Parva.Adhyaya 7.85

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

भारद्वाजं कथं युद्धे युयुधानोऽभ्यवारयत्संजयाचक्ष्व तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे

bhāradvājaṃ kathaṃ yuddhe yuyudhāno'bhyavārayatsaṃjayācakṣva tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

शृणु राजन्महाप्राज्ञ संग्रामं लोमहर्षणम्द्रोणस्य पाण्डवैः सार्धं युयुधानपुरोगमैः

śṛṇu rājanmahāprājña saṃgrāmaṃ lomaharṣaṇamdroṇasya pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ yuyudhānapurogamaiḥ

वध्यमानं बलं दृष्ट्वा युयुधानेन मारिषअभ्यद्रवत्स्वयं द्रोणः सात्यकिं सत्यविक्रमम्

vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā yuyudhānena māriṣaabhyadravatsvayaṃ droṇaḥ sātyakiṃ satyavikramam

तमापतन्तं सहसा भारद्वाजं महारथम्सात्यकिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत्

tamāpatantaṃ sahasā bhāradvājaṃ mahārathamsātyakiḥ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārpayat

द्रोणोऽपि युधि विक्रान्तो युयुधानं समाहितःअविध्यत्पञ्चभिस्तूर्णं हेमपुङ्खैः शिलाशितैः

droṇo'pi yudhi vikrānto yuyudhānaṃ samāhitaḥavidhyatpañcabhistūrṇaṃ hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ

ते वर्म भित्त्वा सुदृढं द्विषत्पिशितभोजनाःअभ्यगुर्धरणीं राजञ्श्वसन्त इव पन्नगाः

te varma bhittvā sudṛḍhaṃ dviṣatpiśitabhojanāḥabhyagurdharaṇīṃ rājañśvasanta iva pannagāḥ

दीर्घबाहुरभिक्रुद्धस्तोत्त्रार्दित इव द्विपःद्रोणं पञ्चाशताविध्यन्नाराचैरग्निसंनिभैः

dīrghabāhurabhikruddhastottrārdita iva dvipaḥdroṇaṃ pañcāśatāvidhyannārācairagnisaṃnibhaiḥ

भारद्वाजो रणे विद्धो युयुधानेन सत्वरम्सात्यकिं बहुभिर्बाणैर्यतमानमविध्यत

bhāradvājo raṇe viddho yuyudhānena satvaramsātyakiṃ bahubhirbāṇairyatamānamavidhyata

ततः क्रुद्धो महेष्वासो भूय एव महाबलःसात्वतं पीडयामास शतेन नतपर्वणा

tataḥ kruddho maheṣvāso bhūya eva mahābalaḥsātvataṃ pīḍayāmāsa śatena nataparvaṇā

स वध्यमानः समरे भारद्वाजेन सात्यकिःनाभ्यपद्यत कर्तव्यं किंचिदेव विशां पते

sa vadhyamānaḥ samare bhāradvājena sātyakiḥnābhyapadyata kartavyaṃ kiṃcideva viśāṃ pate

विषण्णवदनश्चापि युयुधानोऽभवन्नृपभारद्वाजं रणे दृष्ट्वा विसृजन्तं शिताञ्शरान्

viṣaṇṇavadanaścāpi yuyudhāno'bhavannṛpabhāradvājaṃ raṇe dṛṣṭvā visṛjantaṃ śitāñśarān

तं तु संप्रेक्ष्य ते पुत्राः सैनिकाश्च विशां पतेप्रहृष्टमनसो भूत्वा सिंहवद्व्यनदन्मुहुः

taṃ tu saṃprekṣya te putrāḥ sainikāśca viśāṃ pateprahṛṣṭamanaso bhūtvā siṃhavadvyanadanmuhuḥ

तं श्रुत्वा निनदं घोरं पीड्यमानं च माधवम्युधिष्ठिरोऽब्रवीद्राजन्सर्वसैन्यानि भारत

taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ pīḍyamānaṃ ca mādhavamyudhiṣṭhiro'bravīdrājansarvasainyāni bhārata

