Parva.Adhyaya 7.83

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

द्रौपदेयान्महेष्वासान्सौमदत्तिर्महायशाःएकैकं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः

draupadeyānmaheṣvāsānsaumadattirmahāyaśāḥekaikaṃ pañcabhirviddhvā punarvivyādha saptabhiḥ

ते पीडिता भृशं तेन रौद्रेण सहसा विभोप्रमूढा नैव विविदुर्मृधे कृत्यं स्म किंचन

te pīḍitā bhṛśaṃ tena raudreṇa sahasā vibhopramūḍhā naiva vividurmṛdhe kṛtyaṃ sma kiṃcana

नाकुलिस्तु शतानीकः सौमदत्तिं नरर्षभम्द्वाभ्यां विद्ध्वानदद्धृष्टः शराभ्यां शत्रुतापनः

nākulistu śatānīkaḥ saumadattiṃ nararṣabhamdvābhyāṃ viddhvānadaddhṛṣṭaḥ śarābhyāṃ śatrutāpanaḥ

तथेतरे रणे यत्तास्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैःविव्यधुः समरे तूर्णं सौमदत्तिममर्षणम्

tathetare raṇe yattāstribhistribhirajihmagaiḥvivyadhuḥ samare tūrṇaṃ saumadattimamarṣaṇam

स तान्प्रति महाराज चिक्षिपे पञ्च सायकान्एकैकं हृदि चाजघ्ने एकैकेन महायशाः

sa tānprati mahārāja cikṣipe pañca sāyakānekaikaṃ hṛdi cājaghne ekaikena mahāyaśāḥ

ततस्ते भ्रातरः पञ्च शरैर्विद्धा महात्मनापरिवार्य रथैर्वीरं विव्यधुः सायकैर्भृशम्

tataste bhrātaraḥ pañca śarairviddhā mahātmanāparivārya rathairvīraṃ vivyadhuḥ sāyakairbhṛśam

आर्जुनिस्तु हयांस्तस्य चतुर्भिर्निशितैः शरैःप्रेषयामास संक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति

ārjunistu hayāṃstasya caturbhirniśitaiḥ śaraiḥpreṣayāmāsa saṃkruddho yamasya sadanaṃ prati

भैमसेनिर्धनुश्छित्त्वा सौमदत्तेर्महात्मनःननाद बलवन्नादं विव्याध च शितैः शरैः

bhaimasenirdhanuśchittvā saumadattermahātmanaḥnanāda balavannādaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ

यौधिष्ठिरो ध्वजं तस्य छित्त्वा भूमावपातयत्नाकुलिश्चाश्वयन्तारं रथनीडादपाहरत्

yaudhiṣṭhiro dhvajaṃ tasya chittvā bhūmāvapātayatnākuliścāśvayantāraṃ rathanīḍādapāharat

साहदेविस्तु तं ज्ञात्वा भ्रातृभिर्विमुखीकृतम्क्षुरप्रेण शिरो राजन्निचकर्त महामनाः

sāhadevistu taṃ jñātvā bhrātṛbhirvimukhīkṛtamkṣurapreṇa śiro rājannicakarta mahāmanāḥ

तच्छिरो न्यपतद्भूमौ तपनीयविभूषितम्भ्राजयन्तं रणोद्देशं बालसूर्यसमप्रभम्

tacchiro nyapatadbhūmau tapanīyavibhūṣitambhrājayantaṃ raṇoddeśaṃ bālasūryasamaprabham

सौमदत्तेः शिरो दृष्ट्वा निपतत्तन्महात्मनःवित्रस्तास्तावका राजन्प्रदुद्रुवुरनेकधा

saumadatteḥ śiro dṛṣṭvā nipatattanmahātmanaḥvitrastāstāvakā rājanpradudruvuranekadhā

अलम्बुसस्तु समरे भीमसेनं महाबलम्योधयामास संक्रुद्धो लक्ष्मणं रावणिर्यथा

alambusastu samare bhīmasenaṃ mahābalamyodhayāmāsa saṃkruddho lakṣmaṇaṃ rāvaṇiryathā

