Parva.Adhyaya 8.35

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

सुदुष्करमिदं कर्म कृतं भीमेन संजययेन कर्णो महाबाहू रथोपस्थे निपातितः

suduṣkaramidaṃ karma kṛtaṃ bhīmena saṃjayayena karṇo mahābāhū rathopasthe nipātitaḥ

कर्णो ह्येको रणे हन्ता सृञ्जयान्पाण्डवैः सहइति दुर्योधनः सूत प्राब्रवीन्मां मुहुर्मुहुः

karṇo hyeko raṇe hantā sṛñjayānpāṇḍavaiḥ sahaiti duryodhanaḥ sūta prābravīnmāṃ muhurmuhuḥ

पराजितं तु राधेयं दृष्ट्वा भीमेन संयुगेततः परं किमकरोत्पुत्रो दुर्योधनो मम

parājitaṃ tu rādheyaṃ dṛṣṭvā bhīmena saṃyugetataḥ paraṃ kimakarotputro duryodhano mama

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

विभ्रान्तं प्रेक्ष्य राधेयं सूतपुत्रं महाहवेमहत्या सेनया राजन्सोदर्यान्समभाषत

vibhrāntaṃ prekṣya rādheyaṃ sūtaputraṃ mahāhavemahatyā senayā rājansodaryānsamabhāṣata

शीघ्रं गच्छत भद्रं वो राधेयं परिरक्षतभीमसेनभयागाधे मज्जन्तं व्यसनार्णवे

śīghraṃ gacchata bhadraṃ vo rādheyaṃ parirakṣatabhīmasenabhayāgādhe majjantaṃ vyasanārṇave

ते तु राज्ञा समादिष्टा भीमसेनजिघांसवःअभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः पतंगा इव पावकम्

te tu rājñā samādiṣṭā bhīmasenajighāṃsavaḥabhyavartanta saṃkruddhāḥ pataṃgā iva pāvakam

श्रुतायुर्दुर्धरः क्राथो विवित्सुर्विकटः समःनिषङ्गी कवची पाशी तथा नन्दोपनन्दकौ

śrutāyurdurdharaḥ krātho vivitsurvikaṭaḥ samaḥniṣaṅgī kavacī pāśī tathā nandopanandakau

दुष्प्रधर्षः सुबाहुश्च वातवेगसुवर्चसौधनुर्ग्राहो दुर्मदश्च तथा सत्त्वसमः सहः

duṣpradharṣaḥ subāhuśca vātavegasuvarcasaudhanurgrāho durmadaśca tathā sattvasamaḥ sahaḥ

एते रथैः परिवृता वीर्यवन्तो महाबलाःभीमसेनं समासाद्य समन्तात्पर्यवारयन्ते व्यमुञ्चञ्शरव्रातान्नानालिङ्गान्समन्ततः

ete rathaiḥ parivṛtā vīryavanto mahābalāḥbhīmasenaṃ samāsādya samantātparyavārayante vyamuñcañśaravrātānnānāliṅgānsamantataḥ

स तैरभ्यर्द्यमानस्तु भीमसेनो महाबलःतेषामापततां क्षिप्रं सुतानां ते नराधिपरथैः पञ्चाशता सार्धं पञ्चाशन्न्यहनद्रथान्

sa tairabhyardyamānastu bhīmaseno mahābalaḥteṣāmāpatatāṃ kṣipraṃ sutānāṃ te narādhiparathaiḥ pañcāśatā sārdhaṃ pañcāśannyahanadrathān

विवित्सोस्तु ततः क्रुद्धो भल्लेनापाहरच्छिरःसकुण्डलशिरस्त्राणं पूर्णचन्द्रोपमं तदाभीमेन च महाराज स पपात हतो भुवि

vivitsostu tataḥ kruddho bhallenāpāharacchiraḥsakuṇḍalaśirastrāṇaṃ pūrṇacandropamaṃ tadābhīmena ca mahārāja sa papāta hato bhuvi

तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्रातरः सर्वतः प्रभोअभ्यद्रवन्त समरे भीमं भीमपराक्रमम्

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātaraḥ sarvataḥ prabhoabhyadravanta samare bhīmaṃ bhīmaparākramam

ततोऽपराभ्यां भल्लाभ्यां पुत्रयोस्ते महाहवेजहार समरे प्राणान्भीमो भीमपराक्रमः

tato'parābhyāṃ bhallābhyāṃ putrayoste mahāhavejahāra samare prāṇānbhīmo bhīmaparākramaḥ

तौ धरामन्वपद्येतां वातरुग्णाविव द्रुमौविकटश्च समश्चोभौ देवगर्भसमौ नृप

tau dharāmanvapadyetāṃ vātarugṇāviva drumauvikaṭaśca samaścobhau devagarbhasamau nṛpa

ततस्तु त्वरितो भीमः क्राथं निन्ये यमक्षयम्नाराचेन सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद्भुवि

tatastu tvarito bhīmaḥ krāthaṃ ninye yamakṣayamnārācena sutīkṣṇena sa hato nyapatadbhuvi

हाहाकारस्ततस्तीव्रः संबभूव जनेश्वरवध्यमानेषु ते राजंस्तदा पुत्रेषु धन्विषु

hāhākārastatastīvraḥ saṃbabhūva janeśvaravadhyamāneṣu te rājaṃstadā putreṣu dhanviṣu

तेषां संलुलिते सैन्ये भीमसेनो महाबलःनन्दोपनन्दौ समरे प्रापयद्यमसादनम्

teṣāṃ saṃlulite sainye bhīmaseno mahābalaḥnandopanandau samare prāpayadyamasādanam

ततस्ते प्राद्रवन्भीताः पुत्रास्ते विह्वलीकृताःभीमसेनं रणे दृष्ट्वा कालान्तकयमोपमम्

tataste prādravanbhītāḥ putrāste vihvalīkṛtāḥbhīmasenaṃ raṇe dṛṣṭvā kālāntakayamopamam

पुत्रांस्ते निहतान्दृष्ट्वा सूतपुत्रो महामनाःहंसवर्णान्हयान्भूयः प्राहिणोद्यत्र पाण्डवः

putrāṃste nihatāndṛṣṭvā sūtaputro mahāmanāḥhaṃsavarṇānhayānbhūyaḥ prāhiṇodyatra pāṇḍavaḥ

ते प्रेषिता महाराज मद्रराजेन वाजिनःभीमसेनरथं प्राप्य समसज्जन्त वेगिताः

te preṣitā mahārāja madrarājena vājinaḥbhīmasenarathaṃ prāpya samasajjanta vegitāḥ

स संनिपातस्तुमुलो घोररूपो विशां पतेआसीद्रौद्रो महाराज कर्णपाण्डवयोर्मृधे

sa saṃnipātastumulo ghorarūpo viśāṃ pateāsīdraudro mahārāja karṇapāṇḍavayormṛdhe

दृष्ट्वा मम महाराज तौ समेतौ महारथौआसीद्बुद्धिः कथं नूनमेतदद्य भविष्यति

dṛṣṭvā mama mahārāja tau sametau mahārathauāsīdbuddhiḥ kathaṃ nūnametadadya bhaviṣyati

ततो मुहूर्ताद्राजेन्द्र नातिकृच्छ्राद्धसन्निवविरथं भीमकर्माणं भीमं कर्णश्चकार ह

tato muhūrtādrājendra nātikṛcchrāddhasannivavirathaṃ bhīmakarmāṇaṃ bhīmaṃ karṇaścakāra ha

विरथो भरतश्रेष्ठः प्रहसन्ननिलोपमःगदाहस्तो महाबाहुरपतत्स्यन्दनोत्तमात्

viratho bharataśreṣṭhaḥ prahasannanilopamaḥgadāhasto mahābāhurapatatsyandanottamāt