एष वृष्णिवरो वीरः सात्यकिः सत्यकर्मकृत्ग्रस्यते युधि वीरेण भानुमानिव राहुणाअभिद्रवत गच्छध्वं सात्यकिर्यत्र युध्यते

eṣa vṛṣṇivaro vīraḥ sātyakiḥ satyakarmakṛtgrasyate yudhi vīreṇa bhānumāniva rāhuṇāabhidravata gacchadhvaṃ sātyakiryatra yudhyate

धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यमिदमाह जनाधिपअभिद्रव द्रुतं द्रोणं किं नु तिष्ठसि पार्षतन पश्यसि भयं घोरं द्रोणान्नः समुपस्थितम्

dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyamidamāha janādhipaabhidrava drutaṃ droṇaṃ kiṃ nu tiṣṭhasi pārṣatana paśyasi bhayaṃ ghoraṃ droṇānnaḥ samupasthitam

असौ द्रोणो महेष्वासो युयुधानेन संयुगेक्रीडते सूत्रबद्धेन पक्षिणा बालको यथा

asau droṇo maheṣvāso yuyudhānena saṃyugekrīḍate sūtrabaddhena pakṣiṇā bālako yathā

तत्रैव सर्वे गच्छन्तु भीमसेनमुखा रथाःत्वयैव सहिता यत्ता युयुधानरथं प्रति

tatraiva sarve gacchantu bhīmasenamukhā rathāḥtvayaiva sahitā yattā yuyudhānarathaṃ prati

पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि त्वामहं सहसैनिकःसात्यकिं मोक्षयस्वाद्य यमदंष्ट्रान्तरं गतम्

pṛṣṭhato'nugamiṣyāmi tvāmahaṃ sahasainikaḥsātyakiṃ mokṣayasvādya yamadaṃṣṭrāntaraṃ gatam

एवमुक्त्वा ततो राजा सर्वसैन्येन पाण्डवःअभ्यद्रवद्रणे द्रोणं युयुधानस्य कारणात्

evamuktvā tato rājā sarvasainyena pāṇḍavaḥabhyadravadraṇe droṇaṃ yuyudhānasya kāraṇāt

तत्रारावो महानासीद्द्रोणमेकं युयुत्सताम्पाण्डवानां च भद्रं ते सृञ्जयानां च सर्वशः

tatrārāvo mahānāsīddroṇamekaṃ yuyutsatāmpāṇḍavānāṃ ca bhadraṃ te sṛñjayānāṃ ca sarvaśaḥ

ते समेत्य नरव्याघ्रा भारद्वाजं महारथम्अभ्यवर्षञ्शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कबर्हिणवाजितैः

te sametya naravyāghrā bhāradvājaṃ mahārathamabhyavarṣañśaraistīkṣṇaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ

स्मयन्नेव तु तान्वीरान्द्रोणः प्रत्यग्रहीत्स्वयम्अतिथीनागतान्यद्वत्सलिलेनासनेन च

smayanneva tu tānvīrāndroṇaḥ pratyagrahītsvayamatithīnāgatānyadvatsalilenāsanena ca

तर्पितास्ते शरैस्तस्य भारद्वाजस्य धन्विनःआतिथेयगृहं प्राप्य नृपतेऽतिथयो यथा

tarpitāste śaraistasya bhāradvājasya dhanvinaḥātitheyagṛhaṃ prāpya nṛpate'tithayo yathā

भारद्वाजं च ते सर्वे न शेकुः प्रतिवीक्षितुम्मध्यंदिनमनुप्राप्तं सहस्रांशुमिव प्रभो

bhāradvājaṃ ca te sarve na śekuḥ prativīkṣitummadhyaṃdinamanuprāptaṃ sahasrāṃśumiva prabho

तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्द्रोणः शस्त्रभृतां वरःअतापयच्छरव्रातैर्गभस्तिभिरिवांशुमान्

tāṃstu sarvānmaheṣvāsāndroṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥatāpayaccharavrātairgabhastibhirivāṃśumān

