Parva.Adhyaya 8.27

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

प्रयानेव तदा कर्णो हर्षयन्वाहिनीं तवएकैकं समरे दृष्ट्वा पाण्डवं पर्यपृच्छत

prayāneva tadā karṇo harṣayanvāhinīṃ tavaekaikaṃ samare dṛṣṭvā pāṇḍavaṃ paryapṛcchata

यो ममाद्य महात्मानं दर्शयेच्छ्वेतवाहनम्तस्मै दद्यामभिप्रेतं वरं यं मनसेच्छति

yo mamādya mahātmānaṃ darśayecchvetavāhanamtasmai dadyāmabhipretaṃ varaṃ yaṃ manasecchati

स चेत्तदभिमन्येत तस्मै दद्यामहं पुनःशकटं रत्नसंपूर्णं यो मे ब्रूयाद्धनंजयम्

sa cettadabhimanyeta tasmai dadyāmahaṃ punaḥśakaṭaṃ ratnasaṃpūrṇaṃ yo me brūyāddhanaṃjayam

स चेत्तदभिमन्येत पुरुषोऽर्जुनदर्शिवान्अन्यं तस्मै पुनर्दद्यां सौवर्णं हस्तिषड्गवम्

sa cettadabhimanyeta puruṣo'rjunadarśivānanyaṃ tasmai punardadyāṃ sauvarṇaṃ hastiṣaḍgavam

तथा तस्मै पुनर्दद्यां स्त्रीणां शतमलंकृतम्श्यामानां निष्ककण्ठीनां गीतवाद्यविपश्चिताम्

tathā tasmai punardadyāṃ strīṇāṃ śatamalaṃkṛtamśyāmānāṃ niṣkakaṇṭhīnāṃ gītavādyavipaścitām

स चेत्तदभिमन्येत पुरुषोऽर्जुनदर्शिवान्अन्यं तस्मै वरं दद्यां श्वेतान्पञ्चशतान्हयान्

sa cettadabhimanyeta puruṣo'rjunadarśivānanyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ śvetānpañcaśatānhayān

हेमभाण्डपरिच्छन्नान्सुमृष्टमणिकुण्डलान्सुदान्तानपि चैवाहं दद्यामष्टशतान्परान्

hemabhāṇḍaparicchannānsumṛṣṭamaṇikuṇḍalānsudāntānapi caivāhaṃ dadyāmaṣṭaśatānparān

रथं च शुभ्रं सौवर्णं दद्यां तस्मै स्वलंकृतम्युक्तं परमकाम्बोजैर्यो मे ब्रूयाद्धनंजयम्

rathaṃ ca śubhraṃ sauvarṇaṃ dadyāṃ tasmai svalaṃkṛtamyuktaṃ paramakāmbojairyo me brūyāddhanaṃjayam

अन्यं तस्मै वरं दद्यां कुञ्जराणां शतानि षट्काञ्चनैर्विविधैर्भाण्डैराच्छन्नान्हेममालिनःउत्पन्नानपरान्तेषु विनीतान्हस्तिशिक्षकैः

anyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ kuñjarāṇāṃ śatāni ṣaṭkāñcanairvividhairbhāṇḍairācchannānhemamālinaḥutpannānaparānteṣu vinītānhastiśikṣakaiḥ

स चेत्तदभिमन्येत पुरुषोऽर्जुनदर्शिवान्अन्यं तस्मै वरं दद्यां यमसौ कामयेत्स्वयम्

sa cettadabhimanyeta puruṣo'rjunadarśivānanyaṃ tasmai varaṃ dadyāṃ yamasau kāmayetsvayam

पुत्रदारान्विहारांश्च यदन्यद्वित्तमस्ति मेतच्च तस्मै पुनर्दद्यां यद्यत्स मनसेच्छति

putradārānvihārāṃśca yadanyadvittamasti metacca tasmai punardadyāṃ yadyatsa manasecchati

हत्वा च सहितौ कृष्णौ तयोर्वित्तानि सर्वशःतस्मै दद्यामहं यो मे प्रब्रूयात्केशवार्जुनौ

hatvā ca sahitau kṛṣṇau tayorvittāni sarvaśaḥtasmai dadyāmahaṃ yo me prabrūyātkeśavārjunau

एता वाचः सुबहुशः कर्ण उच्चारयन्युधिदध्मौ सागरसंभूतं सुस्वनं शङ्खमुत्तमम्

etā vācaḥ subahuśaḥ karṇa uccārayanyudhidadhmau sāgarasaṃbhūtaṃ susvanaṃ śaṅkhamuttamam

