Parva.Adhyaya 7.84

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

अलम्बुसं तथा युद्धे विचरन्तमभीतवत्हैडिम्बः प्रययौ तूर्णं विव्याध च शितैः शरैः

alambusaṃ tathā yuddhe vicarantamabhītavathaiḍimbaḥ prayayau tūrṇaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ

तयोः प्रतिभयं युद्धमासीद्राक्षससिंहयोःकुर्वतोर्विविधा मायाः शक्रशम्बरयोरिव

tayoḥ pratibhayaṃ yuddhamāsīdrākṣasasiṃhayoḥkurvatorvividhā māyāḥ śakraśambarayoriva

अलम्बुसो भृशं क्रुद्धो घटोत्कचमताडयत्घटोत्कचस्तु विंशत्या नाराचानां स्तनान्तरेअलम्बुसमथो विद्ध्वा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः

alambuso bhṛśaṃ kruddho ghaṭotkacamatāḍayatghaṭotkacastu viṃśatyā nārācānāṃ stanāntarealambusamatho viddhvā siṃhavadvyanadanmuhuḥ

तथैवालम्बुसो राजन्हैडिम्बं युद्धदुर्मदम्विद्ध्वा विद्ध्वानदद्धृष्टः पूरयन्खं समन्ततः

tathaivālambuso rājanhaiḍimbaṃ yuddhadurmadamviddhvā viddhvānadaddhṛṣṭaḥ pūrayankhaṃ samantataḥ

तथा तौ भृशसंक्रुद्धौ राक्षसेन्द्रौ महाबलौनिर्विशेषमयुध्येतां मायाभिरितरेतरम्

tathā tau bhṛśasaṃkruddhau rākṣasendrau mahābalaunirviśeṣamayudhyetāṃ māyābhiritaretaram

मायाशतसृजौ दृप्तौ मोहयन्तौ परस्परम्मायायुद्धे सुकुशलौ मायायुद्धमयुध्यताम्

māyāśatasṛjau dṛptau mohayantau parasparammāyāyuddhe sukuśalau māyāyuddhamayudhyatām

यां यां घटोत्कचो युद्धे मायां दर्शयते नृपतां तामलम्बुसो राजन्माययैव निजघ्निवान्

yāṃ yāṃ ghaṭotkaco yuddhe māyāṃ darśayate nṛpatāṃ tāmalambuso rājanmāyayaiva nijaghnivān

तं तथा युध्यमानं तु मायायुद्धविशारदम्अलम्बुसं राक्षसेन्द्रं दृष्ट्वाक्रुध्यन्त पाण्डवाः

taṃ tathā yudhyamānaṃ tu māyāyuddhaviśāradamalambusaṃ rākṣasendraṃ dṛṣṭvākrudhyanta pāṇḍavāḥ

त एनं भृशसंक्रुद्धाः सर्वतः प्रवरा रथैःअभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनादयो नृप

ta enaṃ bhṛśasaṃkruddhāḥ sarvataḥ pravarā rathaiḥabhyadravanta saṃkruddhā bhīmasenādayo nṛpa

त एनं कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिषसर्वतो व्यकिरन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम्

ta enaṃ koṣṭhakīkṛtya rathavaṃśena māriṣasarvato vyakiranbāṇairulkābhiriva kuñjaram

स तेषामस्त्रवेगं तं प्रतिहत्यास्त्रमाययातस्माद्रथव्रजान्मुक्तो वनदाहादिव द्विपः

sa teṣāmastravegaṃ taṃ pratihatyāstramāyayātasmādrathavrajānmukto vanadāhādiva dvipaḥ

स विस्फार्य धनुर्घोरमिन्द्राशनिसमस्वनम्मारुतिं पञ्चविंशत्या भैमसेनिं च पञ्चभिःयुधिष्ठिरं त्रिभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः

sa visphārya dhanurghoramindrāśanisamasvanammārutiṃ pañcaviṃśatyā bhaimaseniṃ ca pañcabhiḥyudhiṣṭhiraṃ tribhirviddhvā sahadevaṃ ca saptabhiḥ

नकुलं च त्रिसप्तत्या द्रौपदेयांश्च मारिषपञ्चभिः पञ्चभिर्विद्ध्वा घोरं नादं ननाद ह

nakulaṃ ca trisaptatyā draupadeyāṃśca māriṣapañcabhiḥ pañcabhirviddhvā ghoraṃ nādaṃ nanāda ha

तं भीमसेनो नवभिः सहदेवश्च पञ्चभिःयुधिष्ठिरः शतेनैव राक्षसं प्रत्यविध्यतनकुलश्च चतुःषष्ट्या द्रौपदेयास्त्रिभिस्त्रिभिः

taṃ bhīmaseno navabhiḥ sahadevaśca pañcabhiḥyudhiṣṭhiraḥ śatenaiva rākṣasaṃ pratyavidhyatanakulaśca catuḥṣaṣṭyā draupadeyāstribhistribhiḥ

हैडिम्बो राक्षसं विद्ध्वा युद्धे पञ्चाशता शरैःपुनर्विव्याध सप्तत्या ननाद च महाबलः

haiḍimbo rākṣasaṃ viddhvā yuddhe pañcāśatā śaraiḥpunarvivyādha saptatyā nanāda ca mahābalaḥ

