Parva.Adhyaya 8.29

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

मद्राधिपस्याधिरथिस्तदैवं; वचो निशम्याप्रियमप्रतीतःउवाच शल्यं विदितं ममैत;द्यथाविधावर्जुनवासुदेवौ

madrādhipasyādhirathistadaivaṃ; vaco niśamyāpriyamapratītaḥuvāca śalyaṃ viditaṃ mamaita;dyathāvidhāvarjunavāsudevau

शौरे रथं वाहयतोऽर्जुनस्य; बलं महास्त्राणि च पाण्डवस्यअहं विजानामि यथावदद्य; परोक्षभूतं तव तत्तु शल्य

śaure rathaṃ vāhayato'rjunasya; balaṃ mahāstrāṇi ca pāṇḍavasyaahaṃ vijānāmi yathāvadadya; parokṣabhūtaṃ tava tattu śalya

तौ चाप्रधृष्यौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ; व्यपेतभीर्योधयिष्यामि कृष्णौसंतापयत्यभ्यधिकं तु रामा;च्छापोऽद्य मां ब्राह्मणसत्तमाच्च

tau cāpradhṛṣyau śastrabhṛtāṃ variṣṭhau; vyapetabhīryodhayiṣyāmi kṛṣṇausaṃtāpayatyabhyadhikaṃ tu rāmā;cchāpo'dya māṃ brāhmaṇasattamācca

अवात्सं वै ब्राह्मणच्छद्मनाहं; रामे पुरा दिव्यमस्त्रं चिकीर्षुःतत्रापि मे देवराजेन विघ्नो; हितार्थिना फल्गुनस्यैव शल्य

avātsaṃ vai brāhmaṇacchadmanāhaṃ; rāme purā divyamastraṃ cikīrṣuḥtatrāpi me devarājena vighno; hitārthinā phalgunasyaiva śalya

कृतोऽवभेदेन ममोरुमेत्य; प्रविश्य कीटस्य तनुं विरूपाम्गुरोर्भयाच्चापि न चेलिवानहं; तच्चावबुद्धो ददृशे स विप्रः

kṛto'vabhedena mamorumetya; praviśya kīṭasya tanuṃ virūpāmgurorbhayāccāpi na celivānahaṃ; taccāvabuddho dadṛśe sa vipraḥ

पृष्टश्चाहं तमवोचं महर्षिं; सूतोऽहमस्मीति स मां शशापसूतोपधावाप्तमिदं त्वयास्त्रं; न कर्मकाले प्रतिभास्यति त्वाम्

pṛṣṭaścāhaṃ tamavocaṃ maharṣiṃ; sūto'hamasmīti sa māṃ śaśāpasūtopadhāvāptamidaṃ tvayāstraṃ; na karmakāle pratibhāsyati tvām

अन्यत्र यस्मात्तव मृत्युकाला;दब्राह्मणे ब्रह्म न हि ध्रुवं स्यात्तदद्य पर्याप्तमतीव शस्त्र;मस्मिन्संग्रामे तुमुले तात भीमे

anyatra yasmāttava mṛtyukālā;dabrāhmaṇe brahma na hi dhruvaṃ syāttadadya paryāptamatīva śastra;masminsaṃgrāme tumule tāta bhīme

अपां पतिर्वेगवानप्रमेयो; निमज्जयिष्यन्निवहान्प्रजानाम्महानगं यः कुरुते समुद्रं; वेलैव तं वारयत्यप्रमेयम्

apāṃ patirvegavānaprameyo; nimajjayiṣyannivahānprajānāmmahānagaṃ yaḥ kurute samudraṃ; velaiva taṃ vārayatyaprameyam

प्रमुञ्चन्तं बाणसंघानमोघा;न्मर्मच्छिदो वीरहणः सपत्रान्कुन्तीपुत्रं प्रतियोत्स्यामि युद्धे; ज्याकर्षिणामुत्तममद्य लोके

pramuñcantaṃ bāṇasaṃghānamoghā;nmarmacchido vīrahaṇaḥ sapatrānkuntīputraṃ pratiyotsyāmi yuddhe; jyākarṣiṇāmuttamamadya loke

