Parva.Adhyaya 7.86

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

प्रीतियुक्तं च हृद्यं च मधुराक्षरमेव चकालयुक्तं च चित्रं च स्वतया चाभिभाषितम्

prītiyuktaṃ ca hṛdyaṃ ca madhurākṣarameva cakālayuktaṃ ca citraṃ ca svatayā cābhibhāṣitam

धर्मराजस्य तद्वाक्यं निशम्य शिनिपुंगवःसात्यकिर्भरतश्रेष्ठ प्रत्युवाच युधिष्ठिरम्

dharmarājasya tadvākyaṃ niśamya śinipuṃgavaḥsātyakirbharataśreṣṭha pratyuvāca yudhiṣṭhiram

श्रुतं ते गदतो वाक्यं सर्वमेतन्मयाच्युतन्याययुक्तं च चित्रं च फल्गुनार्थे यशस्करम्

śrutaṃ te gadato vākyaṃ sarvametanmayācyutanyāyayuktaṃ ca citraṃ ca phalgunārthe yaśaskaram

एवंविधे तथा काले मादृशं प्रेक्ष्य संमतम्वक्तुमर्हसि राजेन्द्र यथा पार्थं तथैव माम्

evaṃvidhe tathā kāle mādṛśaṃ prekṣya saṃmatamvaktumarhasi rājendra yathā pārthaṃ tathaiva mām

न मे धनंजयस्यार्थे प्राणा रक्ष्याः कथंचनत्वत्प्रयुक्तः पुनरहं किं न कुर्यां महाहवे

na me dhanaṃjayasyārthe prāṇā rakṣyāḥ kathaṃcanatvatprayuktaḥ punarahaṃ kiṃ na kuryāṃ mahāhave

लोकत्रयं योधयेयं सदेवासुरमानुषम्त्वत्प्रयुक्तो नरेन्द्रेह किमुतैतत्सुदुर्बलम्

lokatrayaṃ yodhayeyaṃ sadevāsuramānuṣamtvatprayukto narendreha kimutaitatsudurbalam

सुयोधनबलं त्वद्य योधयिष्ये समन्ततःविजेष्ये च रणे राजन्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

suyodhanabalaṃ tvadya yodhayiṣye samantataḥvijeṣye ca raṇe rājansatyametadbravīmi te

कुशल्यहं कुशलिनं समासाद्य धनंजयम्हते जयद्रथे राजन्पुनरेष्यामि तेऽन्तिकम्

kuśalyahaṃ kuśalinaṃ samāsādya dhanaṃjayamhate jayadrathe rājanpunareṣyāmi te'ntikam

अवश्यं तु मया सर्वं विज्ञाप्यस्त्वं नराधिपवासुदेवस्य यद्वाक्यं फल्गुनस्य च धीमतः

avaśyaṃ tu mayā sarvaṃ vijñāpyastvaṃ narādhipavāsudevasya yadvākyaṃ phalgunasya ca dhīmataḥ

दृढं त्वभिपरीतोऽहमर्जुनेन पुनः पुनःमध्ये सर्वस्य सैन्यस्य वासुदेवस्य शृण्वतः

dṛḍhaṃ tvabhiparīto'hamarjunena punaḥ punaḥmadhye sarvasya sainyasya vāsudevasya śṛṇvataḥ

अद्य माधव राजानमप्रमत्तोऽनुपालयआर्यां युद्धे मतिं कृत्वा यावद्धन्मि जयद्रथम्

adya mādhava rājānamapramatto'nupālayaāryāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā yāvaddhanmi jayadratham

त्वयि वाहं महाबाहो प्रद्युम्ने वा महारथेनृपं निक्षिप्य गच्छेयं निरपेक्षो जयद्रथम्

tvayi vāhaṃ mahābāho pradyumne vā mahārathenṛpaṃ nikṣipya gaccheyaṃ nirapekṣo jayadratham

जानीषे हि रणे द्रोणं रभसं श्रेष्ठसंमतम्प्रतिज्ञा चापि ते नित्यं श्रुता द्रोणस्य माधव

jānīṣe hi raṇe droṇaṃ rabhasaṃ śreṣṭhasaṃmatampratijñā cāpi te nityaṃ śrutā droṇasya mādhava

