Parva.Adhyaya 7.93

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

काल्यमानेषु सैन्येषु शैनेयेन ततस्ततःभारद्वाजः शरव्रातैर्महद्भिः समवाकिरत्

kālyamāneṣu sainyeṣu śaineyena tatastataḥbhāradvājaḥ śaravrātairmahadbhiḥ samavākirat

स संप्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोरभूत्पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोरिव

sa saṃprahārastumulo droṇasātvatayorabhūtpaśyatāṃ sarvasainyānāṃ balivāsavayoriva

ततो द्रोणः शिनेः पौत्रं चित्रैः सर्वायसैः शरैःत्रिभिराशीविषाकारैर्ललाटे समविध्यत

tato droṇaḥ śineḥ pautraṃ citraiḥ sarvāyasaiḥ śaraiḥtribhirāśīviṣākārairlalāṭe samavidhyata

तैर्ललाटार्पितैर्बाणैर्युयुधानस्त्वजिह्मगैःव्यरोचत महाराज त्रिशृङ्ग इव पर्वतः

tairlalāṭārpitairbāṇairyuyudhānastvajihmagaiḥvyarocata mahārāja triśṛṅga iva parvataḥ

ततोऽस्य बाणानपरानिन्द्राशनिसमस्वनान्भारद्वाजोऽन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे

tato'sya bāṇānaparānindrāśanisamasvanānbhāradvājo'ntaraprekṣī preṣayāmāsa saṃyuge

तान्द्रोणचापनिर्मुक्तान्दाशार्हः पततः शरान्द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुङ्खाभ्यां चिच्छेद परमास्त्रवित्

tāndroṇacāpanirmuktāndāśārhaḥ patataḥ śarāndvābhyāṃ dvābhyāṃ supuṅkhābhyāṃ ciccheda paramāstravit

तामस्य लघुतां द्रोणः समवेक्ष्य विशां पतेप्रहस्य सहसाविध्यद्विंशत्या शिनिपुंगवम्

tāmasya laghutāṃ droṇaḥ samavekṣya viśāṃ pateprahasya sahasāvidhyadviṃśatyā śinipuṃgavam

पुनः पञ्चाशतेषूणां शतेन च समार्पयत्लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन्

punaḥ pañcāśateṣūṇāṃ śatena ca samārpayatlaghutāṃ yuyudhānasya lāghavena viśeṣayan

समुत्पतन्ति वल्मीकाद्यथा क्रुद्धा महोरगाःतथा द्रोणरथाद्राजन्नुत्पतन्ति तनुच्छिदः

samutpatanti valmīkādyathā kruddhā mahoragāḥtathā droṇarathādrājannutpatanti tanucchidaḥ

तथैव युयुधानेन सृष्टाः शतसहस्रशःअवाकिरन्द्रोणरथं शरा रुधिरभोजनाः

tathaiva yuyudhānena sṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥavākirandroṇarathaṃ śarā rudhirabhojanāḥ

लाघवाद्द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिषविशेषं नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ

lāghavāddvijamukhyasya sātvatasya ca māriṣaviśeṣaṃ nādhyagacchāma samāvāstāṃ nararṣabhau

सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर्नतपर्वभिःआजघान भृशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितैः शरैःसारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यतः

sātyakistu tato droṇaṃ navabhirnataparvabhiḥājaghāna bhṛśaṃ kruddho dhvajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥsārathiṃ ca śatenaiva bhāradvājasya paśyataḥ

लाघवं युयुधानस्य दृष्ट्वा द्रोणो महारथःसप्तत्या सात्यकिं विद्ध्वा तुरगांश्च त्रिभिस्त्रिभिःध्वजमेकेन विव्याध माधवस्य रथे स्थितम्

lāghavaṃ yuyudhānasya dṛṣṭvā droṇo mahārathaḥsaptatyā sātyakiṃ viddhvā turagāṃśca tribhistribhiḥdhvajamekena vivyādha mādhavasya rathe sthitam

अथापरेण भल्लेन हेमपुङ्खेन पत्रिणाधनुश्चिच्छेद समरे माधवस्य महात्मनः

athāpareṇa bhallena hemapuṅkhena patriṇādhanuściccheda samare mādhavasya mahātmanaḥ

सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथःगदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत्

sātyakistu tataḥ kruddho dhanustyaktvā mahārathaḥgadāṃ jagrāha mahatīṃ bhāradvājāya cākṣipat

तामापतन्तीं सहसा पट्टबद्धामयस्मयीम्न्यवारयच्छरैर्द्रोणो बहुभिर्बहुरूपिभिः

tāmāpatantīṃ sahasā paṭṭabaddhāmayasmayīmnyavārayaccharairdroṇo bahubhirbahurūpibhiḥ

अथान्यद्धनुरादाय सात्यकिः सत्यविक्रमःविव्याध बहुभिर्वीरं भारद्वाजं शिलाशितैः

athānyaddhanurādāya sātyakiḥ satyavikramaḥvivyādha bahubhirvīraṃ bhāradvājaṃ śilāśitaiḥ

