Parva.Adhyaya 8.17

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

हस्तिभिस्तु महामात्रास्तव पुत्रेण चोदिताःधृष्टद्युम्नं जिघांसन्तः क्रुद्धाः पार्षतमभ्ययुः

hastibhistu mahāmātrāstava putreṇa coditāḥdhṛṣṭadyumnaṃ jighāṃsantaḥ kruddhāḥ pārṣatamabhyayuḥ

प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च प्रवीरा गजयोधिनःअङ्गा वङ्गाश्च पुण्ड्राश्च मागधास्ताम्रलिप्तकाः

prācyāśca dākṣiṇātyāśca pravīrā gajayodhinaḥaṅgā vaṅgāśca puṇḍrāśca māgadhāstāmraliptakāḥ

मेकलाः कोशला मद्रा दशार्णा निषधास्तथागजयुद्धेषु कुशलाः कलिङ्गैः सह भारत

mekalāḥ kośalā madrā daśārṇā niṣadhāstathāgajayuddheṣu kuśalāḥ kaliṅgaiḥ saha bhārata

शरतोमरनाराचैर्वृष्टिमन्त इवाम्बुदाःसिषिचुस्ते ततः सर्वे पाञ्चालाचलमाहवे

śaratomaranārācairvṛṣṭimanta ivāmbudāḥsiṣicuste tataḥ sarve pāñcālācalamāhave

तान्संमिमर्दिषुर्नागान्पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर्भृशम्पोथितान्पार्षतो बाणैर्नाराचैश्चाभ्यवीवृषत्

tānsaṃmimardiṣurnāgānpārṣṇyaṅguṣṭhāṅkuśairbhṛśampothitānpārṣato bāṇairnārācaiścābhyavīvṛṣat

एकैकं दशभिः षड्भिरष्टाभिरपि भारतद्विरदानभिविव्याध क्षिप्तैर्गिरिनिभाञ्शरैःप्रच्छाद्यमानो द्विरदैर्मेघैरिव दिवाकरः

ekaikaṃ daśabhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirapi bhāratadviradānabhivivyādha kṣiptairgirinibhāñśaraiḥpracchādyamāno dviradairmeghairiva divākaraḥ

पर्यासुः पाण्डुपाञ्चाला नदन्तो निशितायुधाःतान्नागानभिवर्षन्तो ज्यातन्त्रीशरनादितैः

paryāsuḥ pāṇḍupāñcālā nadanto niśitāyudhāḥtānnāgānabhivarṣanto jyātantrīśaranāditaiḥ

नकुलः सहदेवश्च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाःसात्यकिश्च शिखण्डी च चेकितानश्च वीर्यवान्

nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāḥ prabhadrakāḥsātyakiśca śikhaṇḍī ca cekitānaśca vīryavān

ते म्लेच्छैः प्रेषिता नागा नरानश्वान्रथानपिहस्तैराक्षिप्य ममृदुः पद्भिश्चाप्यतिमन्यवः

te mlecchaiḥ preṣitā nāgā narānaśvānrathānapihastairākṣipya mamṛduḥ padbhiścāpyatimanyavaḥ

बिभिदुश्च विषाणाग्रैः समाक्षिप्य च चिक्षिपुःविषाणलग्नैश्चाप्यन्ये परिपेतुर्विभीषणाः

bibhiduśca viṣāṇāgraiḥ samākṣipya ca cikṣipuḥviṣāṇalagnaiścāpyanye paripeturvibhīṣaṇāḥ

प्रमुखे वर्तमानं तु द्विपं वङ्गस्य सात्यकिःनाराचेनोग्रवेगेन भित्त्वा मर्मण्यपातयत्

pramukhe vartamānaṃ tu dvipaṃ vaṅgasya sātyakiḥnārācenogravegena bhittvā marmaṇyapātayat

तस्यावर्जितनागस्य द्विरदादुत्पतिष्यतःनाराचेनाभिनद्वक्षः सोऽपतद्भुवि सात्यकेः

tasyāvarjitanāgasya dviradādutpatiṣyataḥnārācenābhinadvakṣaḥ so'patadbhuvi sātyakeḥ

पुण्ड्रस्यापततो नागं चलन्तमिव पर्वतम्सहदेवः प्रयत्नात्तैर्नाराचैर्व्यहनत्त्रिभिः

puṇḍrasyāpatato nāgaṃ calantamiva parvatamsahadevaḥ prayatnāttairnārācairvyahanattribhiḥ

विपताकं वियन्तारं विवर्मध्वजजीवितम्तं कृत्वा द्विरदं भूयः सहदेवोऽङ्गमभ्यगात्

vipatākaṃ viyantāraṃ vivarmadhvajajīvitamtaṃ kṛtvā dviradaṃ bhūyaḥ sahadevo'ṅgamabhyagāt