ता वाचः सूतपुत्रस्य तथा युक्ता निशम्य तुदुर्योधनो महाराज प्रहृष्टः सानुगोऽभवत्

tā vācaḥ sūtaputrasya tathā yuktā niśamya tuduryodhano mahārāja prahṛṣṭaḥ sānugo'bhavat

ततो दुन्दुभिनिर्घोषो मृदङ्गानां च सर्वशःसिंहनादः सवादित्रः कुञ्जराणां च निस्वनः

tato dundubhinirghoṣo mṛdaṅgānāṃ ca sarvaśaḥsiṃhanādaḥ savāditraḥ kuñjarāṇāṃ ca nisvanaḥ

प्रादुरासीत्तदा राजंस्त्वत्सैन्ये भरतर्षभयोधानां संप्रहृष्टानां तथा समभवत्स्वनः

prādurāsīttadā rājaṃstvatsainye bharatarṣabhayodhānāṃ saṃprahṛṣṭānāṃ tathā samabhavatsvanaḥ

तथा प्रहृष्टे सैन्ये तु प्लवमानं महारथम्विकत्थमानं समरे राधेयमरिकर्शनम्मद्रराजः प्रहस्येदं वचनं प्रत्यभाषत

tathā prahṛṣṭe sainye tu plavamānaṃ mahārathamvikatthamānaṃ samare rādheyamarikarśanammadrarājaḥ prahasyedaṃ vacanaṃ pratyabhāṣata

मा सूतपुत्र मानेन सौवर्णं हस्तिषड्गवम्प्रयच्छ पुरुषायाद्य द्रक्ष्यसि त्वं धनंजयम्

mā sūtaputra mānena sauvarṇaṃ hastiṣaḍgavamprayaccha puruṣāyādya drakṣyasi tvaṃ dhanaṃjayam

बाल्यादिव त्वं त्यजसि वसु वैश्रवणो यथाअयत्नेनैव राधेय द्रष्टास्यद्य धनंजयम्

bālyādiva tvaṃ tyajasi vasu vaiśravaṇo yathāayatnenaiva rādheya draṣṭāsyadya dhanaṃjayam

परासृजसि मिथ्या किं किं च त्वं बहु मूढवत्अपात्रदाने ये दोषास्तान्मोहान्नावबुध्यसे

parāsṛjasi mithyā kiṃ kiṃ ca tvaṃ bahu mūḍhavatapātradāne ye doṣāstānmohānnāvabudhyase

यत्प्रवेदयसे वित्तं बहुत्वेन खलु त्वयाशक्यं बहुविधैर्यज्ञैर्यष्टुं सूत यजस्व तैः

yatpravedayase vittaṃ bahutvena khalu tvayāśakyaṃ bahuvidhairyajñairyaṣṭuṃ sūta yajasva taiḥ

यच्च प्रार्थयसे हन्तुं कृष्णौ मोहान्मृषैव तत्न हि शुश्रुम संमर्दे क्रोष्ट्रा सिंहौ निपातितौ

yacca prārthayase hantuṃ kṛṣṇau mohānmṛṣaiva tatna hi śuśruma saṃmarde kroṣṭrā siṃhau nipātitau

अप्रार्थितं प्रार्थयसे सुहृदो न हि सन्ति तेये त्वां न वारयन्त्याशु प्रपतन्तं हुताशने

aprārthitaṃ prārthayase suhṛdo na hi santi teye tvāṃ na vārayantyāśu prapatantaṃ hutāśane

कालकार्यं न जानीषे कालपक्वोऽस्यसंशयम्बह्वबद्धमकर्णीयं को हि ब्रूयाज्जिजीविषुः

kālakāryaṃ na jānīṣe kālapakvo'syasaṃśayambahvabaddhamakarṇīyaṃ ko hi brūyājjijīviṣuḥ

समुद्रतरणं दोर्भ्यां कण्ठे बद्ध्वा यथा शिलाम्गिर्यग्राद्वा निपतनं तादृक्तव चिकीर्षितम्

samudrataraṇaṃ dorbhyāṃ kaṇṭhe baddhvā yathā śilāmgiryagrādvā nipatanaṃ tādṛktava cikīrṣitam

सहितः सर्वयोधैस्त्वं व्यूढानीकैः सुरक्षितःधनंजयेन युध्यस्व श्रेयश्चेत्प्राप्तुमिच्छसि

sahitaḥ sarvayodhaistvaṃ vyūḍhānīkaiḥ surakṣitaḥdhanaṃjayena yudhyasva śreyaścetprāptumicchasi

हितार्थं धार्तराष्ट्रस्य ब्रवीमि त्वा न हिंसयाश्रद्धत्स्वैतन्मया प्रोक्तं यदि तेऽस्ति जिजीविषा

hitārthaṃ dhārtarāṣṭrasya bravīmi tvā na hiṃsayāśraddhatsvaitanmayā proktaṃ yadi te'sti jijīviṣā

