Parva.Adhyaya 8.20

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि चतवाहं संजयाश्रौषं पुत्राणां मम संक्षयम्

atitīvrāṇi duḥkhāni duḥsahāni bahūni catavāhaṃ saṃjayāśrauṣaṃ putrāṇāṃ mama saṃkṣayam

तथा तु मे कथयसे यथा युद्धं तु वर्ततेन सन्ति सूत कौरव्या इति मे नैष्ठिकी मतिः

tathā tu me kathayase yathā yuddhaṃ tu vartatena santi sūta kauravyā iti me naiṣṭhikī matiḥ

दुर्योधनस्तु विरथः कृतस्तत्र महारणेधर्मपुत्रः कथं चक्रे तस्मिन्वा नृपतिः कथम्

duryodhanastu virathaḥ kṛtastatra mahāraṇedharmaputraḥ kathaṃ cakre tasminvā nṛpatiḥ katham

अपराह्णे कथं युद्धमभवल्लोमहर्षणम्तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो ह्यसि संजय

aparāhṇe kathaṃ yuddhamabhavallomaharṣaṇamtanmamācakṣva tattvena kuśalo hyasi saṃjaya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

संसक्तेषु च सैन्येषु युध्यमानेषु भागशःरथमन्यं समास्थाय पुत्रस्तव विशां पते

saṃsakteṣu ca sainyeṣu yudhyamāneṣu bhāgaśaḥrathamanyaṃ samāsthāya putrastava viśāṃ pate

क्रोधेन महताविष्टः सविषो भुजगो यथादुर्योधनस्तु दृष्ट्वा वै धर्मराजं युधिष्ठिरम्उवाच सूत त्वरितं याहि याहीति भारत

krodhena mahatāviṣṭaḥ saviṣo bhujago yathāduryodhanastu dṛṣṭvā vai dharmarājaṃ yudhiṣṭhiramuvāca sūta tvaritaṃ yāhi yāhīti bhārata

अत्र मां प्रापय क्षिप्रं सारथे यत्र पाण्डवःध्रियमाणेन छत्रेण राजा राजति दंशितः

atra māṃ prāpaya kṣipraṃ sārathe yatra pāṇḍavaḥdhriyamāṇena chatreṇa rājā rājati daṃśitaḥ

स सूतश्चोदितो राज्ञा राज्ञः स्यन्दनमुत्तमम्युधिष्ठिरस्याभिमुखं प्रेषयामास संयुगे

sa sūtaścodito rājñā rājñaḥ syandanamuttamamyudhiṣṭhirasyābhimukhaṃ preṣayāmāsa saṃyuge

ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धः प्रमत्त इव सद्गवःसारथिं चोदयामास याहि यत्र सुयोधनः

tato yudhiṣṭhiraḥ kruddhaḥ pramatta iva sadgavaḥsārathiṃ codayāmāsa yāhi yatra suyodhanaḥ

तौ समाजग्मतुर्वीरौ भ्रातरौ रथसत्तमौसमेत्य च महावीर्यौ संनद्धौ युद्धदुर्मदौततक्षतुर्महेष्वासौ शरैरन्योन्यमाहवे

tau samājagmaturvīrau bhrātarau rathasattamausametya ca mahāvīryau saṃnaddhau yuddhadurmadautatakṣaturmaheṣvāsau śarairanyonyamāhave

ततो दुर्योधनो राजा धर्मशीलस्य मारिषशिलाशितेन भल्लेन धनुश्चिच्छेद संयुगेतं नामृष्यत संक्रुद्धो व्यवसायं युधिष्ठिरः

tato duryodhano rājā dharmaśīlasya māriṣaśilāśitena bhallena dhanuściccheda saṃyugetaṃ nāmṛṣyata saṃkruddho vyavasāyaṃ yudhiṣṭhiraḥ

अपविध्य धनुश्छिन्नं क्रोधसंरक्तलोचनःअन्यत्कार्मुकमादाय धर्मपुत्रश्चमूमुखे

apavidhya dhanuśchinnaṃ krodhasaṃraktalocanaḥanyatkārmukamādāya dharmaputraścamūmukhe

दुर्योधनस्य चिच्छेद ध्वजं कार्मुकमेव चअथान्यद्धनुरादाय प्रत्यविध्यत पाण्डवम्

duryodhanasya ciccheda dhvajaṃ kārmukameva caathānyaddhanurādāya pratyavidhyata pāṇḍavam

तावन्योन्यं सुसंरब्धौ शरवर्षाण्यमुञ्चताम्सिंहाविव सुसंक्रुद्धौ परस्परजिगीषया

tāvanyonyaṃ susaṃrabdhau śaravarṣāṇyamuñcatāmsiṃhāviva susaṃkruddhau parasparajigīṣayā

अन्योन्यं जघ्नतुश्चैव नर्दमानौ वृषाविवअन्योन्यं प्रेक्षमाणौ च चेरतुस्तौ महारथौ

anyonyaṃ jaghnatuścaiva nardamānau vṛṣāvivaanyonyaṃ prekṣamāṇau ca ceratustau mahārathau

ततः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यं सुकृतव्रणौविरेजतुर्महाराज पुष्पिताविव किंशुकौ

tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairanyonyaṃ sukṛtavraṇauvirejaturmahārāja puṣpitāviva kiṃśukau