संप्रयुद्धौ रणे दृष्ट्वा तावुभौ नरराक्षसौविस्मयः सर्वभूतानां प्रहर्षश्चाभवत्तदा

saṃprayuddhau raṇe dṛṣṭvā tāvubhau nararākṣasauvismayaḥ sarvabhūtānāṃ praharṣaścābhavattadā

आर्ष्यशृङ्गिं ततो भीमो नवभिर्निशितैः शरैःविव्याध प्रहसन्राजन्राक्षसेन्द्रममर्षणम्

ārṣyaśṛṅgiṃ tato bhīmo navabhirniśitaiḥ śaraiḥvivyādha prahasanrājanrākṣasendramamarṣaṇam

तद्रक्षः समरे विद्धं कृत्वा नादं भयावहम्अभ्यद्रवत्ततो भीमं ये च तस्य पदानुगाः

tadrakṣaḥ samare viddhaṃ kṛtvā nādaṃ bhayāvahamabhyadravattato bhīmaṃ ye ca tasya padānugāḥ

स भीमं पञ्चभिर्विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिःभीमानुगाञ्जघानाशु रथांस्त्रिंशदरिंदमःपुनश्चतुःशतान्हत्वा भीमं विव्याध पत्रिणा

sa bhīmaṃ pañcabhirviddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥbhīmānugāñjaghānāśu rathāṃstriṃśadariṃdamaḥpunaścatuḥśatānhatvā bhīmaṃ vivyādha patriṇā

सोऽतिविद्धस्तदा भीमो राक्षसेन महाबलःनिषसाद रथोपस्थे मूर्छयाभिपरिप्लुतः

so'tividdhastadā bhīmo rākṣasena mahābalaḥniṣasāda rathopasthe mūrchayābhipariplutaḥ

प्रतिलभ्य ततः संज्ञां मारुतिः क्रोधमूर्छितःविकृष्य कार्मुकं घोरं भारसाधनमुत्तमम्अलम्बुसं शरैस्तीक्ष्णैरर्दयामास सर्वतः

pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ mārutiḥ krodhamūrchitaḥvikṛṣya kārmukaṃ ghoraṃ bhārasādhanamuttamamalambusaṃ śaraistīkṣṇairardayāmāsa sarvataḥ

स विद्धो बहुभिर्बाणैर्नीलाञ्जनचयोपमःशुशुभे सर्वतो राजन्प्रदीप्त इव किंशुकः

sa viddho bahubhirbāṇairnīlāñjanacayopamaḥśuśubhe sarvato rājanpradīpta iva kiṃśukaḥ

स वध्यमानः समरे भीमचापच्युतैः शरैःस्मरन्भ्रातृवधं चैव पाण्डवेन महात्मना

sa vadhyamānaḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥsmaranbhrātṛvadhaṃ caiva pāṇḍavena mahātmanā

घोरं रूपमथो कृत्वा भीमसेनमभाषततिष्ठेदानीं रणे पार्थ पश्य मेऽद्य पराक्रमम्

ghoraṃ rūpamatho kṛtvā bhīmasenamabhāṣatatiṣṭhedānīṃ raṇe pārtha paśya me'dya parākramam

बको नाम सुदुर्बुद्धे राक्षसप्रवरो बलीपरोक्षं मम तद्वृत्तं यद्भ्राता मे हतस्त्वया

bako nāma sudurbuddhe rākṣasapravaro balīparokṣaṃ mama tadvṛttaṃ yadbhrātā me hatastvayā

एवमुक्त्वा ततो भीममन्तर्धानगतस्तदामहाता शरवर्षेण भृशं तं समवाकिरत्

evamuktvā tato bhīmamantardhānagatastadāmahātā śaravarṣeṇa bhṛśaṃ taṃ samavākirat

भीमस्तु समरे राजन्नदृश्ये राक्षसे तदाआकाशं पूरयामास शरैः संनतपर्वभिः

bhīmastu samare rājannadṛśye rākṣase tadāākāśaṃ pūrayāmāsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

स वध्यमानो भीमेन निमेषाद्रथमास्थितःजगाम धरणीं क्षुद्रः खं चैव सहसागमत्

sa vadhyamāno bhīmena nimeṣādrathamāsthitaḥjagāma dharaṇīṃ kṣudraḥ khaṃ caiva sahasāgamat