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

स्ववीर्येऽहं पराश्वस्य प्रार्थयाम्यर्जुनं रणेत्वं तु मित्रमुखः शत्रुर्मां भीषयितुमिच्छसि

svavīrye'haṃ parāśvasya prārthayāmyarjunaṃ raṇetvaṃ tu mitramukhaḥ śatrurmāṃ bhīṣayitumicchasi

न मामस्मादभिप्रायात्कश्चिदद्य निवर्तयेत्अपीन्द्रो वज्रमुद्यम्य किं नु मर्त्यः करिष्यति

na māmasmādabhiprāyātkaścidadya nivartayetapīndro vajramudyamya kiṃ nu martyaḥ kariṣyati

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

इति कर्णस्य वाक्यान्ते शल्यः प्राहोत्तरं वचःचुकोपयिषुरत्यर्थं कर्णं मद्रेश्वरः पुनः

iti karṇasya vākyānte śalyaḥ prāhottaraṃ vacaḥcukopayiṣuratyarthaṃ karṇaṃ madreśvaraḥ punaḥ

यदा वै त्वां फल्गुनवेगनुन्ना; ज्याचोदिता हस्तवता विसृष्टाःअन्वेतारः कङ्कपत्राः शिताग्रा;स्तदा तप्स्यस्यर्जुनस्याभियोगात्

yadā vai tvāṃ phalgunaveganunnā; jyācoditā hastavatā visṛṣṭāḥanvetāraḥ kaṅkapatrāḥ śitāgrā;stadā tapsyasyarjunasyābhiyogāt

यदा दिव्यं धनुरादाय पार्थः; प्रभासयन्पृतनां सव्यसाचीत्वामर्दयेत निशितैः पृषत्कै;स्तदा पश्चात्तप्स्यसे सूतपुत्र

yadā divyaṃ dhanurādāya pārthaḥ; prabhāsayanpṛtanāṃ savyasācītvāmardayeta niśitaiḥ pṛṣatkai;stadā paścāttapsyase sūtaputra

बालश्चन्द्रं मातुरङ्के शयानो; यथा कश्चित्प्रार्थयतेऽपहर्तुम्तद्वन्मोहाद्यतमानो रथस्थ;स्त्वं प्रार्थयस्यर्जुनमद्य जेतुम्

bālaścandraṃ māturaṅke śayāno; yathā kaścitprārthayate'pahartumtadvanmohādyatamāno rathastha;stvaṃ prārthayasyarjunamadya jetum

त्रिशूलमाश्लिष्य सुतीक्ष्णधारं; सर्वाणि गात्राणि निघर्षसि त्वम्सुतीक्ष्णधारोपमकर्मणा त्वं; युयुत्ससे योऽर्जुनेनाद्य कर्ण

triśūlamāśliṣya sutīkṣṇadhāraṃ; sarvāṇi gātrāṇi nigharṣasi tvamsutīkṣṇadhāropamakarmaṇā tvaṃ; yuyutsase yo'rjunenādya karṇa

सिद्धं सिंहं केसरिणं बृहन्तं; बालो मूढः क्षुद्रमृगस्तरस्वीसमाह्वयेत्तद्वदेतत्तवाद्य; समाह्वानं सूतपुत्रार्जुनस्य

siddhaṃ siṃhaṃ kesariṇaṃ bṛhantaṃ; bālo mūḍhaḥ kṣudramṛgastarasvīsamāhvayettadvadetattavādya; samāhvānaṃ sūtaputrārjunasya

मा सूतपुत्राह्वय राजपुत्रं; महावीर्यं केसरिणं यथैववने सृगालः पिशितस्य तृप्तो; मा पार्थमासाद्य विनङ्क्ष्यसि त्वम्

mā sūtaputrāhvaya rājaputraṃ; mahāvīryaṃ kesariṇaṃ yathaivavane sṛgālaḥ piśitasya tṛpto; mā pārthamāsādya vinaṅkṣyasi tvam

ईषादन्तं महानागं प्रभिन्नकरटामुखम्शशकाह्वयसे युद्धे कर्ण पार्थं धनंजयम्

īṣādantaṃ mahānāgaṃ prabhinnakaraṭāmukhamśaśakāhvayase yuddhe karṇa pārthaṃ dhanaṃjayam

बिलस्थं कृष्णसर्पं त्वं बाल्यात्काष्ठेन विध्यसिमहाविषं पूर्णकोशं यत्पार्थं योद्धुमिच्छसि

bilasthaṃ kṛṣṇasarpaṃ tvaṃ bālyātkāṣṭhena vidhyasimahāviṣaṃ pūrṇakośaṃ yatpārthaṃ yoddhumicchasi