ग्रहणं धर्मराजस्य भारद्वाजोऽनुगृध्यतिशक्तश्चापि रणे द्रोणो निगृहीतुं युधिष्ठिरम्

grahaṇaṃ dharmarājasya bhāradvājo'nugṛdhyatiśaktaścāpi raṇe droṇo nigṛhītuṃ yudhiṣṭhiram

एवं त्वयि समाधाय धर्मराजं नरोत्तमम्अहमद्य गमिष्यामि सैन्धवस्य वधाय हि

evaṃ tvayi samādhāya dharmarājaṃ narottamamahamadya gamiṣyāmi saindhavasya vadhāya hi

जयद्रथमहं हत्वा ध्रुवमेष्यामि माधवधर्मराजं यथा द्रोणो निगृह्णीयाद्रणे बलात्

jayadrathamahaṃ hatvā dhruvameṣyāmi mādhavadharmarājaṃ yathā droṇo nigṛhṇīyādraṇe balāt

निगृहीते नरश्रेष्ठे भारद्वाजेन माधवसैन्धवस्य वधो न स्यान्ममाप्रीतिस्तथा भवेत्

nigṛhīte naraśreṣṭhe bhāradvājena mādhavasaindhavasya vadho na syānmamāprītistathā bhavet

एवं गते नरश्रेष्ठ पाण्डवे सत्यवादिनिअस्माकं गमनं व्यक्तं वनं प्रति भवेत्पुनः

evaṃ gate naraśreṣṭha pāṇḍave satyavādiniasmākaṃ gamanaṃ vyaktaṃ vanaṃ prati bhavetpunaḥ

सोऽयं मम जयो व्यक्तं व्यर्थ एव भविष्यतियदि द्रोणो रणे क्रुद्धो निगृह्णीयाद्युधिष्ठिरम्

so'yaṃ mama jayo vyaktaṃ vyartha eva bhaviṣyatiyadi droṇo raṇe kruddho nigṛhṇīyādyudhiṣṭhiram

स त्वमद्य महाबाहो प्रियार्थं मम माधवजयार्थं च यशोर्थं च रक्ष राजानमाहवे

sa tvamadya mahābāho priyārthaṃ mama mādhavajayārthaṃ ca yaśorthaṃ ca rakṣa rājānamāhave

स भवान्मयि निक्षेपो निक्षिप्तः सव्यसाचिनाभारद्वाजाद्भयं नित्यं पश्यमानेन ते प्रभो

sa bhavānmayi nikṣepo nikṣiptaḥ savyasācinābhāradvājādbhayaṃ nityaṃ paśyamānena te prabho

तस्यापि च महाबाहो नित्यं पश्यति संयुगेनान्यं हि प्रतियोद्धारं रौक्मिणेयादृते प्रभोमां वापि मन्यते युद्धे भारद्वाजस्य धीमतः

tasyāpi ca mahābāho nityaṃ paśyati saṃyugenānyaṃ hi pratiyoddhāraṃ raukmiṇeyādṛte prabhomāṃ vāpi manyate yuddhe bhāradvājasya dhīmataḥ

सोऽहं संभावनां चैतामाचार्यवचनं च तत्पृष्ठतो नोत्सहे कर्तुं त्वां वा त्यक्तुं महीपते

so'haṃ saṃbhāvanāṃ caitāmācāryavacanaṃ ca tatpṛṣṭhato notsahe kartuṃ tvāṃ vā tyaktuṃ mahīpate

आचार्यो लघुहस्तत्वादभेद्यकवचावृतःउपलभ्य रणे क्रीडेद्यथा शकुनिना शिशुः

ācāryo laghuhastatvādabhedyakavacāvṛtaḥupalabhya raṇe krīḍedyathā śakuninā śiśuḥ

यदि कार्ष्णिर्धनुष्पाणिरिह स्यान्मकरध्वजःतस्मै त्वां विसृजेयं वै स त्वां रक्षेद्यथार्जुनः

yadi kārṣṇirdhanuṣpāṇiriha syānmakaradhvajaḥtasmai tvāṃ visṛjeyaṃ vai sa tvāṃ rakṣedyathārjunaḥ