वध्यमाना रणे राजन्पाण्डवाः सृञ्जयास्तथात्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्कमग्ना इव द्विपाः

vadhyamānā raṇe rājanpāṇḍavāḥ sṛñjayāstathātrātāraṃ nādhyagacchanta paṅkamagnā iva dvipāḥ

द्रोणस्य च व्यदृश्यन्त विसर्पन्तो महाशराःगभस्तय इवार्कस्य प्रतपन्तः समन्ततः

droṇasya ca vyadṛśyanta visarpanto mahāśarāḥgabhastaya ivārkasya pratapantaḥ samantataḥ

तस्मिन्द्रोणेन निहताः पाञ्चालाः पञ्चविंशतिःमहारथसमाख्याता धृष्टद्युम्नस्य संमताः

tasmindroṇena nihatāḥ pāñcālāḥ pañcaviṃśatiḥmahārathasamākhyātā dhṛṣṭadyumnasya saṃmatāḥ

पाण्डूनां सर्वसैन्येषु पाञ्चालानां तथैव चद्रोणं स्म ददृशुः शूरं विनिघ्नन्तं वरान्वरान्

pāṇḍūnāṃ sarvasainyeṣu pāñcālānāṃ tathaiva cadroṇaṃ sma dadṛśuḥ śūraṃ vinighnantaṃ varānvarān

केकयानां शतं हत्वा विद्राव्य च समन्ततःद्रोणस्तस्थौ महाराज व्यादितास्य इवान्तकः

kekayānāṃ śataṃ hatvā vidrāvya ca samantataḥdroṇastasthau mahārāja vyāditāsya ivāntakaḥ

पाञ्चालान्सृञ्जयान्मत्स्यान्केकयान्पाण्डवानपिद्रोणोऽजयन्महाबाहुः शतशोऽथ सहस्रशः

pāñcālānsṛñjayānmatsyānkekayānpāṇḍavānapidroṇo'jayanmahābāhuḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

तेषां समभवच्छब्दो वध्यतां द्रोणसायकैःवनौकसामिवारण्ये दह्यतां धूमकेतुना

teṣāṃ samabhavacchabdo vadhyatāṃ droṇasāyakaiḥvanaukasāmivāraṇye dahyatāṃ dhūmaketunā

तत्र देवाः सगन्धर्वाः पितरश्चाब्रुवन्नृपएते द्रवन्ति पाञ्चालाः पाण्डवाश्च ससैनिकाः

tatra devāḥ sagandharvāḥ pitaraścābruvannṛpaete dravanti pāñcālāḥ pāṇḍavāśca sasainikāḥ

तं तथा समरे द्रोणं निघ्नन्तं सोमकान्रणेन चाप्यभिययुः केचिदपरे नैव विव्यधुः

taṃ tathā samare droṇaṃ nighnantaṃ somakānraṇena cāpyabhiyayuḥ kecidapare naiva vivyadhuḥ

वर्तमाने तथा रौद्रे तस्मिन्वीरवरक्षयेअशृणोत्सहसा पार्थः पाञ्चजन्यस्य निस्वनम्

vartamāne tathā raudre tasminvīravarakṣayeaśṛṇotsahasā pārthaḥ pāñcajanyasya nisvanam

पूरितो वासुदेवेन शङ्खराट्स्वनते भृशम्युध्यमानेषु वीरेषु सैन्धवस्याभिरक्षिषुनदत्सु धार्तराष्ट्रेषु विजयस्य रथं प्रति

pūrito vāsudevena śaṅkharāṭsvanate bhṛśamyudhyamāneṣu vīreṣu saindhavasyābhirakṣiṣunadatsu dhārtarāṣṭreṣu vijayasya rathaṃ prati

गाण्डीवस्य च निर्घोषे विप्रनष्टे समन्ततःकश्मलाभिहतो राजा चिन्तयामास पाण्डवः

gāṇḍīvasya ca nirghoṣe vipranaṣṭe samantataḥkaśmalābhihato rājā cintayāmāsa pāṇḍavaḥ

न नूनं स्वस्ति पार्थस्य यथा नदति शङ्खराट्कौरवाश्च यथा हृष्टा विनदन्ति मुहुर्मुहुः

na nūnaṃ svasti pārthasya yathā nadati śaṅkharāṭkauravāśca yathā hṛṣṭā vinadanti muhurmuhuḥ

