Parva.Adhyaya 8.39

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

द्रौणिर्युधिष्ठिरं दृष्ट्वा शैनेयेनाभिरक्षितम्द्रौपदेयैस्तथा शूरैरभ्यवर्तत हृष्टवत्

drauṇiryudhiṣṭhiraṃ dṛṣṭvā śaineyenābhirakṣitamdraupadeyaistathā śūrairabhyavartata hṛṣṭavat

किरन्निषुगणान्घोरान्स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान्दर्शयन्विविधान्मार्गाञ्शिक्षार्थं लघुहस्तवत्

kiranniṣugaṇānghorānsvarṇapuṅkhāñśilāśitāndarśayanvividhānmārgāñśikṣārthaṃ laghuhastavat

ततः खं पूरयामास शरैर्दिव्यास्त्रमन्त्रितैःयुधिष्ठिरं च समरे पर्यवारयदस्त्रवित्

tataḥ khaṃ pūrayāmāsa śarairdivyāstramantritaiḥyudhiṣṭhiraṃ ca samare paryavārayadastravit

द्रौणायनिशरच्छन्नं न प्राज्ञायत किंचनबाणभूतमभूत्सर्वमायोधनशिरो हि तत्

drauṇāyaniśaracchannaṃ na prājñāyata kiṃcanabāṇabhūtamabhūtsarvamāyodhanaśiro hi tat

बाणजालं दिविष्ठं तत्स्वर्णजालविभूषितम्शुशुभे भरतश्रेष्ठ वितानमिव विष्ठितम्

bāṇajālaṃ diviṣṭhaṃ tatsvarṇajālavibhūṣitamśuśubhe bharataśreṣṭha vitānamiva viṣṭhitam

तेन छन्ने रणे राजन्बाणजालेन भास्वताअभ्रच्छायेव संजज्ञे बाणरुद्धे नभस्तले

tena channe raṇe rājanbāṇajālena bhāsvatāabhracchāyeva saṃjajñe bāṇaruddhe nabhastale

तत्राश्चर्यमपश्याम बाणभूते तथाविधेन स्म संपतते भूमौ दृष्ट्वा द्रौणेः पराक्रमम्

tatrāścaryamapaśyāma bāṇabhūte tathāvidhena sma saṃpatate bhūmau dṛṣṭvā drauṇeḥ parākramam

लाघवं द्रोणपुत्रस्य दृष्ट्वा तत्र महारथाःव्यस्मयन्त महाराज न चैनं प्रतिवीक्षितुम्शेकुस्ते सर्वराजानस्तपन्तमिव भास्करम्

lāghavaṃ droṇaputrasya dṛṣṭvā tatra mahārathāḥvyasmayanta mahārāja na cainaṃ prativīkṣitumśekuste sarvarājānastapantamiva bhāskaram

सात्यकिर्यतमानस्तु धर्मराजश्च पाण्डवःतथेतराणि सैन्यानि न स्म चक्रुः पराक्रमम्

sātyakiryatamānastu dharmarājaśca pāṇḍavaḥtathetarāṇi sainyāni na sma cakruḥ parākramam

वध्यमाने ततः सैन्ये द्रौपदेया महारथाःसात्यकिर्धर्मराजश्च पाञ्चालाश्चापि संगताःत्यक्त्वा मृत्युभयं घोरं द्रौणायनिमुपाद्रवन्

vadhyamāne tataḥ sainye draupadeyā mahārathāḥsātyakirdharmarājaśca pāñcālāścāpi saṃgatāḥtyaktvā mṛtyubhayaṃ ghoraṃ drauṇāyanimupādravan

सात्यकिः पञ्चविंशत्या द्रौणिं विद्ध्वा शिलामुखैःपुनर्विव्याध नाराचैः सप्तभिः स्वर्णभूषितैः

sātyakiḥ pañcaviṃśatyā drauṇiṃ viddhvā śilāmukhaiḥpunarvivyādha nārācaiḥ saptabhiḥ svarṇabhūṣitaiḥ

युधिष्ठिरस्त्रिसप्तत्या प्रतिविन्ध्यश्च सप्तभिःश्रुतकर्मा त्रिभिर्बाणैः श्रुतकीर्तिस्तु सप्तभिः

yudhiṣṭhirastrisaptatyā prativindhyaśca saptabhiḥśrutakarmā tribhirbāṇaiḥ śrutakīrtistu saptabhiḥ

