Parva.Adhyaya 8.34

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तानभिद्रवतो दृष्ट्वा पाण्डवांस्तावकं बलम्क्रोशतस्तव पुत्रस्य न स्म राजन्न्यवर्तत

tānabhidravato dṛṣṭvā pāṇḍavāṃstāvakaṃ balamkrośatastava putrasya na sma rājannyavartata

ततः पक्षात्प्रपक्षाच्च प्रपक्षैश्चापि दक्षिणात्उदस्तशस्त्राः कुरवो भीममभ्यद्रवन्रणे

tataḥ pakṣātprapakṣācca prapakṣaiścāpi dakṣiṇātudastaśastrāḥ kuravo bhīmamabhyadravanraṇe

कर्णोऽपि दृष्ट्वा द्रवतो धार्तराष्ट्रान्पराङ्मुखान्हंसवर्णान्हयाग्र्यांस्तान्प्रैषीद्यत्र वृकोदरम्

karṇo'pi dṛṣṭvā dravato dhārtarāṣṭrānparāṅmukhānhaṃsavarṇānhayāgryāṃstānpraiṣīdyatra vṛkodaram

ते प्रेषिता महाराज शल्येनाहवशोभिनाभीमसेनरथं प्राप्य समसज्जन्त वाजिनः

te preṣitā mahārāja śalyenāhavaśobhinābhīmasenarathaṃ prāpya samasajjanta vājinaḥ

दृष्ट्वा कर्णं समायान्तं भीमः क्रोधसमन्वितःमतिं दध्रे विनाशाय कर्णस्य भरतर्षभ

dṛṣṭvā karṇaṃ samāyāntaṃ bhīmaḥ krodhasamanvitaḥmatiṃ dadhre vināśāya karṇasya bharatarṣabha

सोऽब्रवीत्सात्यकिं वीरं धृष्टद्युम्नं च पार्षतम्एनं रक्षत राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्संशयान्महतो मुक्तं कथंचित्प्रेक्षतो मम

so'bravītsātyakiṃ vīraṃ dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatamenaṃ rakṣata rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiramsaṃśayānmahato muktaṃ kathaṃcitprekṣato mama

अग्रतो मे कृतो राजा छिन्नसर्वपरिच्छदःदुर्योधनस्य प्रीत्यर्थं राधेयेन दुरात्मना

agrato me kṛto rājā chinnasarvaparicchadaḥduryodhanasya prītyarthaṃ rādheyena durātmanā

अन्तमद्य करिष्यामि तस्य दुःखस्य पार्षतहन्ता वास्मि रणे कर्णं स वा मां निहनिष्यतिसंग्रामेण सुघोरेण सत्यमेतद्ब्रवीमि वः

antamadya kariṣyāmi tasya duḥkhasya pārṣatahantā vāsmi raṇe karṇaṃ sa vā māṃ nihaniṣyatisaṃgrāmeṇa sughoreṇa satyametadbravīmi vaḥ

राजानमद्य भवतां न्यासभूतं ददामि वैअस्य संरक्षणे सर्वे यतध्वं विगतज्वराः

rājānamadya bhavatāṃ nyāsabhūtaṃ dadāmi vaiasya saṃrakṣaṇe sarve yatadhvaṃ vigatajvarāḥ

एवमुक्त्वा महाबाहुः प्रायादाधिरथिं प्रतिसिंहनादेन महता सर्वाः संनादयन्दिशः

evamuktvā mahābāhuḥ prāyādādhirathiṃ pratisiṃhanādena mahatā sarvāḥ saṃnādayandiśaḥ

दृष्ट्वा त्वरितमायान्तं भीमं युद्धाभिनन्दिनम्सूतपुत्रमथोवाच मद्राणामीश्वरो विभुः

dṛṣṭvā tvaritamāyāntaṃ bhīmaṃ yuddhābhinandinamsūtaputramathovāca madrāṇāmīśvaro vibhuḥ

पश्य कर्ण महाबाहुं क्रुद्धं पाण्डवनन्दनम्दीर्घकालार्जितं क्रोधं मोक्तुकामं त्वयि ध्रुवम्

paśya karṇa mahābāhuṃ kruddhaṃ pāṇḍavanandanamdīrghakālārjitaṃ krodhaṃ moktukāmaṃ tvayi dhruvam

ईदृशं नास्य रूपं मे दृष्टपूर्वं कदाचनअभिमन्यौ हते कर्ण राक्षसे वा घटोत्कचे

īdṛśaṃ nāsya rūpaṃ me dṛṣṭapūrvaṃ kadācanaabhimanyau hate karṇa rākṣase vā ghaṭotkace

त्रैलोक्यस्य समस्तस्य शक्तः क्रुद्धो निवारणेबिभर्ति यादृशं रूपं कालाग्निसदृशं शुभम्

trailokyasya samastasya śaktaḥ kruddho nivāraṇebibharti yādṛśaṃ rūpaṃ kālāgnisadṛśaṃ śubham