एवं बलेनातिबलं महास्त्रं; समुद्रकल्पं सुदुरापमुग्रम्शरौघिणं पार्थिवान्मज्जयन्तं; वेलेव पार्थमिषुभिः संसहिष्ये

evaṃ balenātibalaṃ mahāstraṃ; samudrakalpaṃ sudurāpamugramśaraughiṇaṃ pārthivānmajjayantaṃ; veleva pārthamiṣubhiḥ saṃsahiṣye

अद्याहवे यस्य न तुल्यमन्यं; मन्ये मनुष्यं धनुराददानम्सुरासुरान्वै युधि यो जयेत; तेनाद्य मे पश्य युद्धं सुघोरम्

adyāhave yasya na tulyamanyaṃ; manye manuṣyaṃ dhanurādadānamsurāsurānvai yudhi yo jayeta; tenādya me paśya yuddhaṃ sughoram

अतिमानी पाण्डवो युद्धकामो; अमानुषैरेष्यति मे महास्त्रैःतस्यास्त्रमस्त्रैरभिहत्य संख्ये; शरोत्तमैः पातयिष्यामि पार्थम्

atimānī pāṇḍavo yuddhakāmo; amānuṣaireṣyati me mahāstraiḥtasyāstramastrairabhihatya saṃkhye; śarottamaiḥ pātayiṣyāmi pārtham

दिवाकरेणापि समं तपन्तं; समाप्तरश्मिं यशसा ज्वलन्तम्तमोनुदं मेघ इवातिमात्रो; धनंजयं छादयिष्यामि बाणैः

divākareṇāpi samaṃ tapantaṃ; samāptaraśmiṃ yaśasā jvalantamtamonudaṃ megha ivātimātro; dhanaṃjayaṃ chādayiṣyāmi bāṇaiḥ

वैश्वानरं धूमशिखं ज्वलन्तं; तेजस्विनं लोकमिमं दहन्तम्मेघो भूत्वा शरवर्षैर्यथाग्निं; तथा पार्थं शमयिष्यामि युद्धे

vaiśvānaraṃ dhūmaśikhaṃ jvalantaṃ; tejasvinaṃ lokamimaṃ dahantammegho bhūtvā śaravarṣairyathāgniṃ; tathā pārthaṃ śamayiṣyāmi yuddhe

प्रमाथिनं बलवन्तं प्रहारिणं; प्रभञ्जनं मातरिश्वानमुग्रम्युद्धे सहिष्ये हिमवानिवाचलो; धनंजयं क्रुद्धममृष्यमाणम्

pramāthinaṃ balavantaṃ prahāriṇaṃ; prabhañjanaṃ mātariśvānamugramyuddhe sahiṣye himavānivācalo; dhanaṃjayaṃ kruddhamamṛṣyamāṇam

विशारदं रथमार्गेष्वसक्तं; धुर्यं नित्यं समरेषु प्रवीरम्लोके वरं सर्वधनुर्धराणां; धनंजयं संयुगे संसहिष्ये

viśāradaṃ rathamārgeṣvasaktaṃ; dhuryaṃ nityaṃ samareṣu pravīramloke varaṃ sarvadhanurdharāṇāṃ; dhanaṃjayaṃ saṃyuge saṃsahiṣye

अद्याहवे यस्य न तुल्यमन्यं; मध्येमनुष्यं धनुराददानम्सर्वामिमां यः पृथिवीं सहेत; तथा विद्वान्योत्स्यमानोऽस्मि तेन

adyāhave yasya na tulyamanyaṃ; madhyemanuṣyaṃ dhanurādadānamsarvāmimāṃ yaḥ pṛthivīṃ saheta; tathā vidvānyotsyamāno'smi tena

यः सर्वभूतानि सदेवकानि; प्रस्थेऽजयत्खाण्डवे सव्यसाचीको जीवितं रक्षमाणो हि तेन; युयुत्सते मामृते मानुषोऽन्यः

yaḥ sarvabhūtāni sadevakāni; prasthe'jayatkhāṇḍave savyasācīko jīvitaṃ rakṣamāṇo hi tena; yuyutsate māmṛte mānuṣo'nyaḥ