सुतसोमश्च नवभिः शतानीकश्च सप्तभिःअन्ये च बहवः शूरा विव्यधुस्तं समन्ततः

sutasomaśca navabhiḥ śatānīkaśca saptabhiḥanye ca bahavaḥ śūrā vivyadhustaṃ samantataḥ

सोऽतिक्रुद्धस्ततो राजन्नाशीविष इव श्वसन्सात्यकिं पञ्चविंशत्या प्राविध्यत शिलाशितैः

so'tikruddhastato rājannāśīviṣa iva śvasansātyakiṃ pañcaviṃśatyā prāvidhyata śilāśitaiḥ

श्रुतकीर्तिं च नवभिः सुतसोमं च पञ्चभिःअष्टभिः श्रुतकर्माणं प्रतिविन्ध्यं त्रिभिः शरैःशतानीकं च नवभिर्धर्मपुत्रं च सप्तभिः

śrutakīrtiṃ ca navabhiḥ sutasomaṃ ca pañcabhiḥaṣṭabhiḥ śrutakarmāṇaṃ prativindhyaṃ tribhiḥ śaraiḥśatānīkaṃ ca navabhirdharmaputraṃ ca saptabhiḥ

अथेतरांस्ततः शूरान्द्वाभ्यां द्वाभ्यामताडयत्श्रुतकीर्तेस्तथा चापं चिच्छेद निशितैः शरैः

athetarāṃstataḥ śūrāndvābhyāṃ dvābhyāmatāḍayatśrutakīrtestathā cāpaṃ ciccheda niśitaiḥ śaraiḥ

अथान्यद्धनुरादाय श्रुतकीर्तिर्महारथःद्रौणायनिं त्रिभिर्विद्ध्वा विव्याधान्यैः शितैः शरैः

athānyaddhanurādāya śrutakīrtirmahārathaḥdrauṇāyaniṃ tribhirviddhvā vivyādhānyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ

ततो द्रौणिर्महाराज शरवर्षेण भारतछादयामास तत्सैन्यं समन्ताच्च शरैर्नृपान्

tato drauṇirmahārāja śaravarṣeṇa bhāratachādayāmāsa tatsainyaṃ samantācca śarairnṛpān

ततः पुनरमेयात्मा धर्मराजस्य कार्मुकम्द्रौणिश्चिच्छेद विहसन्विव्याध च शरैस्त्रिभिः

tataḥ punarameyātmā dharmarājasya kārmukamdrauṇiściccheda vihasanvivyādha ca śaraistribhiḥ

ततो धर्मसुतो राजन्प्रगृह्यान्यन्महद्धनुःद्रौणिं विव्याध सप्तत्या बाह्वोरुरसि चार्दयत्

tato dharmasuto rājanpragṛhyānyanmahaddhanuḥdrauṇiṃ vivyādha saptatyā bāhvorurasi cārdayat

सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो द्रौणेः प्रहरतो रणेअर्धचन्द्रेण तीक्ष्णेन धनुश्छित्त्वानदद्भृशम्

sātyakistu tataḥ kruddho drauṇeḥ praharato raṇeardhacandreṇa tīkṣṇena dhanuśchittvānadadbhṛśam

छिन्नधन्वा ततो द्रौणिः शक्त्या शक्तिमतां वरःसारथिं पातयामास शैनेयस्य रथाद्द्रुतम्

chinnadhanvā tato drauṇiḥ śaktyā śaktimatāṃ varaḥsārathiṃ pātayāmāsa śaineyasya rathāddrutam

अथान्यद्धनुरादाय द्रोणपुत्रः प्रतापवान्शैनेयं शरवर्षेण छादयामास भारत

athānyaddhanurādāya droṇaputraḥ pratāpavānśaineyaṃ śaravarṣeṇa chādayāmāsa bhārata

तस्याश्वाः प्रद्रुताः संख्ये पतिते रथसारथौतत्र तत्रैव धावन्तः समदृश्यन्त भारत

tasyāśvāḥ pradrutāḥ saṃkhye patite rathasārathautatra tatraiva dhāvantaḥ samadṛśyanta bhārata

युधिष्ठिरपुरोगास्ते द्रौणिं शस्त्रभृतां वरम्अभ्यवर्षन्त वेगेन विसृजन्तः शिताञ्शरान्

yudhiṣṭhirapurogāste drauṇiṃ śastrabhṛtāṃ varamabhyavarṣanta vegena visṛjantaḥ śitāñśarān