एवं संचिन्तयित्वा तु व्याकुलेनान्तरात्मनाअजातशत्रुः कौन्तेयः सात्वतं प्रत्यभाषत

evaṃ saṃcintayitvā tu vyākulenāntarātmanāajātaśatruḥ kaunteyaḥ sātvataṃ pratyabhāṣata

बाष्पगद्गदया वाचा मुह्यमानो मुहुर्मुहुःकृत्यस्यानन्तरापेक्षी शैनेयं शिनिपुंगवम्

bāṣpagadgadayā vācā muhyamāno muhurmuhuḥkṛtyasyānantarāpekṣī śaineyaṃ śinipuṃgavam

यः स धर्मः पुरा दृष्टः सद्भिः शैनेय शाश्वतःसांपराये सुहृत्कृत्ये तस्य कालोऽयमागतः

yaḥ sa dharmaḥ purā dṛṣṭaḥ sadbhiḥ śaineya śāśvataḥsāṃparāye suhṛtkṛtye tasya kālo'yamāgataḥ

सर्वेष्वपि च योधेषु चिन्तयञ्शिनिपुंगवत्वत्तः सुहृत्तमं कंचिन्नाभिजानामि सात्यके

sarveṣvapi ca yodheṣu cintayañśinipuṃgavatvattaḥ suhṛttamaṃ kaṃcinnābhijānāmi sātyake

यो हि प्रीतमना नित्यं यश्च नित्यमनुव्रतःस कार्ये सांपराये तु नियोज्य इति मे मतिः

yo hi prītamanā nityaṃ yaśca nityamanuvrataḥsa kārye sāṃparāye tu niyojya iti me matiḥ

यथा च केशवो नित्यं पाण्डवानां परायणम्तथा त्वमपि वार्ष्णेय कृष्णतुल्यपराक्रमः

yathā ca keśavo nityaṃ pāṇḍavānāṃ parāyaṇamtathā tvamapi vārṣṇeya kṛṣṇatulyaparākramaḥ

सोऽहं भारं समाधास्ये त्वयि तं वोढुमर्हसिअभिप्रायं च मे नित्यं न वृथा कर्तुमर्हसि

so'haṃ bhāraṃ samādhāsye tvayi taṃ voḍhumarhasiabhiprāyaṃ ca me nityaṃ na vṛthā kartumarhasi

स त्वं भ्रातुर्वयस्यस्य गुरोरपि च संयुगेकुरु कृच्छ्रे सहायार्थमर्जुनस्य नरर्षभ

sa tvaṃ bhrāturvayasyasya gurorapi ca saṃyugekuru kṛcchre sahāyārthamarjunasya nararṣabha

त्वं हि सत्यव्रतः शूरो मित्राणामभयंकरःलोके विख्यायसे वीर कर्मभिः सत्यवागिति

tvaṃ hi satyavrataḥ śūro mitrāṇāmabhayaṃkaraḥloke vikhyāyase vīra karmabhiḥ satyavāgiti

यो हि शैनेय मित्रार्थे युध्यमानस्त्यजेत्तनुम्पृथिवीं वा द्विजातिभ्यो यो दद्यात्सममेव तत्

yo hi śaineya mitrārthe yudhyamānastyajettanumpṛthivīṃ vā dvijātibhyo yo dadyātsamameva tat

श्रुताश्च बहवोऽस्माभी राजानो ये दिवं गताःदत्त्वेमां पृथिवीं कृत्स्नां ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि

śrutāśca bahavo'smābhī rājāno ye divaṃ gatāḥdattvemāṃ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ brāhmaṇebhyo yathāvidhi

एवं त्वामपि धर्मात्मन्प्रयाचेऽहं कृताञ्जलिःपृथिवीदानतुल्यं स्यादधिकं वा फलं विभो

evaṃ tvāmapi dharmātmanprayāce'haṃ kṛtāñjaliḥpṛthivīdānatulyaṃ syādadhikaṃ vā phalaṃ vibho