सहदेवं तु नकुलो वारयित्वाङ्गमार्दयत्नाराचैर्यमदण्डाभैस्त्रिभिर्नागं शतेन च

sahadevaṃ tu nakulo vārayitvāṅgamārdayatnārācairyamadaṇḍābhaistribhirnāgaṃ śatena ca

दिवाकरकरप्रख्यानङ्गश्चिक्षेप तोमरान्नकुलाय शतान्यष्टौ त्रिधैकैकं तु सोऽच्छिनत्

divākarakaraprakhyānaṅgaścikṣepa tomarānnakulāya śatānyaṣṭau tridhaikaikaṃ tu so'cchinat

तथार्धचन्द्रेण शिरस्तस्य चिच्छेद पाण्डवःस पपात हतो म्लेच्छस्तेनैव सह दन्तिना

tathārdhacandreṇa śirastasya ciccheda pāṇḍavaḥsa papāta hato mlecchastenaiva saha dantinā

आचार्यपुत्रे निहते हस्तिशिक्षाविशारदेअङ्गाः क्रुद्धा महामात्रा नागैर्नकुलमभ्ययुः

ācāryaputre nihate hastiśikṣāviśāradeaṅgāḥ kruddhā mahāmātrā nāgairnakulamabhyayuḥ

चलत्पताकैः प्रमुखैर्हेमकक्ष्यातनुच्छदैःमिमर्दिषन्तस्त्वरिताः प्रदीप्तैरिव पर्वतैः

calatpatākaiḥ pramukhairhemakakṣyātanucchadaiḥmimardiṣantastvaritāḥ pradīptairiva parvataiḥ

मेकलोत्कलकालिङ्गा निषादास्ताम्रलिप्तकाःशरतोमरवर्षाणि विमुञ्चन्तो जिघांसवः

mekalotkalakāliṅgā niṣādāstāmraliptakāḥśaratomaravarṣāṇi vimuñcanto jighāṃsavaḥ

तैश्छाद्यमानं नकुलं दिवाकरमिवाम्बुदैःपरि पेतुः सुसंरब्धाः पाण्डुपाञ्चालसोमकाः

taiśchādyamānaṃ nakulaṃ divākaramivāmbudaiḥpari petuḥ susaṃrabdhāḥ pāṇḍupāñcālasomakāḥ

ततस्तदभवद्युद्धं रथिनां हस्तिभिः सहसृजतां शरवर्षाणि तोमरांश्च सहस्रशः

tatastadabhavadyuddhaṃ rathināṃ hastibhiḥ sahasṛjatāṃ śaravarṣāṇi tomarāṃśca sahasraśaḥ

नागानां प्रस्फुटुः कुम्भा मर्माणि विविधानि चदन्ताश्चैवातिविद्धानां नाराचैर्भूषणानि च

nāgānāṃ prasphuṭuḥ kumbhā marmāṇi vividhāni cadantāścaivātividdhānāṃ nārācairbhūṣaṇāni ca

तेषामष्टौ महानागांश्चतुःषष्ट्या सुतेजनैःसहदेवो जघानाशु ते पेतुः सह सादिभिः

teṣāmaṣṭau mahānāgāṃścatuḥṣaṣṭyā sutejanaiḥsahadevo jaghānāśu te petuḥ saha sādibhiḥ

अञ्जोगतिभिरायम्य प्रयत्नाद्धनुरुत्तमम्नाराचैरहनन्नागान्नकुलः कुरुनन्दन

añjogatibhirāyamya prayatnāddhanuruttamamnārācairahanannāgānnakulaḥ kurunandana

ततः शैनेयपाञ्चाल्यौ द्रौपदेयाः प्रभद्रकाःशिखण्डी च महानागान्सिषिचुः शरवृष्टिभिः

tataḥ śaineyapāñcālyau draupadeyāḥ prabhadrakāḥśikhaṇḍī ca mahānāgānsiṣicuḥ śaravṛṣṭibhiḥ

ते पाण्डुयोधाम्बुधरैः शत्रुद्विरदपर्वताःबाणवर्षैर्हताः पेतुर्वज्रवर्षैरिवाचलाः

te pāṇḍuyodhāmbudharaiḥ śatrudviradaparvatāḥbāṇavarṣairhatāḥ peturvajravarṣairivācalāḥ

एवं हत्वा तव गजांस्ते पाण्डुनरकुञ्जराःद्रुतं सेनामवैक्षन्त भिन्नकूलामिवापगाम्

evaṃ hatvā tava gajāṃste pāṇḍunarakuñjarāḥdrutaṃ senāmavaikṣanta bhinnakūlāmivāpagām

ते तां सेनामवालोक्य पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाःविक्षोभयित्वा च पुनः कर्णमेवाभिदुद्रुवुः

te tāṃ senāmavālokya pāṇḍuputrasya sainikāḥvikṣobhayitvā ca punaḥ karṇamevābhidudruvuḥ

सहदेवं ततः क्रुद्धं दहन्तं तव वाहिनीम्दुःशासनो महाराज भ्राता भ्रातरमभ्ययात्

sahadevaṃ tataḥ kruddhaṃ dahantaṃ tava vāhinīmduḥśāsano mahārāja bhrātā bhrātaramabhyayāt