सिंहं केसरिणं क्रुद्धमतिक्रम्याभिनर्दसिसृगाल इव मूढत्वान्नृसिंहं कर्ण पाण्डवम्

siṃhaṃ kesariṇaṃ kruddhamatikramyābhinardasisṛgāla iva mūḍhatvānnṛsiṃhaṃ karṇa pāṇḍavam

सुपर्णं पतगश्रेष्ठं वैनतेयं तरस्विनम्लट्वेवाह्वयसे पाते कर्ण पार्थं धनंजयम्

suparṇaṃ patagaśreṣṭhaṃ vainateyaṃ tarasvinamlaṭvevāhvayase pāte karṇa pārthaṃ dhanaṃjayam

सर्वाम्भोनिलयं भीममूर्मिमन्तं झषायुतम्चन्द्रोदये विवर्तन्तमप्लवः संतितीर्षसि

sarvāmbhonilayaṃ bhīmamūrmimantaṃ jhaṣāyutamcandrodaye vivartantamaplavaḥ saṃtitīrṣasi

ऋषभं दुन्दुभिग्रीवं तीक्ष्णशृङ्गं प्रहारिणम्वत्स आह्वयसे युद्धे कर्ण पार्थं धनंजयम्

ṛṣabhaṃ dundubhigrīvaṃ tīkṣṇaśṛṅgaṃ prahāriṇamvatsa āhvayase yuddhe karṇa pārthaṃ dhanaṃjayam

महाघोषं महामेघं दर्दुरः प्रतिनर्दसिकामतोयप्रदं लोके नरपर्जन्यमर्जुनम्

mahāghoṣaṃ mahāmeghaṃ darduraḥ pratinardasikāmatoyapradaṃ loke naraparjanyamarjunam

यथा च स्वगृहस्थः श्वा व्याघ्रं वनगतं भषेत्तथा त्वं भषसे कर्ण नरव्याघ्रं धनंजयम्

yathā ca svagṛhasthaḥ śvā vyāghraṃ vanagataṃ bhaṣettathā tvaṃ bhaṣase karṇa naravyāghraṃ dhanaṃjayam

सृगालोऽपि वने कर्ण शशैः परिवृतो वसन्मन्यते सिंहमात्मानं यावत्सिंहं न पश्यति

sṛgālo'pi vane karṇa śaśaiḥ parivṛto vasanmanyate siṃhamātmānaṃ yāvatsiṃhaṃ na paśyati

तथा त्वमपि राधेय सिंहमात्मानमिच्छसिअपश्यञ्शत्रुदमनं नरव्याघ्रं धनंजयम्

tathā tvamapi rādheya siṃhamātmānamicchasiapaśyañśatrudamanaṃ naravyāghraṃ dhanaṃjayam

व्याघ्रं त्वं मन्यसेऽऽत्मानं यावत्कृष्णौ न पश्यसिसमास्थितावेकरथे सूर्याचन्द्रमसाविव

vyāghraṃ tvaṃ manyase''tmānaṃ yāvatkṛṣṇau na paśyasisamāsthitāvekarathe sūryācandramasāviva

यावद्गाण्डीवनिर्घोषं न शृणोषि महाहवेतावदेव त्वया कर्ण शक्यं वक्तुं यथेच्छसि

yāvadgāṇḍīvanirghoṣaṃ na śṛṇoṣi mahāhavetāvadeva tvayā karṇa śakyaṃ vaktuṃ yathecchasi

रथशब्दधनुःशब्दैर्नादयन्तं दिशो दशनर्दन्तमिव शार्दूलं दृष्ट्वा क्रोष्टा भविष्यसि

rathaśabdadhanuḥśabdairnādayantaṃ diśo daśanardantamiva śārdūlaṃ dṛṣṭvā kroṣṭā bhaviṣyasi

नित्यमेव सृगालस्त्वं नित्यं सिंहो धनंजयःवीरप्रद्वेषणान्मूढ नित्यं क्रोष्टेव लक्ष्यसे

nityameva sṛgālastvaṃ nityaṃ siṃho dhanaṃjayaḥvīrapradveṣaṇānmūḍha nityaṃ kroṣṭeva lakṣyase

यथाखुः स्याद्बिडालश्च श्वा व्याघ्रश्च बलाबलेयथा सृगालः सिंहश्च यथा च शशकुञ्जरौ

yathākhuḥ syādbiḍālaśca śvā vyāghraśca balābaleyathā sṛgālaḥ siṃhaśca yathā ca śaśakuñjarau