एक एव सदा कृष्णो मित्राणामभयंकरःरणे संत्यजति प्राणान्द्वितीयस्त्वं च सात्यके

eka eva sadā kṛṣṇo mitrāṇāmabhayaṃkaraḥraṇe saṃtyajati prāṇāndvitīyastvaṃ ca sātyake

विक्रान्तस्य च वीरस्य युद्धे प्रार्थयतो यशःशूर एव सहायः स्यान्नेतरः प्राकृतो जनः

vikrāntasya ca vīrasya yuddhe prārthayato yaśaḥśūra eva sahāyaḥ syānnetaraḥ prākṛto janaḥ

ईदृशे तु परामर्दे वर्तमानस्य माधवत्वदन्यो हि रणे गोप्ता विजयस्य न विद्यते

īdṛśe tu parāmarde vartamānasya mādhavatvadanyo hi raṇe goptā vijayasya na vidyate

श्लाघन्नेव हि कर्माणि शतशस्तव पाण्डवःमम संजनयन्हर्षं पुनः पुनरकीर्तयत्

ślāghanneva hi karmāṇi śataśastava pāṇḍavaḥmama saṃjanayanharṣaṃ punaḥ punarakīrtayat

लघ्वस्त्रश्चित्रयोधी च तथा लघुपराक्रमःप्राज्ञः सर्वास्त्रविच्छूरो मुह्यते न च संयुगे

laghvastraścitrayodhī ca tathā laghuparākramaḥprājñaḥ sarvāstravicchūro muhyate na ca saṃyuge

महास्कन्धो महोरस्को महाबाहुर्महाधनुःमहाबलो महावीर्यः स महात्मा महारथः

mahāskandho mahorasko mahābāhurmahādhanuḥmahābalo mahāvīryaḥ sa mahātmā mahārathaḥ

शिष्यो मम सखा चैव प्रियोऽस्याहं प्रियश्च मेयुयुधानः सहायो मे प्रमथिष्यति कौरवान्

śiṣyo mama sakhā caiva priyo'syāhaṃ priyaśca meyuyudhānaḥ sahāyo me pramathiṣyati kauravān

अस्मदर्थं च राजेन्द्र संनह्येद्यदि केशवःरामो वाप्यनिरुद्धो वा प्रद्युम्नो वा महारथः

asmadarthaṃ ca rājendra saṃnahyedyadi keśavaḥrāmo vāpyaniruddho vā pradyumno vā mahārathaḥ

गदो वा सारणो वापि साम्बो वा सह वृष्णिभिःसहायार्थं महाराज संग्रामोत्तममूर्धनि

gado vā sāraṇo vāpi sāmbo vā saha vṛṣṇibhiḥsahāyārthaṃ mahārāja saṃgrāmottamamūrdhani

तथाप्यहं नरव्याघ्रं शैनेयं सत्यविक्रमम्साहाय्ये विनियोक्ष्यामि नास्ति मेऽन्यो हि तत्समः

tathāpyahaṃ naravyāghraṃ śaineyaṃ satyavikramamsāhāyye viniyokṣyāmi nāsti me'nyo hi tatsamaḥ

इति द्वैतवने तात मामुवाच धनंजयःपरोक्षं त्वद्गुणांस्तथ्यान्कथयन्नार्यसंसदि

iti dvaitavane tāta māmuvāca dhanaṃjayaḥparokṣaṃ tvadguṇāṃstathyānkathayannāryasaṃsadi

तस्य त्वमेवं संकल्पं न वृथा कर्तुमर्हसिधनंजयस्य वार्ष्णेय मम भीमस्य चोभयोः

tasya tvamevaṃ saṃkalpaṃ na vṛthā kartumarhasidhanaṃjayasya vārṣṇeya mama bhīmasya cobhayoḥ

यच्चापि तीर्थानि चरन्नगच्छं द्वारकां प्रतितत्राहमपि ते भक्तिमर्जुनं प्रति दृष्टवान्

yaccāpi tīrthāni carannagacchaṃ dvārakāṃ pratitatrāhamapi te bhaktimarjunaṃ prati dṛṣṭavān