कुरु त्वमात्मनो गुप्तिं कस्ते गोप्ता गते मयियः प्रतीयाद्रणे द्रोणं यावद्गच्छामि पाण्डवम्

kuru tvamātmano guptiṃ kaste goptā gate mayiyaḥ pratīyādraṇe droṇaṃ yāvadgacchāmi pāṇḍavam

मा च ते भयमद्यास्तु राजन्नर्जुनसंभवम्न स जातु महाबाहुर्भारमुद्यम्य सीदति

mā ca te bhayamadyāstu rājannarjunasaṃbhavamna sa jātu mahābāhurbhāramudyamya sīdati

ये च सौवीरका योधास्तथा सैन्धवपौरवाःउदीच्या दाक्षिणात्याश्च ये चान्येऽपि महारथाः

ye ca sauvīrakā yodhāstathā saindhavapauravāḥudīcyā dākṣiṇātyāśca ye cānye'pi mahārathāḥ

ये च कर्णमुखा राजन्रथोदाराः प्रकीर्तिताःएतेऽर्जुनस्य क्रुद्धस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ye ca karṇamukhā rājanrathodārāḥ prakīrtitāḥete'rjunasya kruddhasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

उद्युक्ता पृथिवी सर्वा ससुरासुरमानुषासराक्षसगणा राजन्सकिंनरमहोरगा

udyuktā pṛthivī sarvā sasurāsuramānuṣāsarākṣasagaṇā rājansakiṃnaramahoragā

जङ्गमाः स्थावरैः सार्धं नालं पार्थस्य संयुगेएवं ज्ञात्वा महाराज व्येतु ते भीर्धनंजये

jaṅgamāḥ sthāvaraiḥ sārdhaṃ nālaṃ pārthasya saṃyugeevaṃ jñātvā mahārāja vyetu te bhīrdhanaṃjaye

यत्र वीरौ महेष्वासौ कृष्णौ सत्यपराक्रमौन तत्र कर्मणो व्यापत्कथंचिदपि विद्यते

yatra vīrau maheṣvāsau kṛṣṇau satyaparākramauna tatra karmaṇo vyāpatkathaṃcidapi vidyate

दैवं कृतास्त्रतां योगममर्षमपि चाहवेकृतज्ञतां दयां चैव भ्रातुस्त्वमनुचिन्तय

daivaṃ kṛtāstratāṃ yogamamarṣamapi cāhavekṛtajñatāṃ dayāṃ caiva bhrātustvamanucintaya

मयि चाप्यपयाते वै गच्छमानेऽर्जुनं प्रतिद्रोणे चित्रास्त्रतां संख्ये राजंस्त्वमनुचिन्तय

mayi cāpyapayāte vai gacchamāne'rjunaṃ pratidroṇe citrāstratāṃ saṃkhye rājaṃstvamanucintaya

आचार्यो हि भृशं राजन्निग्रहे तव गृध्यतिप्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्यां कर्तुं च भारत

ācāryo hi bhṛśaṃ rājannigrahe tava gṛdhyatipratijñāmātmano rakṣansatyāṃ kartuṃ ca bhārata

कुरुष्वाद्यात्मनो गुप्तिं कस्ते गोप्ता गते मयियस्याहं प्रत्ययात्पार्थ गच्छेयं फल्गुनं प्रति

kuruṣvādyātmano guptiṃ kaste goptā gate mayiyasyāhaṃ pratyayātpārtha gaccheyaṃ phalgunaṃ prati

न ह्यहं त्वा महाराज अनिक्षिप्य महाहवेक्वचिद्यास्यामि कौरव्य सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

na hyahaṃ tvā mahārāja anikṣipya mahāhavekvacidyāsyāmi kauravya satyametadbravīmi te