यथानृतं च सत्यं च यथा चापि विषामृतेतथा त्वमपि पार्थश्च प्रख्यातावात्मकर्मभिः

yathānṛtaṃ ca satyaṃ ca yathā cāpi viṣāmṛtetathā tvamapi pārthaśca prakhyātāvātmakarmabhiḥ

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

अधिक्षिप्तस्तु राधेयः शल्येनामिततेजसाशल्यमाह सुसंक्रुद्धो वाक्शल्यमवधारयन्

adhikṣiptastu rādheyaḥ śalyenāmitatejasāśalyamāha susaṃkruddho vākśalyamavadhārayan

गुणान्गुणवतः शल्य गुणवान्वेत्ति नागुणःत्वं तु नित्यं गुणैर्हीनः किं ज्ञास्यस्यगुणो गुणान्

guṇānguṇavataḥ śalya guṇavānvetti nāguṇaḥtvaṃ tu nityaṃ guṇairhīnaḥ kiṃ jñāsyasyaguṇo guṇān

अर्जुनस्य महास्त्राणि क्रोधं वीर्यं धनुः शरान्अहं शल्याभिजानामि न त्वं जानासि तत्तथा

arjunasya mahāstrāṇi krodhaṃ vīryaṃ dhanuḥ śarānahaṃ śalyābhijānāmi na tvaṃ jānāsi tattathā

एवमेवात्मनो वीर्यमहं वीर्यं च पाण्डवेजानन्नेवाह्वये युद्धे शल्य नाग्निं पतंगवत्

evamevātmano vīryamahaṃ vīryaṃ ca pāṇḍavejānannevāhvaye yuddhe śalya nāgniṃ pataṃgavat

अस्ति चायमिषुः शल्य सुपुङ्खो रक्तभोजनःएकतूणीशयः पत्री सुधौतः समलंकृतः

asti cāyamiṣuḥ śalya supuṅkho raktabhojanaḥekatūṇīśayaḥ patrī sudhautaḥ samalaṃkṛtaḥ

शेते चन्दनपूर्णेन पूजितो बहुलाः समाःआहेयो विषवानुग्रो नराश्वद्विपसंघहा

śete candanapūrṇena pūjito bahulāḥ samāḥāheyo viṣavānugro narāśvadvipasaṃghahā

एकवीरो महारौद्रस्तनुत्रास्थिविदारणःनिर्भिन्द्यां येन रुष्टोऽहमपि मेरुं महागिरिम्

ekavīro mahāraudrastanutrāsthividāraṇaḥnirbhindyāṃ yena ruṣṭo'hamapi meruṃ mahāgirim

तमहं जातु नास्येयमन्यस्मिन्फल्गुनादृतेकृष्णाद्वा देवकीपुत्रात्सत्यं चात्र शृणुष्व मे

tamahaṃ jātu nāsyeyamanyasminphalgunādṛtekṛṣṇādvā devakīputrātsatyaṃ cātra śṛṇuṣva me

तेनाहमिषुणा शल्य वासुदेवधनंजयौयोत्स्ये परमसंक्रुद्धस्तत्कर्म सदृशं मम

tenāhamiṣuṇā śalya vāsudevadhanaṃjayauyotsye paramasaṃkruddhastatkarma sadṛśaṃ mama

सर्वेषां वासुदेवानां कृष्णे लक्ष्मीः प्रतिष्ठितासर्वेषां पाण्डुपुत्राणां जयः पार्थे प्रतिष्ठितःउभयं तत्समासाद्य कोऽतिवर्तितुमर्हति

sarveṣāṃ vāsudevānāṃ kṛṣṇe lakṣmīḥ pratiṣṭhitāsarveṣāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jayaḥ pārthe pratiṣṭhitaḥubhayaṃ tatsamāsādya ko'tivartitumarhati

तावेतौ पुरुषव्याघ्रौ समेतौ स्यन्दने स्थितौमामेकमभिसंयातौ सुजातं शल्य पश्य मे

tāvetau puruṣavyāghrau sametau syandane sthitaumāmekamabhisaṃyātau sujātaṃ śalya paśya me

पितृष्वसामातुलजौ भ्रातरावपराजितौमणी सूत्र इव प्रोतौ द्रष्टासि निहतौ मया

pitṛṣvasāmātulajau bhrātarāvaparājitaumaṇī sūtra iva protau draṣṭāsi nihatau mayā

अर्जुने गाण्डिवं कृष्णे चक्रं तार्क्ष्यकपिध्वजौभीरूणां त्रासजननौ शल्य हर्षकरौ मम

arjune gāṇḍivaṃ kṛṣṇe cakraṃ tārkṣyakapidhvajaubhīrūṇāṃ trāsajananau śalya harṣakarau mama