न तत्सौहृदमन्येषु मया शैनेय लक्षितम्यथा त्वमस्मान्भजसे वर्तमानानुपप्लवे

na tatsauhṛdamanyeṣu mayā śaineya lakṣitamyathā tvamasmānbhajase vartamānānupaplave

सोऽभिजात्या च भक्त्या च सख्यस्याचार्यकस्य चसौहृदस्य च वीर्यस्य कुलीनत्वस्य माधव

so'bhijātyā ca bhaktyā ca sakhyasyācāryakasya casauhṛdasya ca vīryasya kulīnatvasya mādhava

सत्यस्य च महाबाहो अनुकम्पार्थमेव चअनुरूपं महेष्वास कर्म त्वं कर्तुमर्हसि

satyasya ca mahābāho anukampārthameva caanurūpaṃ maheṣvāsa karma tvaṃ kartumarhasi

सुयोधनो हि सहसा गतो द्रोणेन दंशितःपूर्वमेव तु यातास्ते कौरवाणां महारथाः

suyodhano hi sahasā gato droṇena daṃśitaḥpūrvameva tu yātāste kauravāṇāṃ mahārathāḥ

सुमहान्निनदश्चैव श्रूयते विजयं प्रतिस शैनेय जवेनात्र गन्तुमर्हसि माधव

sumahānninadaścaiva śrūyate vijayaṃ pratisa śaineya javenātra gantumarhasi mādhava

भीमसेनो वयं चैव संयत्ताः सहसैनिकाःद्रोणमावारयिष्यामो यदि त्वां प्रति यास्यति

bhīmaseno vayaṃ caiva saṃyattāḥ sahasainikāḥdroṇamāvārayiṣyāmo yadi tvāṃ prati yāsyati

पश्य शैनेय सैन्यानि द्रवमाणानि संयुगेमहान्तं च रणे शब्दं दीर्यमाणां च भारतीम्

paśya śaineya sainyāni dravamāṇāni saṃyugemahāntaṃ ca raṇe śabdaṃ dīryamāṇāṃ ca bhāratīm

महामारुतवेगेन समुद्रमिव पर्वसुधार्तराष्ट्रबलं तात विक्षिप्तं सव्यसाचिना

mahāmārutavegena samudramiva parvasudhārtarāṣṭrabalaṃ tāta vikṣiptaṃ savyasācinā

रथैर्विपरिधावद्भिर्मनुष्यैश्च हयैश्च हसैन्यं रजःसमुद्धूतमेतत्संपरिवर्तते

rathairviparidhāvadbhirmanuṣyaiśca hayaiśca hasainyaṃ rajaḥsamuddhūtametatsaṃparivartate

संवृतः सिन्धुसौवीरैर्नखरप्रासयोधिभिःअत्यन्तापचितैः शूरैः फल्गुनः परवीरहा

saṃvṛtaḥ sindhusauvīrairnakharaprāsayodhibhiḥatyantāpacitaiḥ śūraiḥ phalgunaḥ paravīrahā

नैतद्बलमसंवार्य शक्यो हन्तुं जयद्रथःएते हि सैन्धवस्यार्थे सर्वे संत्यक्तजीविताः

naitadbalamasaṃvārya śakyo hantuṃ jayadrathaḥete hi saindhavasyārthe sarve saṃtyaktajīvitāḥ

शरशक्तिध्वजवनं हयनागसमाकुलम्पश्यैतद्धार्तराष्ट्राणामनीकं सुदुरासदम्

śaraśaktidhvajavanaṃ hayanāgasamākulampaśyaitaddhārtarāṣṭrāṇāmanīkaṃ sudurāsadam

शृणु दुन्दुभिनिर्घोषं शङ्खशब्दांश्च पुष्कलान्सिंहनादरवांश्चैव रथनेमिस्वनांस्तथा

śṛṇu dundubhinirghoṣaṃ śaṅkhaśabdāṃśca puṣkalānsiṃhanādaravāṃścaiva rathanemisvanāṃstathā