इति ब्रुवति राधेयं मद्राणामीश्वरे नृपअभ्यवर्तत वै कर्णं क्रोधदीप्तो वृकोदरः

iti bruvati rādheyaṃ madrāṇāmīśvare nṛpaabhyavartata vai karṇaṃ krodhadīpto vṛkodaraḥ

तथागतं तु संप्रेक्ष्य भीमं युद्धाभिनन्दिनम्अब्रवीद्वचनं शल्यं राधेयः प्रहसन्निव

tathāgataṃ tu saṃprekṣya bhīmaṃ yuddhābhinandinamabravīdvacanaṃ śalyaṃ rādheyaḥ prahasanniva

यदुक्तं वचनं मेऽद्य त्वया मद्रजनेश्वरभीमसेनं प्रति विभो तत्सत्यं नात्र संशयः

yaduktaṃ vacanaṃ me'dya tvayā madrajaneśvarabhīmasenaṃ prati vibho tatsatyaṃ nātra saṃśayaḥ

एष शूरश्च वीरश्च क्रोधनश्च वृकोदरःनिरपेक्षः शरीरे च प्राणतश्च बलाधिकः

eṣa śūraśca vīraśca krodhanaśca vṛkodaraḥnirapekṣaḥ śarīre ca prāṇataśca balādhikaḥ

अज्ञातवासं वसता विराटनगरे तदाद्रौपद्याः प्रियकामेन केवलं बाहुसंश्रयात्गूढभावं समाश्रित्य कीचकः सगणो हतः

ajñātavāsaṃ vasatā virāṭanagare tadādraupadyāḥ priyakāmena kevalaṃ bāhusaṃśrayātgūḍhabhāvaṃ samāśritya kīcakaḥ sagaṇo hataḥ

सोऽद्य संग्रामशिरसि संनद्धः क्रोधमूर्च्छितःकिंकरोद्यतदण्डेन मृत्युनापि व्रजेद्रणम्

so'dya saṃgrāmaśirasi saṃnaddhaḥ krodhamūrcchitaḥkiṃkarodyatadaṇḍena mṛtyunāpi vrajedraṇam

चिरकालाभिलषितो ममायं तु मनोरथःअर्जुनं समरे हन्यां मां वा हन्याद्धनंजयःस मे कदाचिदद्यैव भवेद्भीमसमागमात्

cirakālābhilaṣito mamāyaṃ tu manorathaḥarjunaṃ samare hanyāṃ māṃ vā hanyāddhanaṃjayaḥsa me kadācidadyaiva bhavedbhīmasamāgamāt

निहते भीमसेने तु यदि वा विरथीकृतेअभियास्यति मां पार्थस्तन्मे साधु भविष्यतिअत्र यन्मन्यसे प्राप्तं तच्छीघ्रं संप्रधारय

nihate bhīmasene tu yadi vā virathīkṛteabhiyāsyati māṃ pārthastanme sādhu bhaviṣyatiatra yanmanyase prāptaṃ tacchīghraṃ saṃpradhāraya

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राधेयस्य महात्मनःउवाच वचनं शल्यः सूतपुत्रं तथागतम्

etacchrutvā tu vacanaṃ rādheyasya mahātmanaḥuvāca vacanaṃ śalyaḥ sūtaputraṃ tathāgatam

अभियासि महाबाहो भीमसेनं महाबलम्निरस्य भीमसेनं तु ततः प्राप्स्यसि फल्गुनम्

abhiyāsi mahābāho bhīmasenaṃ mahābalamnirasya bhīmasenaṃ tu tataḥ prāpsyasi phalgunam

यस्ते कामोऽभिलषितश्चिरात्प्रभृति हृद्गतःस वै संपत्स्यते कर्ण सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

yaste kāmo'bhilaṣitaścirātprabhṛti hṛdgataḥsa vai saṃpatsyate karṇa satyametadbravīmi te

एवमुक्ते ततः कर्णः शल्यं पुनरभाषतहन्ताहमर्जुनं संख्ये मां वा हन्ता धनंजयःयुद्धे मनः समाधाय याहि याहीत्यचोदयत्

evamukte tataḥ karṇaḥ śalyaṃ punarabhāṣatahantāhamarjunaṃ saṃkhye māṃ vā hantā dhanaṃjayaḥyuddhe manaḥ samādhāya yāhi yāhītyacodayat

ततः प्रायाद्रथेनाशु शल्यस्तत्र विशां पतेयत्र भीमो महेष्वासो व्यद्रावयत वाहिनीम्

tataḥ prāyādrathenāśu śalyastatra viśāṃ pateyatra bhīmo maheṣvāso vyadrāvayata vāhinīm

ततस्तूर्यनिनादश्च भेरीणां च महास्वनःउदतिष्ठत राजेन्द्र कर्णभीमसमागमे

tatastūryaninādaśca bherīṇāṃ ca mahāsvanaḥudatiṣṭhata rājendra karṇabhīmasamāgame