तौ समेतौ महायुद्धे दृष्ट्वा तत्र नराधिपाःसिंहनादरवांश्चक्रुर्वासांस्यादुधुवुश्च ह

tau sametau mahāyuddhe dṛṣṭvā tatra narādhipāḥsiṃhanādaravāṃścakrurvāsāṃsyādudhuvuśca ha

ततो भारत क्रुद्धेन तव पुत्रेण धन्विनापाण्डुपुत्रस्त्रिभिर्बाणैर्वक्षस्यभिहतो बली

tato bhārata kruddhena tava putreṇa dhanvināpāṇḍuputrastribhirbāṇairvakṣasyabhihato balī

सहदेवस्ततो राजन्नाराचेन तवात्मजम्विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या सारथिं च त्रिभिस्त्रिभिः

sahadevastato rājannārācena tavātmajamviddhvā vivyādha saptatyā sārathiṃ ca tribhistribhiḥ

दुःशासनस्तदा राजंश्छित्त्वा चापं महाहवेसहदेवं त्रिसप्तत्या बाह्वोरुरसि चार्दयत्

duḥśāsanastadā rājaṃśchittvā cāpaṃ mahāhavesahadevaṃ trisaptatyā bāhvorurasi cārdayat

सहदेवस्ततः क्रुद्धः खड्गं गृह्य महाहवेव्याविध्यत युधां श्रेष्ठः श्रीमांस्तव सुतं प्रति

sahadevastataḥ kruddhaḥ khaḍgaṃ gṛhya mahāhavevyāvidhyata yudhāṃ śreṣṭhaḥ śrīmāṃstava sutaṃ prati

समार्गणगणं चापं छित्त्वा तस्य महानसिःनिपपात ततो भूमौ च्युतः सर्प इवाम्बरात्

samārgaṇagaṇaṃ cāpaṃ chittvā tasya mahānasiḥnipapāta tato bhūmau cyutaḥ sarpa ivāmbarāt

अथान्यद्धनुरादाय सहदेवः प्रतापवान्दुःशासनाय चिक्षेप बाणमन्तकरं ततः

athānyaddhanurādāya sahadevaḥ pratāpavānduḥśāsanāya cikṣepa bāṇamantakaraṃ tataḥ

तमापतन्तं विशिखं यमदण्डोपमत्विषम्खड्गेन शितधारेण द्विधा चिच्छेद कौरवः

tamāpatantaṃ viśikhaṃ yamadaṇḍopamatviṣamkhaḍgena śitadhāreṇa dvidhā ciccheda kauravaḥ

तमापतन्तं सहसा निस्त्रिंशं निशितैः शरैःपातयामास समरे सहदेवो हसन्निव

tamāpatantaṃ sahasā nistriṃśaṃ niśitaiḥ śaraiḥpātayāmāsa samare sahadevo hasanniva

ततो बाणांश्चतुःषष्टिं तव पुत्रो महारणेसहदेवरथे तूर्णं पातयामास भारत

tato bāṇāṃścatuḥṣaṣṭiṃ tava putro mahāraṇesahadevarathe tūrṇaṃ pātayāmāsa bhārata

ताञ्शरान्समरे राजन्वेगेनापततो बहून्एकैकं पञ्चभिर्बाणैः सहदेवो न्यकृन्तत

tāñśarānsamare rājanvegenāpatato bahūnekaikaṃ pañcabhirbāṇaiḥ sahadevo nyakṛntata

स निवार्य महाबाणांस्तव पुत्रेण प्रेषितान्अथास्मै सुबहून्बाणान्माद्रीपुत्रः समाचिनोत्

sa nivārya mahābāṇāṃstava putreṇa preṣitānathāsmai subahūnbāṇānmādrīputraḥ samācinot

ततः क्रुद्धो महाराज सहदेवः प्रतापवान्समाधत्त शरं घोरं मृत्युकालान्तकोपमम्विकृष्य बलवच्चापं तव पुत्राय सोऽसृजत्

tataḥ kruddho mahārāja sahadevaḥ pratāpavānsamādhatta śaraṃ ghoraṃ mṛtyukālāntakopamamvikṛṣya balavaccāpaṃ tava putrāya so'sṛjat

स तं निर्भिद्य वेगेन भित्त्वा च कवचं महत्प्राविशद्धरणीं राजन्वल्मीकमिव पन्नगःततः स मुमुहे राजंस्तव पुत्रो महारथः

sa taṃ nirbhidya vegena bhittvā ca kavacaṃ mahatprāviśaddharaṇīṃ rājanvalmīkamiva pannagaḥtataḥ sa mumuhe rājaṃstava putro mahārathaḥ

मूढं चैनं समालक्ष्य सारथिस्त्वरितो रथम्अपोवाह भृशं त्रस्तो वध्यमानं शितैः शरैः

mūḍhaṃ cainaṃ samālakṣya sārathistvarito rathamapovāha bhṛśaṃ trasto vadhyamānaṃ śitaiḥ śaraiḥ

