाभवत्

nakulaste sutaṃ rājanvikarṇaṃ pṛthulocanammuhūrtājjitavānsaṃkhye tadadbhutamivābhavat

सात्यकिं व्याघ्रदत्तस्तु शरैः संनतपर्वभिःचक्रेऽदृश्यं साश्वसूतं सध्वजं पृतनान्तरे

sātyakiṃ vyāghradattastu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥcakre'dṛśyaṃ sāśvasūtaṃ sadhvajaṃ pṛtanāntare

तान्निवार्य शराञ्शूरः शैनेयः कृतहस्तवत्साश्वसूतध्वजं बाणैर्व्याघ्रदत्तमपातयत्

tānnivārya śarāñśūraḥ śaineyaḥ kṛtahastavatsāśvasūtadhvajaṃ bāṇairvyāghradattamapātayat

कुमारे निहते तस्मिन्मगधस्य सुते प्रभोमागधाः सर्वतो यत्ता युयुधानमुपाद्रवन्

kumāre nihate tasminmagadhasya sute prabhomāgadhāḥ sarvato yattā yuyudhānamupādravan

विसृजन्तः शरांश्चैव तोमरांश्च सहस्रशःभिण्डिपालांस्तथा प्रासान्मुद्गरान्मुसलानपि

visṛjantaḥ śarāṃścaiva tomarāṃśca sahasraśaḥbhiṇḍipālāṃstathā prāsānmudgarānmusalānapi

अयोधयन्रणे शूराः सात्वतं युद्धदुर्मदम्तांस्तु सर्वान्स बलवान्सात्यक्तिर्युद्धदुर्मदःनातिकृच्छ्राद्धसन्नेव विजिग्ये पुरुषर्षभ

ayodhayanraṇe śūrāḥ sātvataṃ yuddhadurmadamtāṃstu sarvānsa balavānsātyaktiryuddhadurmadaḥnātikṛcchrāddhasanneva vijigye puruṣarṣabha

मागधान्द्रवतो दृष्ट्वा हतशेषान्समन्ततःबलं तेऽभज्यत विभो युयुधानशरार्दितम्

māgadhāndravato dṛṣṭvā hataśeṣānsamantataḥbalaṃ te'bhajyata vibho yuyudhānaśarārditam

नाशयित्वा रणे सैन्यं त्वदीयं माधवोत्तमःविधुन्वानो धनुःश्रेष्ठं व्यभ्राजत महायशाः

nāśayitvā raṇe sainyaṃ tvadīyaṃ mādhavottamaḥvidhunvāno dhanuḥśreṣṭhaṃ vyabhrājata mahāyaśāḥ

भज्यमानं बलं राजन्सात्वतेन महात्मनानाभ्यवर्तत युद्धाय त्रासितं दीर्घबाहुना

bhajyamānaṃ balaṃ rājansātvatena mahātmanānābhyavartata yuddhāya trāsitaṃ dīrghabāhunā

ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धः सहसोद्वृत्य चक्षुषीसात्यकिं सत्यकर्माणं स्वयमेवाभिदुद्रुवे

tato droṇo bhṛśaṃ kruddhaḥ sahasodvṛtya cakṣuṣīsātyakiṃ satyakarmāṇaṃ svayamevābhidudruve