एतद्विचार्य बहुशो बुद्ध्या बुद्धिमतां वरदृष्ट्वा श्रेयः परं बुद्ध्या ततो राजन्प्रशाधि माम्

etadvicārya bahuśo buddhyā buddhimatāṃ varadṛṣṭvā śreyaḥ paraṃ buddhyā tato rājanpraśādhi mām

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधवन तु मे शुध्यते भावः श्वेताश्वं प्रति मारिष

evametanmahābāho yathā vadasi mādhavana tu me śudhyate bhāvaḥ śvetāśvaṃ prati māriṣa

करिष्ये परमं यत्नमात्मनो रक्षणं प्रतिगच्छ त्वं समनुज्ञातो यत्र यातो धनंजयः

kariṣye paramaṃ yatnamātmano rakṣaṇaṃ pratigaccha tvaṃ samanujñāto yatra yāto dhanaṃjayaḥ

आत्मसंरक्षणं संख्ये गमनं चार्जुनं प्रतिविचार्यैतद्द्वयं बुद्ध्या गमनं तत्र रोचये

ātmasaṃrakṣaṇaṃ saṃkhye gamanaṃ cārjunaṃ prativicāryaitaddvayaṃ buddhyā gamanaṃ tatra rocaye

स त्वमातिष्ठ यानाय यत्र यातो धनंजयःममापि रक्षणं भीमः करिष्यति महाबलः

sa tvamātiṣṭha yānāya yatra yāto dhanaṃjayaḥmamāpi rakṣaṇaṃ bhīmaḥ kariṣyati mahābalaḥ

पार्षतश्च ससोदर्यः पार्थिवाश्च महाबलाःद्रौपदेयाश्च मां तात रक्षिष्यन्ति न संशयः

pārṣataśca sasodaryaḥ pārthivāśca mahābalāḥdraupadeyāśca māṃ tāta rakṣiṣyanti na saṃśayaḥ

केकया भ्रातरः पञ्च राक्षसश्च घटोत्कचःविराटो द्रुपदश्चैव शिखण्डी च महारथः

kekayā bhrātaraḥ pañca rākṣasaśca ghaṭotkacaḥvirāṭo drupadaścaiva śikhaṇḍī ca mahārathaḥ

धृष्टकेतुश्च बलवान्कुन्तिभोजश्च मारिषनकुलः सहदेवश्च पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथाएते समाहितास्तात रक्षिष्यन्ति न संशयः

dhṛṣṭaketuśca balavānkuntibhojaśca māriṣanakulaḥ sahadevaśca pāñcālāḥ sṛñjayāstathāete samāhitāstāta rakṣiṣyanti na saṃśayaḥ

न द्रोणः सह सैन्येन कृतवर्मा च संयुगेसमासादयितुं शक्तो न च मां धर्षयिष्यति

na droṇaḥ saha sainyena kṛtavarmā ca saṃyugesamāsādayituṃ śakto na ca māṃ dharṣayiṣyati

धृष्टद्युम्नश्च समरे द्रोणं क्रुद्धं परंतपःवारयिष्यति विक्रम्य वेलेव मकरालयम्

dhṛṣṭadyumnaśca samare droṇaṃ kruddhaṃ paraṃtapaḥvārayiṣyati vikramya veleva makarālayam

यत्र स्थास्यति संग्रामे पार्षतः परवीरहान द्रोणसैन्यं बलवत्क्रामेत्तत्र कथंचन

yatra sthāsyati saṃgrāme pārṣataḥ paravīrahāna droṇasainyaṃ balavatkrāmettatra kathaṃcana

एष द्रोणविनाशाय समुत्पन्नो हुताशनात्कवची स शरी खड्गी धन्वी च वरभूषणः

eṣa droṇavināśāya samutpanno hutāśanātkavacī sa śarī khaḍgī dhanvī ca varabhūṣaṇaḥ

विश्रब्धो गच्छ शैनेय मा कार्षीर्मयि संभ्रमम्धृष्टद्युम्नो रणे क्रुद्धो द्रोणमावारयिष्यति

viśrabdho gaccha śaineya mā kārṣīrmayi saṃbhramamdhṛṣṭadyumno raṇe kruddho droṇamāvārayiṣyati