पराजित्य रणे तं तु पाण्डवः पाण्डुपूर्वजदुर्योधनबलं हृष्टः प्रामथद्वै समन्ततः

parājitya raṇe taṃ tu pāṇḍavaḥ pāṇḍupūrvajaduryodhanabalaṃ hṛṣṭaḥ prāmathadvai samantataḥ

पिपीलिकापुटं राजन्यथामृद्नान्नरो रुषातथा सा कौरवी सेना मृदिता तेन भारत

pipīlikāpuṭaṃ rājanyathāmṛdnānnaro ruṣātathā sā kauravī senā mṛditā tena bhārata

नकुलं रभसं युद्धे दारयन्तं वरूथिनीम्कर्णो वैकर्तनो राजन्वारयामास वै तदा

nakulaṃ rabhasaṃ yuddhe dārayantaṃ varūthinīmkarṇo vaikartano rājanvārayāmāsa vai tadā

नकुलश्च तदा कर्णं प्रहसन्निदमब्रवीत्चिरस्य बत दृष्टोऽहं दैवतैः सौम्यचक्षुषा

nakulaśca tadā karṇaṃ prahasannidamabravītcirasya bata dṛṣṭo'haṃ daivataiḥ saumyacakṣuṣā

यस्य मे त्वं रणे पाप चक्षुर्विषयमागतःत्वं हि मूलमनर्थानां वैरस्य कलहस्य च

yasya me tvaṃ raṇe pāpa cakṣurviṣayamāgataḥtvaṃ hi mūlamanarthānāṃ vairasya kalahasya ca

त्वद्दोषात्कुरवः क्षीणाः समासाद्य परस्परम्त्वामद्य समरे हत्वा कृतकृत्योऽस्मि विज्वरः

tvaddoṣātkuravaḥ kṣīṇāḥ samāsādya parasparamtvāmadya samare hatvā kṛtakṛtyo'smi vijvaraḥ

एवमुक्तः प्रत्युवाच नकुलं सूतनन्दनःसदृशं राजपुत्रस्य धन्विनश्च विशेषतः

evamuktaḥ pratyuvāca nakulaṃ sūtanandanaḥsadṛśaṃ rājaputrasya dhanvinaśca viśeṣataḥ

प्रहरस्व रणे बाल पश्यामस्तव पौरुषम्कर्म कृत्वा रणे शूर ततः कत्थितुमर्हसि

praharasva raṇe bāla paśyāmastava pauruṣamkarma kṛtvā raṇe śūra tataḥ katthitumarhasi

अनुक्त्वा समरे तात शूरा युध्यन्ति शक्तितःस युध्यस्व मया शक्त्या विनेष्ये दर्पमद्य ते

anuktvā samare tāta śūrā yudhyanti śaktitaḥsa yudhyasva mayā śaktyā vineṣye darpamadya te

इत्युक्त्वा प्राहरत्तूर्णं पाण्डुपुत्राय सूतजःविव्याध चैनं समरे त्रिसप्तत्या शिलीमुखैः

ityuktvā prāharattūrṇaṃ pāṇḍuputrāya sūtajaḥvivyādha cainaṃ samare trisaptatyā śilīmukhaiḥ

नकुलस्तु ततो विद्धः सूतपुत्रेण भारतअशीत्याशीविषप्रख्यैः सूतपुत्रमविध्यत

nakulastu tato viddhaḥ sūtaputreṇa bhārataaśītyāśīviṣaprakhyaiḥ sūtaputramavidhyata

तस्य कर्णो धनुश्छित्त्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैःत्रिंशता परमेष्वासः शरैः पाण्डवमार्दयत्

tasya karṇo dhanuśchittvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥtriṃśatā parameṣvāsaḥ śaraiḥ pāṇḍavamārdayat

ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवेआशीविषा यथा नागा भित्त्वा गां सलिलं पपुः

te tasya kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitamāhaveāśīviṣā yathā nāgā bhittvā gāṃ salilaṃ papuḥ

अथान्यद्धनुरादाय हेमपृष्ठं दुरासदम्कर्णं विव्याध विंशत्या सारथिं च त्रिभिः शरैः

athānyaddhanurādāya hemapṛṣṭhaṃ durāsadamkarṇaṃ vivyādha viṃśatyā sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ

ततः क्रुद्धो महाराज नकुलः परवीरहाक्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन कर्णस्य धनुरच्छिनत्

tataḥ kruddho mahārāja nakulaḥ paravīrahākṣurapreṇa sutīkṣṇena karṇasya dhanuracchinat

अथैनं छिन्नधन्वानं सायकानां शतैस्त्रिभिःआजघ्ने प्रहसन्वीरः सर्वलोकमहारथम्

athainaṃ chinnadhanvānaṃ sāyakānāṃ śataistribhiḥājaghne prahasanvīraḥ sarvalokamahāratham