त्वं तु दुष्प्रकृतिर्मूढो महायुद्धेष्वकोविदःभयावतीर्णः संत्रासादबद्धं बहु भाषसे

tvaṃ tu duṣprakṛtirmūḍho mahāyuddheṣvakovidaḥbhayāvatīrṇaḥ saṃtrāsādabaddhaṃ bahu bhāṣase

संस्तौषि त्वं तु केनापि हेतुना तौ कुदेशजतौ हत्वा समरे हन्ता त्वामद्धा सहबान्धवम्

saṃstauṣi tvaṃ tu kenāpi hetunā tau kudeśajatau hatvā samare hantā tvāmaddhā sahabāndhavam

पापदेशज दुर्बुद्धे क्षुद्र क्षत्रियपांसनसुहृद्भूत्वा रिपुः किं मां कृष्णाभ्यां भीषयन्नसि

pāpadeśaja durbuddhe kṣudra kṣatriyapāṃsanasuhṛdbhūtvā ripuḥ kiṃ māṃ kṛṣṇābhyāṃ bhīṣayannasi

तौ वा ममाद्य हन्तारौ हन्तास्मि समरे स्थितौनाहं बिभेमि कृष्णाभ्यां विजानन्नात्मनो बलम्

tau vā mamādya hantārau hantāsmi samare sthitaunāhaṃ bibhemi kṛṣṇābhyāṃ vijānannātmano balam

वासुदेवसहस्रं वा फल्गुनानां शतानि चअहमेको हनिष्यामि जोषमास्स्व कुदेशज

vāsudevasahasraṃ vā phalgunānāṃ śatāni caahameko haniṣyāmi joṣamāssva kudeśaja

स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च प्रायः क्रीडागता जनाःया गाथाः संप्रगायन्ति कुर्वन्तोऽध्ययनं यथाता गाथाः शृणु मे शल्य मद्रकेषु दुरात्मसु

striyo bālāśca vṛddhāśca prāyaḥ krīḍāgatā janāḥyā gāthāḥ saṃpragāyanti kurvanto'dhyayanaṃ yathātā gāthāḥ śṛṇu me śalya madrakeṣu durātmasu

ब्राह्मणैः कथिताः पूर्वं यथावद्राजसंनिधौश्रुत्वा चैकमना मूढ क्षम वा ब्रूहि वोत्तरम्

brāhmaṇaiḥ kathitāḥ pūrvaṃ yathāvadrājasaṃnidhauśrutvā caikamanā mūḍha kṣama vā brūhi vottaram

मित्रध्रुङ्मद्रको नित्यं यो नो द्वेष्टि स मद्रकःमद्रके संगतं नास्ति क्षुद्रवाक्ये नराधमे

mitradhruṅmadrako nityaṃ yo no dveṣṭi sa madrakaḥmadrake saṃgataṃ nāsti kṣudravākye narādhame

दुरात्मा मद्रको नित्यं नित्यं चानृतिकोऽनृजुःयावदन्तं हि दौरात्म्यं मद्रकेष्विति नः श्रुतम्

durātmā madrako nityaṃ nityaṃ cānṛtiko'nṛjuḥyāvadantaṃ hi daurātmyaṃ madrakeṣviti naḥ śrutam

पिता माता च पुत्रश्च श्वश्रूश्वशुरमातुलाःजामाता दुहिता भ्राता नप्ता ते ते च बान्धवाः

pitā mātā ca putraśca śvaśrūśvaśuramātulāḥjāmātā duhitā bhrātā naptā te te ca bāndhavāḥ

वयस्याभ्यागताश्चान्ये दासीदासं च संगतम्पुंभिर्विमिश्रा नार्यश्च ज्ञाताज्ञाताः स्वयेच्छया

vayasyābhyāgatāścānye dāsīdāsaṃ ca saṃgatampuṃbhirvimiśrā nāryaśca jñātājñātāḥ svayecchayā

येषां गृहेषु शिष्टानां सक्तुमन्थाशिनां सदापीत्वा सीधुं सगोमांसं नर्दन्ति च हसन्ति च

yeṣāṃ gṛheṣu śiṣṭānāṃ saktumanthāśināṃ sadāpītvā sīdhuṃ sagomāṃsaṃ nardanti ca hasanti ca

यानि चैवाप्यबद्धानि प्रवर्तन्ते च कामतःकामप्रलापिनोऽन्योन्यं तेषु धर्मः कथं भवेत्

yāni caivāpyabaddhāni pravartante ca kāmataḥkāmapralāpino'nyonyaṃ teṣu dharmaḥ kathaṃ bhavet