आगच्छमानांस्तान्दृष्ट्वा रौद्ररूपान्परंतपःप्रहसन्प्रतिजग्राह द्रोणपुत्रो महारणे

āgacchamānāṃstāndṛṣṭvā raudrarūpānparaṃtapaḥprahasanpratijagrāha droṇaputro mahāraṇe

ततः शरशतज्वालः सेनाकक्षं महारथःद्रौणिर्ददाह समरे कक्षमग्निर्यथा वने

tataḥ śaraśatajvālaḥ senākakṣaṃ mahārathaḥdrauṇirdadāha samare kakṣamagniryathā vane

तद्बलं पाण्डुपुत्रस्य द्रोणपुत्रप्रतापितम्चुक्षुभे भरतश्रेष्ठ तिमिनेव नदीमुखम्

tadbalaṃ pāṇḍuputrasya droṇaputrapratāpitamcukṣubhe bharataśreṣṭha timineva nadīmukham

दृष्ट्वा ते च महाराज द्रोणपुत्रपराक्रमम्निहतान्मेनिरे सर्वान्पाण्डून्द्रोणसुतेन वै

dṛṣṭvā te ca mahārāja droṇaputraparākramamnihatānmenire sarvānpāṇḍūndroṇasutena vai

युधिष्ठिरस्तु त्वरितो द्रौणिं श्लिष्य महारथम्अब्रवीद्द्रोणपुत्रं तु रोषामर्षसमन्वितः

yudhiṣṭhirastu tvarito drauṇiṃ śliṣya mahārathamabravīddroṇaputraṃ tu roṣāmarṣasamanvitaḥ

नैव नाम तव प्रीतिर्नैव नाम कृतज्ञतायतस्त्वं पुरुषव्याघ्र मामेवाद्य जिघांससि

naiva nāma tava prītirnaiva nāma kṛtajñatāyatastvaṃ puruṣavyāghra māmevādya jighāṃsasi

ब्राह्मणेन तपः कार्यं दानमध्ययनं तथाक्षत्रियेण धनुर्नाम्यं स भवान्ब्राह्मणब्रुवः

brāhmaṇena tapaḥ kāryaṃ dānamadhyayanaṃ tathākṣatriyeṇa dhanurnāmyaṃ sa bhavānbrāhmaṇabruvaḥ

मिषतस्ते महाबाहो जेष्यामि युधि कौरवान्कुरुष्व समरे कर्म ब्रह्मबन्धुरसि ध्रुवम्

miṣataste mahābāho jeṣyāmi yudhi kauravānkuruṣva samare karma brahmabandhurasi dhruvam

एवमुक्तो महाराज द्रोणपुत्रः स्मयन्निवयुक्तत्वं तच्च संचिन्त्य नोत्तरं किंचिदब्रवीत्

evamukto mahārāja droṇaputraḥ smayannivayuktatvaṃ tacca saṃcintya nottaraṃ kiṃcidabravīt

अनुक्त्वा च ततः किंचिच्छरवर्षेण पाण्डवम्छादयामास समरे क्रुद्धोऽन्तक इव प्रजाः

anuktvā ca tataḥ kiṃciccharavarṣeṇa pāṇḍavamchādayāmāsa samare kruddho'ntaka iva prajāḥ

संछाद्यमानस्तु तदा द्रोणपुत्रेण मारिषपार्थोऽपयातः शीघ्रं वै विहाय महतीं चमूम्

saṃchādyamānastu tadā droṇaputreṇa māriṣapārtho'payātaḥ śīghraṃ vai vihāya mahatīṃ camūm

अपयाते ततस्तस्मिन्धर्मपुत्रे युधिष्ठिरेद्रोणपुत्रः स्थितो राजन्प्रत्यादेशान्महात्मनः

apayāte tatastasmindharmaputre yudhiṣṭhiredroṇaputraḥ sthito rājanpratyādeśānmahātmanaḥ

ततो युधिष्ठिरो राजा त्यक्त्वा द्रौणिं महाहवेप्रययौ तावकं सैन्यं युक्तः क्रूराय कर्मणे

tato yudhiṣṭhiro rājā tyaktvā drauṇiṃ mahāhaveprayayau tāvakaṃ sainyaṃ yuktaḥ krūrāya karmaṇe