ततो राजन्प्रतिभयान्सिंहनादान्मुहुर्मुहुःतलयोश्च तथा शब्दान्धनुषोश्च महाहवे

tato rājanpratibhayānsiṃhanādānmuhurmuhuḥtalayośca tathā śabdāndhanuṣośca mahāhave

शङ्खशब्दरवांश्चैव चक्रतुस्तौ रथोत्तमौअन्योन्यं च महाराज पीडयां चक्रतुर्भृशम्

śaṅkhaśabdaravāṃścaiva cakratustau rathottamauanyonyaṃ ca mahārāja pīḍayāṃ cakraturbhṛśam

ततो युधिष्ठिरो राजा तव पुत्रं त्रिभिः शरैःआजघानोरसि क्रुद्धो वज्रवेगो दुरासदः

tato yudhiṣṭhiro rājā tava putraṃ tribhiḥ śaraiḥājaghānorasi kruddho vajravego durāsadaḥ

प्रतिविव्याध तं तूर्णं तव पुत्रो महीपतिम्पञ्चभिर्निशितैर्बाणैर्हेमपुङ्खैः शिलाशितैः

prativivyādha taṃ tūrṇaṃ tava putro mahīpatimpañcabhirniśitairbāṇairhemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ

ततो दुर्योधनो राजा शक्तिं चिक्षेप भारतसर्वपारशवीं तीक्ष्णां महोल्काप्रतिमां तदा

tato duryodhano rājā śaktiṃ cikṣepa bhāratasarvapāraśavīṃ tīkṣṇāṃ maholkāpratimāṃ tadā

तामापतन्तीं सहसा धर्मराजः शिलाशितैःत्रिभिश्चिच्छेद सहसा तं च विव्याध सप्तभिः

tāmāpatantīṃ sahasā dharmarājaḥ śilāśitaiḥtribhiściccheda sahasā taṃ ca vivyādha saptabhiḥ

निपपात ततः साथ हेमदण्डा महाघनानिपतन्ती महोल्केव व्यराजच्छिखिसंनिभा

nipapāta tataḥ sātha hemadaṇḍā mahāghanānipatantī maholkeva vyarājacchikhisaṃnibhā

शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशां पतेनवभिर्निशितैर्भल्लैर्निजघान युधिष्ठिरम्

śaktiṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā putrastava viśāṃ patenavabhirniśitairbhallairnijaghāna yudhiṣṭhiram

सोऽतिविद्धो बलवतामग्रणीः शत्रुतापनःदुर्योधनं समुद्दिश्य बाणं जग्राह सत्वरः

so'tividdho balavatāmagraṇīḥ śatrutāpanaḥduryodhanaṃ samuddiśya bāṇaṃ jagrāha satvaraḥ

समाधत्त च तं बाणं धनुष्युग्रं महाबलःचिक्षेप च ततो राजा राज्ञः क्रुद्धः पराक्रमी

samādhatta ca taṃ bāṇaṃ dhanuṣyugraṃ mahābalaḥcikṣepa ca tato rājā rājñaḥ kruddhaḥ parākramī

स तु बाणः समासाद्य तव पुत्रं महारथम्व्यमोहयत राजानं धरणीं च जगाम ह

sa tu bāṇaḥ samāsādya tava putraṃ mahārathamvyamohayata rājānaṃ dharaṇīṃ ca jagāma ha

ततो दुर्योधनः क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगितःविधित्सुः कलहस्यान्तमभिदुद्राव पाण्डवम्

tato duryodhanaḥ kruddho gadāmudyamya vegitaḥvidhitsuḥ kalahasyāntamabhidudrāva pāṇḍavam

तमालक्ष्योद्यतगदं दण्डहस्तमिवान्तकम्धर्मराजो महाशक्तिं प्राहिणोत्तव सूनवेदीप्यमानां महावेगां महोल्कां ज्वलितामिव

tamālakṣyodyatagadaṃ daṇḍahastamivāntakamdharmarājo mahāśaktiṃ prāhiṇottava sūnavedīpyamānāṃ mahāvegāṃ maholkāṃ jvalitāmiva

रथस्थः स तया विद्धो वर्म भित्त्वा महाहवेभृशं संविग्नहृदयः पपात च मुमोह च

rathasthaḥ sa tayā viddho varma bhittvā mahāhavebhṛśaṃ saṃvignahṛdayaḥ papāta ca mumoha ca

ततस्त्वरितमागत्य कृतवर्मा तवात्मजम्प्रत्यपद्यत राजानं मग्नं वै व्यसनार्णवे

tatastvaritamāgatya kṛtavarmā tavātmajampratyapadyata rājānaṃ magnaṃ vai vyasanārṇave

भीमोऽपि महतीं गृह्य गदां हेमपरिष्कृताम्अभिदुद्राव वेगेन कृतवर्माणमाहवेएवं तदभवद्युद्धं त्वदीयानां परैः सह

bhīmo'pi mahatīṃ gṛhya gadāṃ hemapariṣkṛtāmabhidudrāva vegena kṛtavarmāṇamāhaveevaṃ tadabhavadyuddhaṃ tvadīyānāṃ paraiḥ saha