उच्चावचानि रूपाणि चकार सुबहूनि चउच्चावचास्तथा वाचो व्याजहार समन्ततः

uccāvacāni rūpāṇi cakāra subahūni cauccāvacāstathā vāco vyājahāra samantataḥ

तेन पाण्डवसैन्यानां मृदिता युधि वारणाःहयाश्च बहवो राजन्पत्तयश्च तथा पुनःरथेभ्यो रथिनः पेतुस्तस्य नुन्नाः स्म सायकैः

tena pāṇḍavasainyānāṃ mṛditā yudhi vāraṇāḥhayāśca bahavo rājanpattayaśca tathā punaḥrathebhyo rathinaḥ petustasya nunnāḥ sma sāyakaiḥ

शोणितोदां रथावर्तां हस्तिग्राहसमाकुलाम्छत्रहंसां कर्दमिनीं बाहुपन्नगसंकुलाम्

śoṇitodāṃ rathāvartāṃ hastigrāhasamākulāmchatrahaṃsāṃ kardaminīṃ bāhupannagasaṃkulām

नदीं प्रवर्तयामास रक्षोगणसमाकुलाम्वहन्तीं बहुधा राजंश्चेदिपाञ्चालसृञ्जयान्

nadīṃ pravartayāmāsa rakṣogaṇasamākulāmvahantīṃ bahudhā rājaṃścedipāñcālasṛñjayān

तं तथा समरे राजन्विचरन्तमभीतवत्पाण्डवा भृशसंविग्नाः प्रापश्यंस्तस्य विक्रमम्

taṃ tathā samare rājanvicarantamabhītavatpāṇḍavā bhṛśasaṃvignāḥ prāpaśyaṃstasya vikramam

तावकानां तु सैन्यानां प्रहर्षः समजायतवादित्रनिनदश्चोग्रः सुमहाँल्लोमहर्षणः

tāvakānāṃ tu sainyānāṃ praharṣaḥ samajāyatavāditraninadaścograḥ sumahām̐llomaharṣaṇaḥ

तं श्रुत्वा निनदं घोरं तव सैन्यस्य पाण्डवःनामृष्यत यथा नागस्तलशब्दं समीरितम्

taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ tava sainyasya pāṇḍavaḥnāmṛṣyata yathā nāgastalaśabdaṃ samīritam

ततः क्रोधाभिताम्राक्षो निर्दहन्निव पावकःसंदधे त्वाष्ट्रमस्त्रं स स्वयं त्वष्टेव मारिष

tataḥ krodhābhitāmrākṣo nirdahanniva pāvakaḥsaṃdadhe tvāṣṭramastraṃ sa svayaṃ tvaṣṭeva māriṣa

ततः शरसहस्राणि प्रादुरासन्समन्ततःतैः शरैस्तव सैन्यस्य विद्रावः सुमहानभूत्

tataḥ śarasahasrāṇi prādurāsansamantataḥtaiḥ śaraistava sainyasya vidrāvaḥ sumahānabhūt

तदस्त्रं प्रेषितं तेन भीमसेनेन संयुगेराक्षसस्य महामायां हत्वा राक्षसमार्दयत्

tadastraṃ preṣitaṃ tena bhīmasenena saṃyugerākṣasasya mahāmāyāṃ hatvā rākṣasamārdayat

स वध्यमानो बहुधा भीमसेनेन राक्षसःसंत्यज्य संयुगे भीमं द्रोणानीकमुपाद्रवत्

sa vadhyamāno bahudhā bhīmasenena rākṣasaḥsaṃtyajya saṃyuge bhīmaṃ droṇānīkamupādravat

तस्मिंस्तु निर्जिते राजन्राक्षसेन्द्रे महात्मनाअनादयन्सिंहनादैः पाण्डवाः सर्वतोदिशम्

tasmiṃstu nirjite rājanrākṣasendre mahātmanāanādayansiṃhanādaiḥ pāṇḍavāḥ sarvatodiśam

अपूजयन्मारुतिं च संहृष्टास्ते महाबलम्प्रह्रादं समरे जित्वा यथा शक्रं मरुद्गणाः

apūjayanmārutiṃ ca saṃhṛṣṭāste mahābalamprahrādaṃ samare jitvā yathā śakraṃ marudgaṇāḥ