कर्णमभ्यर्दितं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रेण मारिषविस्मयं परमं जग्मू रथिनः सह दैवतैः

karṇamabhyarditaṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputreṇa māriṣavismayaṃ paramaṃ jagmū rathinaḥ saha daivataiḥ

अथान्यद्धनुरादाय कर्णो वैकर्तनस्तदानकुलं पञ्चभिर्बाणैर्जत्रुदेशे समार्दयत्

athānyaddhanurādāya karṇo vaikartanastadānakulaṃ pañcabhirbāṇairjatrudeśe samārdayat

उरःस्थैरथ तैर्बाणैर्माद्रीपुत्रो व्यरोचतस्वरश्मिभिरिवादित्यो भुवने विसृजन्प्रभाम्

uraḥsthairatha tairbāṇairmādrīputro vyarocatasvaraśmibhirivādityo bhuvane visṛjanprabhām

नकुलस्तु ततः कर्णं विद्ध्वा सप्तभिरायसैःअथास्य धनुषः कोटिं पुनश्चिच्छेद मारिष

nakulastu tataḥ karṇaṃ viddhvā saptabhirāyasaiḥathāsya dhanuṣaḥ koṭiṃ punaściccheda māriṣa

सोऽन्यत्कार्मुकमादाय समरे वेगवत्तरम्नकुलस्य ततो बाणैः सर्वतोऽवारयद्दिशः

so'nyatkārmukamādāya samare vegavattaramnakulasya tato bāṇaiḥ sarvato'vārayaddiśaḥ

संछाद्यमानः सहसा कर्णचापच्युतैः शरैःचिच्छेद स शरांस्तूर्णं शरैरेव महारथः

saṃchādyamānaḥ sahasā karṇacāpacyutaiḥ śaraiḥciccheda sa śarāṃstūrṇaṃ śaraireva mahārathaḥ

ततो बाणमयं जालं विततं व्योम्न्यदृश्यतखद्योतानां गणैरेव संपतद्भिर्यथा नभः

tato bāṇamayaṃ jālaṃ vitataṃ vyomnyadṛśyatakhadyotānāṃ gaṇaireva saṃpatadbhiryathā nabhaḥ

तैर्विमुक्तैः शरशतैश्छादितं गगनं तदाशलभानां यथा व्रातैस्तद्वदासीत्समाकुलम्

tairvimuktaiḥ śaraśataiśchāditaṃ gaganaṃ tadāśalabhānāṃ yathā vrātaistadvadāsītsamākulam

ते शरा हेमविकृताः संपतन्तो मुहुर्मुहुःश्रेणीकृता अभासन्त हंसाः श्रेणीगता इव

te śarā hemavikṛtāḥ saṃpatanto muhurmuhuḥśreṇīkṛtā abhāsanta haṃsāḥ śreṇīgatā iva

बाणजालावृते व्योम्नि छादिते च दिवाकरेसमसर्पत्ततो भूतं किंचिदेव विशां पते

bāṇajālāvṛte vyomni chādite ca divākaresamasarpattato bhūtaṃ kiṃcideva viśāṃ pate

निरुद्धे तत्र मार्गे तु शरसंघैः समन्ततःव्यरोचतां महाभागौ बालसूर्याविवोदितौ

niruddhe tatra mārge tu śarasaṃghaiḥ samantataḥvyarocatāṃ mahābhāgau bālasūryāvivoditau

कर्णचापच्युतैर्बाणैर्वध्यमानास्तु सोमकाःअवालीयन्त राजेन्द्र वेदनार्ताः शरार्दिताः

karṇacāpacyutairbāṇairvadhyamānāstu somakāḥavālīyanta rājendra vedanārtāḥ śarārditāḥ

नकुलस्य तथा बाणैर्वध्यमाना चमूस्तवव्यशीर्यत दिशो राजन्वातनुन्ना इवाम्बुदाः

nakulasya tathā bāṇairvadhyamānā camūstavavyaśīryata diśo rājanvātanunnā ivāmbudāḥ

ते सेने वध्यमाने तु ताभ्यां दिव्यैर्महाशरैःशरपातमपक्रम्य ततः प्रेक्षकवत्स्थिते

te sene vadhyamāne tu tābhyāṃ divyairmahāśaraiḥśarapātamapakramya tataḥ prekṣakavatsthite

प्रोत्सारिते जने तस्मिन्कर्णपाण्डवयोः शरैःविव्याधाते महात्मानावन्योन्यं शरवृष्टिभिः

protsārite jane tasminkarṇapāṇḍavayoḥ śaraiḥvivyādhāte mahātmānāvanyonyaṃ śaravṛṣṭibhiḥ

निदर्शयन्तौ त्वस्त्राणि दिव्यानि रणमूर्धनिछादयन्तौ च सहसा परस्परवधैषिणौ

nidarśayantau tvastrāṇi divyāni raṇamūrdhanichādayantau ca sahasā parasparavadhaiṣiṇau