भीमसेनोऽथ संक्रुद्धस्तव सैन्यं दुरासदम्नाराचैर्विमलैस्तीक्ष्णैर्दिशः प्राद्रावयद्बली

bhīmaseno'tha saṃkruddhastava sainyaṃ durāsadamnārācairvimalaistīkṣṇairdiśaḥ prādrāvayadbalī

स संनिपातस्तुमुलो भीमरूपो विशां पतेआसीद्रौद्रो महाराज कर्णपाण्डवयोर्मृधेततो मुहूर्ताद्राजेन्द्र पाण्डवः कर्णमाद्रवत्

sa saṃnipātastumulo bhīmarūpo viśāṃ pateāsīdraudro mahārāja karṇapāṇḍavayormṛdhetato muhūrtādrājendra pāṇḍavaḥ karṇamādravat

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य कर्णो वैकर्तनो वृषःआजघानोरसि क्रुद्धो नाराचेन स्तनान्तरेपुनश्चैनममेयात्मा शरवर्षैरवाकिरत्

tamāpatantaṃ saṃprekṣya karṇo vaikartano vṛṣaḥājaghānorasi kruddho nārācena stanāntarepunaścainamameyātmā śaravarṣairavākirat

स विद्धः सूतपुत्रेण छादयामास पत्रिभिःविव्याध निशितैः कर्ण नवभिर्नतपर्वभिः

sa viddhaḥ sūtaputreṇa chādayāmāsa patribhiḥvivyādha niśitaiḥ karṇa navabhirnataparvabhiḥ

तस्य कर्णो धनुर्मध्ये द्विधा चिच्छेद पत्रिणाअथ तं छिन्नधन्वानमभ्यविध्यत्स्तनान्तरेनाराचेन सुतीक्ष्णेन सर्वावरणभेदिना

tasya karṇo dhanurmadhye dvidhā ciccheda patriṇāatha taṃ chinnadhanvānamabhyavidhyatstanāntarenārācena sutīkṣṇena sarvāvaraṇabhedinā

सोऽन्यत्कार्मुकमादाय सूतपुत्रं वृकोदरःराजन्मर्मसु मर्मज्ञो विद्ध्वा सुनिशितैः शरैःननाद बलवन्नादं कम्पयन्निव रोदसी

so'nyatkārmukamādāya sūtaputraṃ vṛkodaraḥrājanmarmasu marmajño viddhvā suniśitaiḥ śaraiḥnanāda balavannādaṃ kampayanniva rodasī

तं कर्णः पञ्चविंशत्या नाराचानां समार्दयत्मदोत्कटं वने दृप्तमुल्काभिरिव कुञ्जरम्

taṃ karṇaḥ pañcaviṃśatyā nārācānāṃ samārdayatmadotkaṭaṃ vane dṛptamulkābhiriva kuñjaram

ततः सायकभिन्नाङ्गः पाण्डवः क्रोधमूर्च्छितःसंरम्भामर्षताम्राक्षः सूतपुत्रवधेच्छया

tataḥ sāyakabhinnāṅgaḥ pāṇḍavaḥ krodhamūrcchitaḥsaṃrambhāmarṣatāmrākṣaḥ sūtaputravadhecchayā

स कार्मुके महावेगं भारसाधनमुत्तमम्गिरीणामपि भेत्तारं सायकं समयोजयत्

sa kārmuke mahāvegaṃ bhārasādhanamuttamamgirīṇāmapi bhettāraṃ sāyakaṃ samayojayat

विकृष्य बलवच्चापमा कर्णादतिमारुतिःतं मुमोच महेष्वासः क्रुद्धः कर्णजिघांसया

vikṛṣya balavaccāpamā karṇādatimārutiḥtaṃ mumoca maheṣvāsaḥ kruddhaḥ karṇajighāṃsayā

स विसृष्टो बलवता बाणो वज्राशनिस्वनःअदारयद्रणे कर्णं वज्रवेग इवाचलम्

sa visṛṣṭo balavatā bāṇo vajrāśanisvanaḥadārayadraṇe karṇaṃ vajravega ivācalam

स भीमसेनाभिहतो सूतपुत्रः कुरूद्वहनिषसाद रथोपस्थे विसंज्ञः पृतनापतिः

sa bhīmasenābhihato sūtaputraḥ kurūdvahaniṣasāda rathopasthe visaṃjñaḥ pṛtanāpatiḥ

ततो मद्राधिपो दृष्ट्वा विसंज्ञं सूतनन्दनम्अपोवाह रथेनाजौ कर्णमाहवशोभिनम्

tato madrādhipo dṛṣṭvā visaṃjñaṃ sūtanandanamapovāha rathenājau karṇamāhavaśobhinam

ततः पराजिते कर्णे धार्तराष्ट्रीं महाचमूम्व्यद्रावयद्भीमसेनो यथेन्द्रो दानवीं चमूम्

tataḥ parājite karṇe dhārtarāṣṭrīṃ mahācamūmvyadrāvayadbhīmaseno yathendro dānavīṃ camūm