नागानां शृणु शब्दं च पत्तीनां च सहस्रशःसादिनां द्रवतां चैव शृणु कम्पयतां महीम्

nāgānāṃ śṛṇu śabdaṃ ca pattīnāṃ ca sahasraśaḥsādināṃ dravatāṃ caiva śṛṇu kampayatāṃ mahīm

पुरस्तात्सैन्धवानीकं द्रोणानीकस्य पृष्ठतःबहुत्वाद्धि नरव्याघ्र देवेन्द्रमपि पीडयेत्

purastātsaindhavānīkaṃ droṇānīkasya pṛṣṭhataḥbahutvāddhi naravyāghra devendramapi pīḍayet

अपर्यन्ते बले मग्नो जह्यादपि च जीवितम्तस्मिंश्च निहते युद्धे कथं जीवेत मादृशःसर्वथाहमनुप्राप्तः सुकृच्छ्रं बत जीवितम्

aparyante bale magno jahyādapi ca jīvitamtasmiṃśca nihate yuddhe kathaṃ jīveta mādṛśaḥsarvathāhamanuprāptaḥ sukṛcchraṃ bata jīvitam

श्यामो युवा गुडाकेशो दर्शनीयश्च पाण्डवःलघ्वस्त्रश्चित्रयोधी च प्रविष्टस्तात भारतीम्

śyāmo yuvā guḍākeśo darśanīyaśca pāṇḍavaḥlaghvastraścitrayodhī ca praviṣṭastāta bhāratīm

सूर्योदये महाबाहुर्दिवसश्चातिवर्ततेतन्न जानामि वार्ष्णेय यदि जीवति वा न वाकुरूणां चापि तत्सैन्यं सागरप्रतिमं महत्

sūryodaye mahābāhurdivasaścātivartatetanna jānāmi vārṣṇeya yadi jīvati vā na vākurūṇāṃ cāpi tatsainyaṃ sāgarapratimaṃ mahat

एक एव च बीभत्सुः प्रविष्टस्तात भारतीम्अविषह्यां महाबाहुः सुरैरपि महामृधे

eka eva ca bībhatsuḥ praviṣṭastāta bhāratīmaviṣahyāṃ mahābāhuḥ surairapi mahāmṛdhe

न च मे वर्तते बुद्धिरद्य युद्धे कथंचनद्रोणोऽपि रभसो युद्धे मम पीडयते बलम्प्रत्यक्षं ते महाबाहो यथासौ चरति द्विजः

na ca me vartate buddhiradya yuddhe kathaṃcanadroṇo'pi rabhaso yuddhe mama pīḍayate balampratyakṣaṃ te mahābāho yathāsau carati dvijaḥ

युगपच्च समेतानां कार्याणां त्वं विचक्षणःमहार्थं लघुसंयुक्तं कर्तुमर्हसि माधव

yugapacca sametānāṃ kāryāṇāṃ tvaṃ vicakṣaṇaḥmahārthaṃ laghusaṃyuktaṃ kartumarhasi mādhava

तस्य मे सर्वकार्येषु कार्यमेतन्मतं सदाअर्जुनस्य परित्राणं कर्तव्यमिति संयुगे

tasya me sarvakāryeṣu kāryametanmataṃ sadāarjunasya paritrāṇaṃ kartavyamiti saṃyuge

नाहं शोचामि दाशार्हं गोप्तारं जगतः प्रभुम्स हि शक्तो रणे तात त्रीँल्लोकानपि संगतान्

nāhaṃ śocāmi dāśārhaṃ goptāraṃ jagataḥ prabhumsa hi śakto raṇe tāta trīm̐llokānapi saṃgatān

विजेतुं पुरुषव्याघ्र सत्यमेतद्ब्रवीमि तेकिं पुनर्धार्तराष्ट्रस्य बलमेतत्सुदुर्बलम्

vijetuṃ puruṣavyāghra satyametadbravīmi tekiṃ punardhārtarāṣṭrasya balametatsudurbalam