नकुलेन शरा मुक्ताः कङ्कबर्हिणवाससःते तु कर्णमवच्छाद्य व्यतिष्ठन्त यथा परे

nakulena śarā muktāḥ kaṅkabarhiṇavāsasaḥte tu karṇamavacchādya vyatiṣṭhanta yathā pare

शरवेश्मप्रविष्टौ तौ ददृशाते न कैश्चनचन्द्रसूर्यौ यथा राजंश्छाद्यमानौ जलागमे

śaraveśmapraviṣṭau tau dadṛśāte na kaiścanacandrasūryau yathā rājaṃśchādyamānau jalāgame

ततः क्रुद्धो रणे कर्णः कृत्वा घोरतरं वपुःपाण्डवं छादयामास समन्ताच्छरवृष्टिभिः

tataḥ kruddho raṇe karṇaḥ kṛtvā ghorataraṃ vapuḥpāṇḍavaṃ chādayāmāsa samantāccharavṛṣṭibhiḥ

स च्छाद्यमानः समरे सूतपुत्रेण पाण्डवःन चकार व्यथां राजन्भास्करो जलदैर्यथा

sa cchādyamānaḥ samare sūtaputreṇa pāṇḍavaḥna cakāra vyathāṃ rājanbhāskaro jaladairyathā

ततः प्रहस्याधिरथिः शरजालानि मारिषप्रेषयामास समरे शतशोऽथ सहस्रशः

tataḥ prahasyādhirathiḥ śarajālāni māriṣapreṣayāmāsa samare śataśo'tha sahasraśaḥ

एकच्छायमभूत्सर्वं तस्य बाणैर्महात्मनःअभ्रच्छायेव संजज्ञे संपतद्भिः शरोत्तमैः

ekacchāyamabhūtsarvaṃ tasya bāṇairmahātmanaḥabhracchāyeva saṃjajñe saṃpatadbhiḥ śarottamaiḥ

ततः कर्णो महाराज धनुश्छित्त्वा महात्मनःसारथिं पातयामास रथनीडाद्धसन्निव

tataḥ karṇo mahārāja dhanuśchittvā mahātmanaḥsārathiṃ pātayāmāsa rathanīḍāddhasanniva

तथाश्वांश्चतुरश्चास्य चतुर्भिर्निशितैः शरैःयमस्य सदनं तूर्णं प्रेषयामास भारत

tathāśvāṃścaturaścāsya caturbhirniśitaiḥ śaraiḥyamasya sadanaṃ tūrṇaṃ preṣayāmāsa bhārata

अथास्य तं रथं तूर्णं तिलशो व्यधमच्छरैःपताकां चक्ररक्षौ च ध्वजं खड्गं च मारिषशतचन्द्रं ततश्चर्म सर्वोपकरणानि च

athāsya taṃ rathaṃ tūrṇaṃ tilaśo vyadhamaccharaiḥpatākāṃ cakrarakṣau ca dhvajaṃ khaḍgaṃ ca māriṣaśatacandraṃ tataścarma sarvopakaraṇāni ca

हताश्वो विरथश्चैव विवर्मा च विशां पतेअवतीर्य रथात्तूर्णं परिघं गृह्य विष्ठितः

hatāśvo virathaścaiva vivarmā ca viśāṃ pateavatīrya rathāttūrṇaṃ parighaṃ gṛhya viṣṭhitaḥ

तमुद्यतं महाघोरं परिघं तस्य सूतजःव्यहनत्सायकै राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः

tamudyataṃ mahāghoraṃ parighaṃ tasya sūtajaḥvyahanatsāyakai rājañśataśo'tha sahasraśaḥ

व्यायुधं चैनमालक्ष्य शरैः संनतपर्वभिःआर्दयद्बहुशः कर्णो न चैनं समपीडयत्

vyāyudhaṃ cainamālakṣya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥārdayadbahuśaḥ karṇo na cainaṃ samapīḍayat

स वध्यमानः समरे कृतास्त्रेण बलीयसाप्राद्रवत्सहसा राजन्नकुलो व्याकुलेन्द्रियः

sa vadhyamānaḥ samare kṛtāstreṇa balīyasāprādravatsahasā rājannakulo vyākulendriyaḥ

तमभिद्रुत्य राधेयः प्रहसन्वै पुनः पुनःसज्यमस्य धनुः कण्ठे सोऽवासृजत भारत

tamabhidrutya rādheyaḥ prahasanvai punaḥ punaḥsajyamasya dhanuḥ kaṇṭhe so'vāsṛjata bhārata

ततः स शुशुभे राजन्कण्ठासक्तमहाधनुःपरिवेषमनुप्राप्तो यथा स्याद्व्योम्नि चन्द्रमाःयथैव च सितो मेघः शक्रचापेन शोभितः

tataḥ sa śuśubhe rājankaṇṭhāsaktamahādhanuḥpariveṣamanuprāpto yathā syādvyomni candramāḥyathaiva ca sito meghaḥ śakracāpena śobhitaḥ