सोऽतिविद्धो महेष्वासः सर्वतस्तैर्महारथैःप्रतिविव्याध तान्सर्वान्पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः

so'tividdho maheṣvāsaḥ sarvatastairmahārathaiḥprativivyādha tānsarvānpañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ

तं क्रुद्धं राक्षसं युद्धे प्रतिक्रुद्धस्तु राक्षसःहैडिम्बो भरतश्रेष्ठ शरैर्विव्याध सप्तभिः

taṃ kruddhaṃ rākṣasaṃ yuddhe pratikruddhastu rākṣasaḥhaiḍimbo bharataśreṣṭha śarairvivyādha saptabhiḥ

सोऽतिविद्धो बलवता राक्षसेन्द्रो महाबलःव्यसृजत्सायकांस्तूर्णं स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान्

so'tividdho balavatā rākṣasendro mahābalaḥvyasṛjatsāyakāṃstūrṇaṃ svarṇapuṅkhāñśilāśitān

ते शरा नतपर्वाणो विविशू राक्षसं तदारुषिताः पन्नगा यद्वद्गिरिमुग्रा महाबलाः

te śarā nataparvāṇo viviśū rākṣasaṃ tadāruṣitāḥ pannagā yadvadgirimugrā mahābalāḥ

ततस्ते पाण्डवा राजन्समन्तान्निशिताञ्शरान्प्रेषयामासुरुद्विग्ना हैडिम्बश्च घटोत्कचः

tataste pāṇḍavā rājansamantānniśitāñśarānpreṣayāmāsurudvignā haiḍimbaśca ghaṭotkacaḥ

स वध्यमानः समरे पाण्डवैर्जितकाशिभिःदग्धाद्रिकूटशृङ्गाभं भिन्नाञ्जनचयोपमम्

sa vadhyamānaḥ samare pāṇḍavairjitakāśibhiḥdagdhādrikūṭaśṛṅgābhaṃ bhinnāñjanacayopamam

समुत्क्षिप्य च बाहुभ्यामाविध्य च पुनः पुनःनिष्पिपेष क्षितौ क्षिप्रं पूर्णकुम्भमिवाश्मनि

samutkṣipya ca bāhubhyāmāvidhya ca punaḥ punaḥniṣpipeṣa kṣitau kṣipraṃ pūrṇakumbhamivāśmani

बललाघवसंपन्नः संपन्नो विक्रमेण चभैमसेनी रणे क्रुद्धः सर्वसैन्यान्यभीषयत्

balalāghavasaṃpannaḥ saṃpanno vikrameṇa cabhaimasenī raṇe kruddhaḥ sarvasainyānyabhīṣayat

स विस्फुटितसर्वाङ्गश्चूर्णितास्थिविभूषणःघटोत्कचेन वीरेण हतः सालकटङ्कटः

sa visphuṭitasarvāṅgaścūrṇitāsthivibhūṣaṇaḥghaṭotkacena vīreṇa hataḥ sālakaṭaṅkaṭaḥ

ततः सुमनसः पार्था हते तस्मिन्निशाचरेचुक्रुशुः सिंहनादांश्च वासांस्यादुधुवुश्च ह

tataḥ sumanasaḥ pārthā hate tasminniśācarecukruśuḥ siṃhanādāṃśca vāsāṃsyādudhuvuśca ha

तावकाश्च हतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं महाबलम्अलम्बुसं भीमरूपं विशीर्णमिव पर्वतम्हाहाकारमकुर्वन्त सैन्यानि भरतर्षभ

tāvakāśca hataṃ dṛṣṭvā rākṣasendraṃ mahābalamalambusaṃ bhīmarūpaṃ viśīrṇamiva parvatamhāhākāramakurvanta sainyāni bharatarṣabha

जनाश्च तद्ददृशिरे रक्षः कौतूहलान्विताःयदृच्छया निपतितं भूमावङ्गारकं यथा

janāśca taddadṛśire rakṣaḥ kautūhalānvitāḥyadṛcchayā nipatitaṃ bhūmāvaṅgārakaṃ yathā

घटोत्कचस्तु तद्धत्वा रक्षो बलवतां वरम्मुमोच बलवन्नादं बलं हत्वेव वासवः

ghaṭotkacastu taddhatvā rakṣo balavatāṃ varammumoca balavannādaṃ balaṃ hatveva vāsavaḥ

स पूज्यमानः पितृभिः सबान्धवै;र्घटोत्कचः कर्मणि दुष्करे कृतेरिपुं निहत्याभिननन्द वै तदा; अलम्बुसं पक्वमलम्बुसं यथा

sa pūjyamānaḥ pitṛbhiḥ sabāndhavai;rghaṭotkacaḥ karmaṇi duṣkare kṛteripuṃ nihatyābhinananda vai tadā; alambusaṃ pakvamalambusaṃ yathā

ततो निनादः सुमहान्समुत्थितः; सशङ्खनानाविधबाणघोषवान्निशम्य तं प्रत्यनदंस्तु कौरवा;स्ततो ध्वनिर्भुवनमथास्पृशद्भृशम्

tato ninādaḥ sumahānsamutthitaḥ; saśaṅkhanānāvidhabāṇaghoṣavānniśamya taṃ pratyanadaṃstu kauravā;stato dhvanirbhuvanamathāspṛśadbhṛśam