नागान्सप्तशतान्राजन्नीषादन्तान्प्रहारिणःव्यधमत्सहसा भीमः क्रुद्धरूपः परंतपः

nāgānsaptaśatānrājannīṣādantānprahāriṇaḥvyadhamatsahasā bhīmaḥ kruddharūpaḥ paraṃtapaḥ

दन्तवेष्टेषु नेत्रेषु कम्भेषु स कटेषु चमर्मस्वपि च मर्मज्ञो निनदन्व्यधमद्भृशम्

dantaveṣṭeṣu netreṣu kambheṣu sa kaṭeṣu camarmasvapi ca marmajño ninadanvyadhamadbhṛśam

ततस्ते प्राद्रवन्भीताः प्रतीपं प्रहिताः पुनःमहामात्रैस्तमावव्रुर्मेघा इव दिवाकरम्

tataste prādravanbhītāḥ pratīpaṃ prahitāḥ punaḥmahāmātraistamāvavrurmeghā iva divākaram

तान्स सप्तशतान्नागान्सारोहायुधकेतनान्भूमिष्ठो गदया जघ्ने शरन्मेघानिवानिलः

tānsa saptaśatānnāgānsārohāyudhaketanānbhūmiṣṭho gadayā jaghne śaranmeghānivānilaḥ

ततः सुबलपुत्रस्य नागानतिबलान्पुनःपोथयामास कौन्तेयो द्वापञ्चाशतमाहवे

tataḥ subalaputrasya nāgānatibalānpunaḥpothayāmāsa kaunteyo dvāpañcāśatamāhave

तथा रथशतं साग्रं पत्तींश्च शतशोऽपरान्न्यहनत्पाण्डवो युद्धे तापयंस्तव वाहिनीम्

tathā rathaśataṃ sāgraṃ pattīṃśca śataśo'parānnyahanatpāṇḍavo yuddhe tāpayaṃstava vāhinīm

प्रताप्यमानं सूर्येण भीमेन च महात्मनातव सैन्यं संचुकोच चर्म वह्निगतं यथा

pratāpyamānaṃ sūryeṇa bhīmena ca mahātmanātava sainyaṃ saṃcukoca carma vahnigataṃ yathā

ते भीमभयसंत्रस्तास्तावका भरतर्षभविहाय समरे भीमं दुद्रुवुर्वै दिशो दश

te bhīmabhayasaṃtrastāstāvakā bharatarṣabhavihāya samare bhīmaṃ dudruvurvai diśo daśa

रथाः पञ्चशताश्चान्ये ह्रादिनश्चर्मवर्मिणःभीममभ्यद्रवंस्तूर्णं शरपूगैः समन्ततः

rathāḥ pañcaśatāścānye hrādinaścarmavarmiṇaḥbhīmamabhyadravaṃstūrṇaṃ śarapūgaiḥ samantataḥ

तान्ससूतरथान्सर्वान्सपताकाध्वजायुधान्पोथयामास गदया भीमो विष्णुरिवासुरान्

tānsasūtarathānsarvānsapatākādhvajāyudhānpothayāmāsa gadayā bhīmo viṣṇurivāsurān

ततः शकुनिनिर्दिष्टाः सादिनः शूरसंमताःत्रिसाहस्रा ययुर्भीमं शक्त्यृष्टिप्रासपाणयः

tataḥ śakuninirdiṣṭāḥ sādinaḥ śūrasaṃmatāḥtrisāhasrā yayurbhīmaṃ śaktyṛṣṭiprāsapāṇayaḥ

तान्प्रत्युद्गम्य यवनानश्वारोहान्वरारिहाविचरन्विविधान्मार्गान्घातयामास पोथयन्

tānpratyudgamya yavanānaśvārohānvarārihāvicaranvividhānmārgānghātayāmāsa pothayan