तमब्रवीत्तदा कर्णो व्यर्थं व्याहृतवानसिवदेदानीं पुनर्हृष्टो वध्यं मां त्वं पुनः पुनः

tamabravīttadā karṇo vyarthaṃ vyāhṛtavānasivadedānīṃ punarhṛṣṭo vadhyaṃ māṃ tvaṃ punaḥ punaḥ

मा योत्सीर्गुरुभिः सार्धं बलवद्भिश्च पाण्डवसदृशैस्तात युध्यस्व व्रीडां मा कुरु पाण्डवगृहं वा गच्छ माद्रेय यत्र वा कृष्णफल्गुनौ

mā yotsīrgurubhiḥ sārdhaṃ balavadbhiśca pāṇḍavasadṛśaistāta yudhyasva vrīḍāṃ mā kuru pāṇḍavagṛhaṃ vā gaccha mādreya yatra vā kṛṣṇaphalgunau

एवमुक्त्वा महाराज व्यसर्जयत तं ततःवधप्राप्तं तु तं राजन्नावधीत्सूतनन्दनःस्मृत्वा कुन्त्या वचो राजंस्तत एनं व्यसर्जयत्

evamuktvā mahārāja vyasarjayata taṃ tataḥvadhaprāptaṃ tu taṃ rājannāvadhītsūtanandanaḥsmṛtvā kuntyā vaco rājaṃstata enaṃ vyasarjayat

विसृष्टः पाण्डवो राजन्सूतपुत्रेण धन्विनाव्रीडन्निव जगामाथ युधिष्ठिररथं प्रति

visṛṣṭaḥ pāṇḍavo rājansūtaputreṇa dhanvināvrīḍanniva jagāmātha yudhiṣṭhirarathaṃ prati

आरुरोह रथं चापि सूतपुत्रप्रतापितःनिःश्वसन्दुःखसंतप्तः कुम्भे क्षिप्त इवोरगः

āruroha rathaṃ cāpi sūtaputrapratāpitaḥniḥśvasanduḥkhasaṃtaptaḥ kumbhe kṣipta ivoragaḥ

तं विसृज्य रणे कर्णः पाञ्चालांस्त्वरितो ययौरथेनातिपताकेन चन्द्रवर्णहयेन च

taṃ visṛjya raṇe karṇaḥ pāñcālāṃstvarito yayaurathenātipatākena candravarṇahayena ca

तत्राक्रन्दो महानासीत्पाण्डवानां विशां पतेदृष्ट्वा सेनापतिं यान्तं पाञ्चालानां रथव्रजान्

tatrākrando mahānāsītpāṇḍavānāṃ viśāṃ patedṛṣṭvā senāpatiṃ yāntaṃ pāñcālānāṃ rathavrajān

तत्राकरोन्महाराज कदनं सूतनन्दनःमध्यं गते दिनकरे चक्रवत्प्रचरन्प्रभुः

tatrākaronmahārāja kadanaṃ sūtanandanaḥmadhyaṃ gate dinakare cakravatpracaranprabhuḥ

भग्नचक्रै रथैः केचिच्छिन्नध्वजपताकिभिःससूतैर्हतसूतैश्च भग्नाक्षैश्चैव मारिषह्रियमाणानपश्याम पाञ्चालानां रथव्रजान्

bhagnacakrai rathaiḥ kecicchinnadhvajapatākibhiḥsasūtairhatasūtaiśca bhagnākṣaiścaiva māriṣahriyamāṇānapaśyāma pāñcālānāṃ rathavrajān

तत्र तत्र च संभ्रान्ता विचेरुर्मत्तकुञ्जराःदवाग्निना परीताङ्गा यथैव स्युर्महावने

tatra tatra ca saṃbhrāntā vicerurmattakuñjarāḥdavāgninā parītāṅgā yathaiva syurmahāvane

भिन्नकुम्भा विरुधिराश्छिन्नहस्ताश्च वारणाःभिन्नगात्रवराश्चैव च्छिन्नवालाश्च मारिषछिन्नाभ्राणीव संपेतुर्वध्यमाना महात्मना

bhinnakumbhā virudhirāśchinnahastāśca vāraṇāḥbhinnagātravarāścaiva cchinnavālāśca māriṣachinnābhrāṇīva saṃpeturvadhyamānā mahātmanā

अपरे त्रासिता नागा नाराचशततोमरैःतमेवाभिमुखा यान्ति शलभा इव पावकम्

apare trāsitā nāgā nārācaśatatomaraiḥtamevābhimukhā yānti śalabhā iva pāvakam

अपरे निष्टनन्तः स्म व्यदृश्यन्त महाद्विपाःक्षरन्तः शोणितं गात्रैर्नगा इव जलप्लवम्

apare niṣṭanantaḥ sma vyadṛśyanta mahādvipāḥkṣarantaḥ śoṇitaṃ gātrairnagā iva jalaplavam