मद्रकेषु विलुप्तेषु प्रख्याताशुभकर्मसुनापि वैरं न सौहार्दं मद्रकेषु समाचरेत्

madrakeṣu vilupteṣu prakhyātāśubhakarmasunāpi vairaṃ na sauhārdaṃ madrakeṣu samācaret

मद्रके संगतं नास्ति मद्रको हि सचापलःमद्रकेषु च दुःस्पर्शं शौचं गान्धारकेषु च

madrake saṃgataṃ nāsti madrako hi sacāpalaḥmadrakeṣu ca duḥsparśaṃ śaucaṃ gāndhārakeṣu ca

राजयाजकयाज्येन नष्टं दत्तं हविर्भवेत्

rājayājakayājyena naṣṭaṃ dattaṃ havirbhavet

शूद्रसंस्कारको विप्रो यथा याति पराभवम्तथा ब्रह्मद्विषो नित्यं गच्छन्तीह पराभवम्

śūdrasaṃskārako vipro yathā yāti parābhavamtathā brahmadviṣo nityaṃ gacchantīha parābhavam

मद्रके संगतं नास्ति हतं वृश्चिकतो विषम्आथर्वणेन मन्त्रेण सर्वा शान्तिः कृता भवेत्

madrake saṃgataṃ nāsti hataṃ vṛścikato viṣamātharvaṇena mantreṇa sarvā śāntiḥ kṛtā bhavet

इति वृश्चिकदष्टस्य नानाविषहतस्य चकुर्वन्ति भेषजं प्राज्ञाः सत्यं तच्चापि दृश्यतेएवं विद्वञ्जोषमास्स्व शृणु चात्रोत्तरं वचः

iti vṛścikadaṣṭasya nānāviṣahatasya cakurvanti bheṣajaṃ prājñāḥ satyaṃ taccāpi dṛśyateevaṃ vidvañjoṣamāssva śṛṇu cātrottaraṃ vacaḥ

वासांस्युत्सृज्य नृत्यन्ति स्त्रियो या मद्यमोहिताःमिथुनेऽसंयताश्चापि यथाकामचराश्च ताःतासां पुत्रः कथं धर्मं मद्रको वक्तुमर्हति

vāsāṃsyutsṛjya nṛtyanti striyo yā madyamohitāḥmithune'saṃyatāścāpi yathākāmacarāśca tāḥtāsāṃ putraḥ kathaṃ dharmaṃ madrako vaktumarhati

यास्तिष्ठन्त्यः प्रमेहन्ति यथैवोष्ट्रीदशेरकेतासां विभ्रष्टलज्जानां निर्लज्जानां ततस्ततःत्वं पुत्रस्तादृशीनां हि धर्मं वक्तुमिहेच्छसि

yāstiṣṭhantyaḥ pramehanti yathaivoṣṭrīdaśeraketāsāṃ vibhraṣṭalajjānāṃ nirlajjānāṃ tatastataḥtvaṃ putrastādṛśīnāṃ hi dharmaṃ vaktumihecchasi

सुवीरकं याच्यमाना मद्रका कषति स्फिजौअदातुकामा वचनमिदं वदति दारुणम्

suvīrakaṃ yācyamānā madrakā kaṣati sphijauadātukāmā vacanamidaṃ vadati dāruṇam

मा मा सुवीरकं कश्चिद्याचतां दयितो ममपुत्रं दद्यां प्रतिपदं न तु दद्यां सुवीरकम्

mā mā suvīrakaṃ kaścidyācatāṃ dayito mamaputraṃ dadyāṃ pratipadaṃ na tu dadyāṃ suvīrakam

नार्यो बृहत्यो निर्ह्रीका मद्रकाः कम्बलावृताःघस्मरा नष्टशौचाश्च प्राय इत्यनुशुश्रुम

nāryo bṛhatyo nirhrīkā madrakāḥ kambalāvṛtāḥghasmarā naṣṭaśaucāśca prāya ityanuśuśruma

एवमादि मयान्यैर्वा शक्यं वक्तुं भवेद्बहुआ केशाग्रान्नखाग्राच्च वक्तव्येषु कुवर्त्मसु

evamādi mayānyairvā śakyaṃ vaktuṃ bhavedbahuā keśāgrānnakhāgrācca vaktavyeṣu kuvartmasu

मद्रकाः सिन्धुसौवीरा धर्मं विद्युः कथं त्विहपापदेशोद्भवा म्लेच्छा धर्माणामविचक्षणाः

madrakāḥ sindhusauvīrā dharmaṃ vidyuḥ kathaṃ tvihapāpadeśodbhavā mlecchā dharmāṇāmavicakṣaṇāḥ