तेषामासीन्महाञ्शब्दस्ताडितानां च सार्वशःअसिभिश्छिद्यमानानां नडानामिव भारत

teṣāmāsīnmahāñśabdastāḍitānāṃ ca sārvaśaḥasibhiśchidyamānānāṃ naḍānāmiva bhārata

एवं सुबलपुत्रस्य त्रिसाहस्रान्हयोत्तमान्हत्वान्यं रथमास्थाय क्रुद्धो राधेयमभ्ययात्

evaṃ subalaputrasya trisāhasrānhayottamānhatvānyaṃ rathamāsthāya kruddho rādheyamabhyayāt

कर्णोऽपि समरे राजन्धर्मपुत्रमरिंदमम्शरैः प्रच्छादयामास सारथिं चाप्यपातयत्

karṇo'pi samare rājandharmaputramariṃdamamśaraiḥ pracchādayāmāsa sārathiṃ cāpyapātayat

ततः संप्रद्रुतं संख्ये रथं दृष्ट्वा महारथःअन्वधावत्किरन्बाणैः कङ्कपत्रैरजिह्मगैः

tataḥ saṃpradrutaṃ saṃkhye rathaṃ dṛṣṭvā mahārathaḥanvadhāvatkiranbāṇaiḥ kaṅkapatrairajihmagaiḥ

राजानमभि धावन्तं शरैरावृत्य रोदसीक्रुद्धः प्रच्छादयामास शरजालेन मारुतिः

rājānamabhi dhāvantaṃ śarairāvṛtya rodasīkruddhaḥ pracchādayāmāsa śarajālena mārutiḥ

संनिवृत्तस्ततस्तूर्णं राधेयः शत्रुकर्शनःभीमं प्रच्छादयामास समन्तान्निशितैः शरैः

saṃnivṛttastatastūrṇaṃ rādheyaḥ śatrukarśanaḥbhīmaṃ pracchādayāmāsa samantānniśitaiḥ śaraiḥ

भीमसेनरथव्यग्रं कर्णं भारत सात्यकिःअभ्यर्दयदमेयात्मा पार्ष्णिग्रहणकारणात्अभ्यवर्तत कर्णस्तमर्दितोऽपि शरैर्भृशम्

bhīmasenarathavyagraṃ karṇaṃ bhārata sātyakiḥabhyardayadameyātmā pārṣṇigrahaṇakāraṇātabhyavartata karṇastamardito'pi śarairbhṛśam

तावन्योन्यं समासाद्य वृषभौ सर्वधन्विनाम्विसृजन्तौ शरांश्चित्रान्विभ्राजेतां मनस्विनौ

tāvanyonyaṃ samāsādya vṛṣabhau sarvadhanvināmvisṛjantau śarāṃścitrānvibhrājetāṃ manasvinau

ताभ्यां वियति राजेन्द्र विततं भीमदर्शनम्क्रौञ्चपृष्ठारुणं रौद्रं बाणजालं व्यदृश्यत

tābhyāṃ viyati rājendra vitataṃ bhīmadarśanamkrauñcapṛṣṭhāruṇaṃ raudraṃ bāṇajālaṃ vyadṛśyata

नैव सूर्यप्रभां खं वा न दिशः प्रदिशः कुतःप्राज्ञासिष्म वयं ताभ्यां शरैर्मुक्तैः सहस्रशः

naiva sūryaprabhāṃ khaṃ vā na diśaḥ pradiśaḥ kutaḥprājñāsiṣma vayaṃ tābhyāṃ śarairmuktaiḥ sahasraśaḥ

मध्याह्ने तपतो राजन्भास्करस्य महाप्रभाःहृताः सर्वाः शरौघैस्तैः कर्णमाधवयोस्तदा

madhyāhne tapato rājanbhāskarasya mahāprabhāḥhṛtāḥ sarvāḥ śaraughaistaiḥ karṇamādhavayostadā