उरश्छदैर्विमुक्ताश्च वालबन्धैश्च वाजिनःराजतैश्च तथा कांस्यैः सौवर्णैश्चैव भूषणैः

uraśchadairvimuktāśca vālabandhaiśca vājinaḥrājataiśca tathā kāṃsyaiḥ sauvarṇaiścaiva bhūṣaṇaiḥ

हीना आस्तरणैश्चैव खलीनैश्च विवर्जिताःचामरैश्च कुथाभिश्च तूणीरैः पतितैरपि

hīnā āstaraṇaiścaiva khalīnaiśca vivarjitāḥcāmaraiśca kuthābhiśca tūṇīraiḥ patitairapi

निहतैः सादिभिश्चैव शूरैराहवशोभिभिःअपश्याम रणे तत्र भ्राम्यमाणान्हयोत्तमान्

nihataiḥ sādibhiścaiva śūrairāhavaśobhibhiḥapaśyāma raṇe tatra bhrāmyamāṇānhayottamān

प्रासैः खड्गैश्च संस्यूतानृष्टिभिश्च नराधिपहययोधानपश्याम कञ्चुकोष्णीषधारिणः

prāsaiḥ khaḍgaiśca saṃsyūtānṛṣṭibhiśca narādhipahayayodhānapaśyāma kañcukoṣṇīṣadhāriṇaḥ

रथान्हेमपरिष्कारान्सुयुक्ताञ्जवनैर्हयैःभ्रममाणानपश्याम हतेषु रथिषु द्रुतम्

rathānhemapariṣkārānsuyuktāñjavanairhayaiḥbhramamāṇānapaśyāma hateṣu rathiṣu drutam

भग्नाक्षकूबरान्कांश्चिच्छिन्नचक्रांश्च मारिषविपताकाध्वजांश्चान्याञ्छिन्नेषायुगबन्धुरान्

bhagnākṣakūbarānkāṃścicchinnacakrāṃśca māriṣavipatākādhvajāṃścānyāñchinneṣāyugabandhurān

विहीनान्रथिनस्तत्र धावमानान्समन्ततःसूर्यपुत्रशरैस्त्रस्तानपश्याम विशां पते

vihīnānrathinastatra dhāvamānānsamantataḥsūryaputraśaraistrastānapaśyāma viśāṃ pate

विशस्त्रांश्च तथैवान्यान्सशस्त्रांश्च बहून्हतान्तावकाञ्जालसंछन्नानुरोघण्टाविभूषितान्

viśastrāṃśca tathaivānyānsaśastrāṃśca bahūnhatāntāvakāñjālasaṃchannānuroghaṇṭāvibhūṣitān

नानावर्णविचित्राभिः पताकाभिरलंकृतान्पदातीनन्वपश्याम धावमानान्समन्ततः

nānāvarṇavicitrābhiḥ patākābhiralaṃkṛtānpadātīnanvapaśyāma dhāvamānānsamantataḥ

शिरांसि बाहूनूरूंश्च छिन्नानन्यांस्तथा युधिकर्णचापच्युतैर्बाणैरपश्याम विनाकृतान्

śirāṃsi bāhūnūrūṃśca chinnānanyāṃstathā yudhikarṇacāpacyutairbāṇairapaśyāma vinākṛtān

महान्व्यतिकरो रौद्रो योधानामन्वदृश्यतकर्णसायकनुन्नानां हतानां निशितैः शरैः

mahānvyatikaro raudro yodhānāmanvadṛśyatakarṇasāyakanunnānāṃ hatānāṃ niśitaiḥ śaraiḥ

ते वध्यमानाः समरे सूतपुत्रेण सृञ्जयाःतमेवाभिमुखा यान्ति पतंगा इव पावकम्

te vadhyamānāḥ samare sūtaputreṇa sṛñjayāḥtamevābhimukhā yānti pataṃgā iva pāvakam

तं दहन्तमनीकानि तत्र तत्र महारथम्क्षत्रिया वर्जयामासुर्युगान्ताग्निमिवोल्बणम्

taṃ dahantamanīkāni tatra tatra mahārathamkṣatriyā varjayāmāsuryugāntāgnimivolbaṇam

हतशेषास्तु ये वीराः पाञ्चालानां महारथाःतान्प्रभग्नान्द्रुतान्कर्णः पृष्ठतो विकिरञ्शरैःअभ्यधावत तेजस्वी विशीर्णकवचध्वजान्

hataśeṣāstu ye vīrāḥ pāñcālānāṃ mahārathāḥtānprabhagnāndrutānkarṇaḥ pṛṣṭhato vikirañśaraiḥabhyadhāvata tejasvī viśīrṇakavacadhvajān

तापयामास तान्बाणैः सूतपुत्रो महारथःमध्यंदिनमनुप्राप्तो भूतानीव तमोनुदः

tāpayāmāsa tānbāṇaiḥ sūtaputro mahārathaḥmadhyaṃdinamanuprāpto bhūtānīva tamonudaḥ