अहं तस्य पौरुषं पाण्डवस्य; ब्रूयां हृष्टः समितौ क्षत्रियाणाम्किं त्वं मूर्खः प्रभषन्मूढचेता; मामवोचः पौरुषमर्जुनस्य

ahaṃ tasya pauruṣaṃ pāṇḍavasya; brūyāṃ hṛṣṭaḥ samitau kṣatriyāṇāmkiṃ tvaṃ mūrkhaḥ prabhaṣanmūḍhacetā; māmavocaḥ pauruṣamarjunasya

अप्रियो यः परुषो निष्ठुरो हि; क्षुद्रः क्षेप्ता क्षमिणश्चाक्षमावान्हन्यामहं तादृशानां शतानि; क्षमामि त्वां क्षमया कालयोगात्

apriyo yaḥ paruṣo niṣṭhuro hi; kṣudraḥ kṣeptā kṣamiṇaścākṣamāvānhanyāmahaṃ tādṛśānāṃ śatāni; kṣamāmi tvāṃ kṣamayā kālayogāt

अवोचस्त्वं पाण्डवार्थेऽप्रियाणि; प्रधर्षयन्मां मूढवत्पापकर्मन्मय्यार्जवे जिह्मगतिर्हतस्त्वं; मित्रद्रोही सप्तपदं हि मित्रम्

avocastvaṃ pāṇḍavārthe'priyāṇi; pradharṣayanmāṃ mūḍhavatpāpakarmanmayyārjave jihmagatirhatastvaṃ; mitradrohī saptapadaṃ hi mitram

कालस्त्वयं मृत्युमयोऽतिदारुणो; दुर्योधनो युद्धमुपागमद्यत्तस्यार्थसिद्धिमभिकाङ्क्षमाण;स्तमभ्येष्ये यत्र नैकान्त्यमस्ति

kālastvayaṃ mṛtyumayo'tidāruṇo; duryodhano yuddhamupāgamadyattasyārthasiddhimabhikāṅkṣamāṇa;stamabhyeṣye yatra naikāntyamasti

मित्रं मिदेर्नन्दतेः प्रीयतेर्वा; संत्रायतेर्मानद मोदतेर्वाब्रवीति तच्चामुत विप्रपूर्वा;त्तच्चापि सर्वं मम दुर्योधनेऽस्ति

mitraṃ midernandateḥ prīyatervā; saṃtrāyatermānada modatervābravīti taccāmuta viprapūrvā;ttaccāpi sarvaṃ mama duryodhane'sti

शत्रुः शदेः शासतेः शायतेर्वा; शृणातेर्वा श्वयतेर्वापि सर्गेउपसर्गाद्बहुधा सूदतेश्च; प्रायेण सर्वं त्वयि तच्च मह्यम्

śatruḥ śadeḥ śāsateḥ śāyatervā; śṛṇātervā śvayatervāpi sargeupasargādbahudhā sūdateśca; prāyeṇa sarvaṃ tvayi tacca mahyam

दुर्योधनार्थं तव चाप्रियार्थं; यशोर्थमात्मार्थमपीश्वरार्थम्तस्मादहं पाण्डववासुदेवौ; योत्स्ये यत्नात्कर्म तत्पश्य मेऽद्य

duryodhanārthaṃ tava cāpriyārthaṃ; yaśorthamātmārthamapīśvarārthamtasmādahaṃ pāṇḍavavāsudevau; yotsye yatnātkarma tatpaśya me'dya

अस्त्राणि पश्याद्य ममोत्तमानि; ब्राह्माणि दिव्यान्यथ मानुषाणिआसादयिष्याम्यहमुग्रवीर्यं; द्विपोत्तमं मत्तमिवाभिमत्तः

astrāṇi paśyādya mamottamāni; brāhmāṇi divyānyatha mānuṣāṇiāsādayiṣyāmyahamugravīryaṃ; dvipottamaṃ mattamivābhimattaḥ

अस्त्रं ब्राह्मं मनसा तद्ध्यजय्यं; क्षेप्स्ये पार्थायाप्रतिमं जयायतेनापि मे नैव मुच्येत युद्धे; न चेत्पतेद्विषमे मेऽद्य चक्रम्

astraṃ brāhmaṃ manasā taddhyajayyaṃ; kṣepsye pārthāyāpratimaṃ jayāyatenāpi me naiva mucyeta yuddhe; na cetpatedviṣame me'dya cakram