स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादममुञ्चततं वै न ममृषे द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः

sa viddhvā samare droṇaṃ siṃhanādamamuñcatataṃ vai na mamṛṣe droṇaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ

ततः शक्तिं गृहीत्वा तु रुक्मदण्डामयस्मयीम्तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति

tataḥ śaktiṃ gṛhītvā tu rukmadaṇḍāmayasmayīmtarasā preṣayāmāsa mādhavasya rathaṃ prati

अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्तिः कालसंनिभाभित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना

anāsādya tu śaineyaṃ sā śaktiḥ kālasaṃnibhābhittvā rathaṃ jagāmogrā dharaṇīṃ dāruṇasvanā

ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो राजन्विव्याध पत्रिणादक्षिणं भुजमासाद्य पीडयन्भरतर्षभ

tato droṇaṃ śineḥ pautro rājanvivyādha patriṇādakṣiṇaṃ bhujamāsādya pīḍayanbharatarṣabha

द्रोणोऽपि समरे राजन्माधवस्य महद्धनुःअर्धचन्द्रेण चिच्छेद रथशक्त्या च सारथिम्

droṇo'pi samare rājanmādhavasya mahaddhanuḥardhacandreṇa ciccheda rathaśaktyā ca sārathim

मुमोह सारथिस्तस्य रथशक्त्या समाहतःस रथोपस्थमासाद्य मुहूर्तं संन्यषीदत

mumoha sārathistasya rathaśaktyā samāhataḥsa rathopasthamāsādya muhūrtaṃ saṃnyaṣīdata

चकार सात्यकी राजंस्तत्र कर्मातिमानुषम्अयोधयच्च यद्द्रोणं रश्मीञ्जग्राह च स्वयम्

cakāra sātyakī rājaṃstatra karmātimānuṣamayodhayacca yaddroṇaṃ raśmīñjagrāha ca svayam

ततः शरशतेनैव युयुधानो महारथःअविध्यद्ब्राह्मणं संख्ये हृष्टरूपो विशां पते

tataḥ śaraśatenaiva yuyudhāno mahārathaḥavidhyadbrāhmaṇaṃ saṃkhye hṛṣṭarūpo viśāṃ pate

तस्य द्रोणः शरान्पञ्च प्रेषयामास भारतते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे

tasya droṇaḥ śarānpañca preṣayāmāsa bhāratate tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitamāhave

निर्विद्धस्तु शरैर्घोरैरक्रुध्यत्सात्यकिर्भृशम्सायकान्व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति

nirviddhastu śarairghorairakrudhyatsātyakirbhṛśamsāyakānvyasṛjaccāpi vīro rukmarathaṃ prati

ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुविअश्वान्व्यद्रावयद्बाणैर्हतसूतान्महात्मनः

tato droṇasya yantāraṃ nipātyaikeṣuṇā bhuviaśvānvyadrāvayadbāṇairhatasūtānmahātmanaḥ

स रथः प्रद्रुतः संख्ये मण्डलानि सहस्रशःचकार राजतो राजन्भ्राजमान इवांशुमान्

sa rathaḥ pradrutaḥ saṃkhye maṇḍalāni sahasraśaḥcakāra rājato rājanbhrājamāna ivāṃśumān

अभिद्रवत गृह्णीत हयान्द्रोणस्य धावतइति स्म चुक्रुशुः सर्वे राजपुत्राः सराजकाः

abhidravata gṛhṇīta hayāndroṇasya dhāvataiti sma cukruśuḥ sarve rājaputrāḥ sarājakāḥ

ते सात्यकिमपास्याशु राजन्युधि महारथाःयतो द्रोणस्ततः सर्वे सहसा समुपाद्रवन्

te sātyakimapāsyāśu rājanyudhi mahārathāḥyato droṇastataḥ sarve sahasā samupādravan

तान्दृष्ट्वा प्रद्रुतान्सर्वान्सात्वतेन शरार्दितान्प्रभग्नं पुनरेवासीत्तव सैन्यं समाकुलम्

tāndṛṣṭvā pradrutānsarvānsātvatena śarārditānprabhagnaṃ punarevāsīttava sainyaṃ samākulam

व्यूहस्यैव पुनर्द्वारं गत्वा द्रोणो व्यवस्थितःवातायमानैस्तैरश्वैर्हृतो वृष्णिशरार्दितैः

vyūhasyaiva punardvāraṃ gatvā droṇo vyavasthitaḥvātāyamānaistairaśvairhṛto vṛṣṇiśarārditaiḥ

पाण्डुपाञ्चालसंभग्नं व्यूहमालोक्य वीर्यवान्शैनेये नाकरोद्यत्नं व्यूहस्यैवाभिरक्षणे

pāṇḍupāñcālasaṃbhagnaṃ vyūhamālokya vīryavānśaineye nākarodyatnaṃ vyūhasyaivābhirakṣaṇe

निवार्य पाण्डुपाञ्चालान्द्रोणाग्निः प्रदहन्निवतस्थौ क्रोधाग्निसंदीप्तः कालसूर्य इवोदितः

nivārya pāṇḍupāñcālāndroṇāgniḥ pradahannivatasthau krodhāgnisaṃdīptaḥ kālasūrya ivoditaḥ