एष मुख्यतमो धर्मः क्षत्रियस्येति नः श्रुतम्यदाजौ निहतः शेते सद्भिः समभिपूजितः

eṣa mukhyatamo dharmaḥ kṣatriyasyeti naḥ śrutamyadājau nihataḥ śete sadbhiḥ samabhipūjitaḥ

आयुधानां संपराये यन्मुच्येयमहं ततःन मे स प्रथमः कल्पो निधने स्वर्गमिच्छतः

āyudhānāṃ saṃparāye yanmucyeyamahaṃ tataḥna me sa prathamaḥ kalpo nidhane svargamicchataḥ

सोऽहं प्रियः सखा चास्मि धार्तराष्ट्रस्य धीमतःतदर्थे हि मम प्राणा यच्च मे विद्यते वसु

so'haṃ priyaḥ sakhā cāsmi dhārtarāṣṭrasya dhīmataḥtadarthe hi mama prāṇā yacca me vidyate vasu

व्यक्तं त्वमप्युपहितः पाण्डवैः पापदेशजयथा ह्यमित्रवत्सर्वं त्वमस्मासु प्रवर्तसे

vyaktaṃ tvamapyupahitaḥ pāṇḍavaiḥ pāpadeśajayathā hyamitravatsarvaṃ tvamasmāsu pravartase

कामं न खलु शक्योऽहं त्वद्विधानां शतैरपिसंग्रामाद्विमुखः कर्तुं धर्मज्ञ इव नास्तिकैः

kāmaṃ na khalu śakyo'haṃ tvadvidhānāṃ śatairapisaṃgrāmādvimukhaḥ kartuṃ dharmajña iva nāstikaiḥ

सारङ्ग इव घर्मार्तः कामं विलप शुष्य चनाहं भीषयितुं शक्यः क्षत्रवृत्ते व्यवस्थितः

sāraṅga iva gharmārtaḥ kāmaṃ vilapa śuṣya canāhaṃ bhīṣayituṃ śakyaḥ kṣatravṛtte vyavasthitaḥ

तनुत्यजां नृसिंहानामाहवेष्वनिवर्तिनाम्या गतिर्गुरुणा प्राङ्मे प्रोक्ता रामेण तां स्मर

tanutyajāṃ nṛsiṃhānāmāhaveṣvanivartināmyā gatirguruṇā prāṅme proktā rāmeṇa tāṃ smara

स्वेषां त्राणार्थमुद्युक्तं वधाय द्विषतामपिविद्धि मामास्थितं वृत्तं पौरूरवसमुत्तमम्

sveṣāṃ trāṇārthamudyuktaṃ vadhāya dviṣatāmapividdhi māmāsthitaṃ vṛttaṃ paurūravasamuttamam

न तद्भूतं प्रपश्यामि त्रिषु लोकेषु मद्रकयो मामस्मादभिप्रायाद्वारयेदिति मे मतिः

na tadbhūtaṃ prapaśyāmi triṣu lokeṣu madrakayo māmasmādabhiprāyādvārayediti me matiḥ

एवं विद्वञ्जोषमास्स्व त्रासात्किं बहु भाषसेमा त्वा हत्वा प्रदास्यामि क्रव्याद्भ्यो मद्रकाधम

evaṃ vidvañjoṣamāssva trāsātkiṃ bahu bhāṣasemā tvā hatvā pradāsyāmi kravyādbhyo madrakādhama

मित्रप्रतीक्षया शल्य धार्तराष्ट्रस्य चोभयोःअपवादतितिक्षाभिस्त्रिभिरेतैर्हि जीवसि

mitrapratīkṣayā śalya dhārtarāṣṭrasya cobhayoḥapavādatitikṣābhistribhiretairhi jīvasi

पुनश्चेदीदृशं वाक्यं मद्रराज वदिष्यसिशिरस्ते पातयिष्यामि गदया वज्रकल्पया

punaścedīdṛśaṃ vākyaṃ madrarāja vadiṣyasiśiraste pātayiṣyāmi gadayā vajrakalpayā

श्रोतारस्त्विदमद्येह द्रष्टारो वा कुदेशजकर्णं वा जघ्नतुः कृष्णौ कर्णो वापि जघान तौ

śrotārastvidamadyeha draṣṭāro vā kudeśajakarṇaṃ vā jaghnatuḥ kṛṣṇau karṇo vāpi jaghāna tau

एवमुक्त्वा तु राधेयः पुनरेव विशां पतेअब्रवीन्मद्रराजानं याहि याहीत्यसंभ्रमम्

evamuktvā tu rādheyaḥ punareva viśāṃ pateabravīnmadrarājānaṃ yāhi yāhītyasaṃbhramam