वैवस्वताद्दण्डहस्ताद्वरुणाद्वापि पाशिनःसगदाद्वा धनपतेः सवज्राद्वापि वासवात्

vaivasvatāddaṇḍahastādvaruṇādvāpi pāśinaḥsagadādvā dhanapateḥ savajrādvāpi vāsavāt

नान्यस्मादपि कस्माच्चिद्बिभिमो ह्याततायिनःइति शल्य विजानीहि यथा नाहं बिभेम्यभीः

nānyasmādapi kasmāccidbibhimo hyātatāyinaḥiti śalya vijānīhi yathā nāhaṃ bibhemyabhīḥ

तस्माद्भयं न मे पार्थान्नापि चैव जनार्दनात्अद्य युद्धं हि ताभ्यां मे संपराये भविष्यति

tasmādbhayaṃ na me pārthānnāpi caiva janārdanātadya yuddhaṃ hi tābhyāṃ me saṃparāye bhaviṣyati

श्वभ्रे ते पततां चक्रमिति मे ब्राह्मणोऽवदत्युध्यमानस्य संग्रामे प्राप्तस्यैकायने भयम्

śvabhre te patatāṃ cakramiti me brāhmaṇo'vadatyudhyamānasya saṃgrāme prāptasyaikāyane bhayam

तस्माद्बिभेमि बलवद्ब्राह्मणव्याहृतादहम्एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः

tasmādbibhemi balavadbrāhmaṇavyāhṛtādahamete hi somarājāna īśvarāḥ sukhaduḥkhayoḥ

होमधेन्वा वत्समस्य प्रमत्त इषुणाहनम्चरन्तमजने शल्य ब्राह्मणात्तपसो निधेः

homadhenvā vatsamasya pramatta iṣuṇāhanamcarantamajane śalya brāhmaṇāttapaso nidheḥ

ईषादन्तान्सप्तशतान्दासीदासशतानि चददतो द्विजमुख्याय प्रसादं न चकार मे

īṣādantānsaptaśatāndāsīdāsaśatāni cadadato dvijamukhyāya prasādaṃ na cakāra me

कृष्णानां श्वेतवत्सानां सहस्राणि चतुर्दशआहरन्न लभे तस्मात्प्रसादं द्विजसत्तमात्

kṛṣṇānāṃ śvetavatsānāṃ sahasrāṇi caturdaśaāharanna labhe tasmātprasādaṃ dvijasattamāt

ऋद्धं गेहं सर्वकामैर्यच्च मे वसु किंचनतत्सर्वमस्मै सत्कृत्य प्रयच्छामि न चेच्छति

ṛddhaṃ gehaṃ sarvakāmairyacca me vasu kiṃcanatatsarvamasmai satkṛtya prayacchāmi na cecchati

ततोऽब्रवीन्मां याचन्तमपराद्धं प्रयत्नतःव्याहृतं यन्मया सूत तत्तथा न तदन्यथा

tato'bravīnmāṃ yācantamaparāddhaṃ prayatnataḥvyāhṛtaṃ yanmayā sūta tattathā na tadanyathā

अनृतोक्तं प्रजा हन्यात्ततः पापमवाप्नुयात्तस्माद्धर्माभिरक्षार्थं नानृतं वक्तुमुत्सहे

anṛtoktaṃ prajā hanyāttataḥ pāpamavāpnuyāttasmāddharmābhirakṣārthaṃ nānṛtaṃ vaktumutsahe

मा त्वं ब्रह्मगतिं हिंस्याः प्रायश्चित्तं कृतं त्वयामद्वाक्यं नानृतं लोके कश्चित्कुर्यात्समाप्नुहि

mā tvaṃ brahmagatiṃ hiṃsyāḥ prāyaścittaṃ kṛtaṃ tvayāmadvākyaṃ nānṛtaṃ loke kaścitkuryātsamāpnuhi

इत्येतत्ते मया प्रोक्तं क्षिप्तेनापि सुहृत्तयाजानामि त्वाधिक्षिपन्तं जोषमास्स्वोत्तरं शृणु

ityetatte mayā proktaṃ kṣiptenāpi suhṛttayājānāmi tvādhikṣipantaṃ joṣamāssvottaraṃ śṛṇu