सौबलं कृतवर्माणं द्रौणिमाधिरथिं कृपम्संसक्तान्पाण्डवैर्दृष्ट्वा निवृत्ताः कुरवः पुनः

saubalaṃ kṛtavarmāṇaṃ drauṇimādhirathiṃ kṛpamsaṃsaktānpāṇḍavairdṛṣṭvā nivṛttāḥ kuravaḥ punaḥ

तेषामापततां शब्दस्तीव्र आसीद्विशां पतेउद्धूतानां यथा वृष्ट्या सागराणां भयावहः

teṣāmāpatatāṃ śabdastīvra āsīdviśāṃ pateuddhūtānāṃ yathā vṛṣṭyā sāgarāṇāṃ bhayāvahaḥ

ते सेने भृशसंविग्ने दृष्ट्वान्योन्यं महारणेहर्षेण महता युक्ते परिगृह्य परस्परम्

te sene bhṛśasaṃvigne dṛṣṭvānyonyaṃ mahāraṇeharṣeṇa mahatā yukte parigṛhya parasparam

ततः प्रववृते युद्धं मध्यं प्राप्ते दिवाकरेयादृशं न कदाचिद्धि दृष्टपूर्वं न च श्रुतम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ madhyaṃ prāpte divākareyādṛśaṃ na kadāciddhi dṛṣṭapūrvaṃ na ca śrutam

बलौघस्तु समासाद्य बलौघं सहसा रणेउपासर्पत वेगेन जलौघ इव सागरम्

balaughastu samāsādya balaughaṃ sahasā raṇeupāsarpata vegena jalaugha iva sāgaram

आसीन्निनादः सुमहान्बलौघानां परस्परम्गर्जतां सागरौघाणां यथा स्यान्निस्वनो महान्

āsīnninādaḥ sumahānbalaughānāṃ parasparamgarjatāṃ sāgaraughāṇāṃ yathā syānnisvano mahān

ते तु सेने समासाद्य वेगवत्यौ परस्परम्एकीभावमनुप्राप्ते नद्याविव समागमे

te tu sene samāsādya vegavatyau parasparamekībhāvamanuprāpte nadyāviva samāgame

ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं विशां पतेकुरूणां पाण्डवानां च लिप्सतां सुमहद्यशः

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ viśāṃ patekurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca lipsatāṃ sumahadyaśaḥ

कुरूणां गर्जतां तत्र अविच्छेदकृता गिरःश्रूयन्ते विविधा राजन्नामान्युद्दिश्य भारत

kurūṇāṃ garjatāṃ tatra avicchedakṛtā giraḥśrūyante vividhā rājannāmānyuddiśya bhārata

यस्य यद्धि रणे न्यङ्गं पितृतो मातृतोऽपि वाकर्मतः शीलतो वापि स तच्छ्रावयते युधि

yasya yaddhi raṇe nyaṅgaṃ pitṛto mātṛto'pi vākarmataḥ śīlato vāpi sa tacchrāvayate yudhi

तान्दृष्ट्वा समरे शूरांस्तर्जयानान्परस्परम्अभवन्मे मती राजन्नैषामस्तीति जीवितम्

tāndṛṣṭvā samare śūrāṃstarjayānānparasparamabhavanme matī rājannaiṣāmastīti jīvitam

तेषां दृष्ट्वा तु क्रुद्धानां वपूंष्यमिततेजसाम्अभवन्मे भयं तीव्रं कथमेतद्भविष्यति

teṣāṃ dṛṣṭvā tu kruddhānāṃ vapūṃṣyamitatejasāmabhavanme bhayaṃ tīvraṃ kathametadbhaviṣyati

ततस्ते पाण्डवा राजन्कौरवाश्च महारथाःततक्षुः सायकैस्तीक्ष्णैर्निघ्नन्तो हि परस्परम्

tataste pāṇḍavā rājankauravāśca mahārathāḥtatakṣuḥ sāyakaistīkṣṇairnighnanto hi parasparam