अर्जुनस्त्वेव वार्ष्णेय पीडितो बहुभिर्युधिप्रजह्यात्समरे प्राणांस्तस्माद्विन्दामि कश्मलम्

arjunastveva vārṣṇeya pīḍito bahubhiryudhiprajahyātsamare prāṇāṃstasmādvindāmi kaśmalam

तस्य त्वं पदवीं गच्छ गच्छेयुस्त्वादृशा यथातादृशस्येदृशे काले मादृशेनाभिचोदितः

tasya tvaṃ padavīṃ gaccha gaccheyustvādṛśā yathātādṛśasyedṛśe kāle mādṛśenābhicoditaḥ

रणे वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ स्मृतौप्रद्युम्नश्च महाबाहुस्त्वं च सात्वत विश्रुतः

raṇe vṛṣṇipravīrāṇāṃ dvāvevātirathau smṛtaupradyumnaśca mahābāhustvaṃ ca sātvata viśrutaḥ

अस्त्रे नारायणसमः संकर्षणसमो बलेवीरतायां नरव्याघ्र धनंजयसमो ह्यसि

astre nārāyaṇasamaḥ saṃkarṣaṇasamo balevīratāyāṃ naravyāghra dhanaṃjayasamo hyasi

भीष्मद्रोणावतिक्रम्य सर्वयुद्धविशारदम्त्वामद्य पुरुषव्याघ्रं लोके सन्तः प्रचक्षते

bhīṣmadroṇāvatikramya sarvayuddhaviśāradamtvāmadya puruṣavyāghraṃ loke santaḥ pracakṣate

नासाध्यं विद्यते लोके सात्यकेरिति माधवतत्त्वां यदभिवक्ष्यामि तत्कुरुष्व महाबल

nāsādhyaṃ vidyate loke sātyakeriti mādhavatattvāṃ yadabhivakṣyāmi tatkuruṣva mahābala

संभावना हि लोकस्य तव पार्थस्य चोभयोःनान्यथा तां महाबाहो संप्रकर्तुमिहार्हसि

saṃbhāvanā hi lokasya tava pārthasya cobhayoḥnānyathā tāṃ mahābāho saṃprakartumihārhasi

परित्यज्य प्रियान्प्राणान्रणे विचर वीरवत्न हि शैनेय दाशार्हा रणे रक्षन्ति जीवितम्

parityajya priyānprāṇānraṇe vicara vīravatna hi śaineya dāśārhā raṇe rakṣanti jīvitam

अयुद्धमनवस्थानं संग्रामे च पलायनम्भीरूणामसतां मार्गो नैष दाशार्हसेवितः

ayuddhamanavasthānaṃ saṃgrāme ca palāyanambhīrūṇāmasatāṃ mārgo naiṣa dāśārhasevitaḥ

तवार्जुनो गुरुस्तात धर्मात्मा शिनिपुंगववासुदेवो गुरुश्चापि तव पार्थस्य धीमतः

tavārjuno gurustāta dharmātmā śinipuṃgavavāsudevo guruścāpi tava pārthasya dhīmataḥ

कारणद्वयमेतद्धि जानानस्त्वाहमब्रुवम्मावमंस्था वचो मह्यं गुरुस्तव गुरोर्ह्यहम्

kāraṇadvayametaddhi jānānastvāhamabruvammāvamaṃsthā vaco mahyaṃ gurustava gurorhyaham

वासुदेवमतं चैतन्मम चैवार्जुनस्य चसत्यमेतन्मयोक्तं ते याहि यत्र धनंजयः

vāsudevamataṃ caitanmama caivārjunasya casatyametanmayoktaṃ te yāhi yatra dhanaṃjayaḥ

एतद्वचनमाज्ञाय मम सत्यपराक्रमप्रविशैतद्बलं तात धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः

etadvacanamājñāya mama satyaparākramapraviśaitadbalaṃ tāta dhārtarāṣṭrasya durmateḥ

प्रविश्य च यथान्यायं संगम्य च महारथैःयथार्हमात्मनः कर्म रणे सात्वत दर्शय

praviśya ca yathānyāyaṃ saṃgamya ca mahārathaiḥyathārhamātmanaḥ karma raṇe sātvata darśaya