Parva.Adhyaya 8.46

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

महासत्त्वौ तु तौ दृष्ट्वा सहितौ केशवार्जुनौहतमाधिरथिं मेने संख्ये गाण्डीवधन्वना

mahāsattvau tu tau dṛṣṭvā sahitau keśavārjunauhatamādhirathiṃ mene saṃkhye gāṇḍīvadhanvanā

तावभ्यनन्दत्कौन्तेयः साम्ना परमवल्गुनास्मितपूर्वममित्रघ्नः पूजयन्भरतर्षभ

tāvabhyanandatkaunteyaḥ sāmnā paramavalgunāsmitapūrvamamitraghnaḥ pūjayanbharatarṣabha

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

स्वागतं देवकीपुत्र स्वागतं ते धनंजयप्रियं मे दर्शनं बाढं युवयोरच्युतार्जुनौ

svāgataṃ devakīputra svāgataṃ te dhanaṃjayapriyaṃ me darśanaṃ bāḍhaṃ yuvayoracyutārjunau

अक्षताभ्यामरिष्टाभ्यां कथं युध्य महारथम्आशीविषसमं युद्धे सर्वशस्त्रविशारदम्

akṣatābhyāmariṣṭābhyāṃ kathaṃ yudhya mahārathamāśīviṣasamaṃ yuddhe sarvaśastraviśāradam

अग्रगं धार्तराष्ट्राणां सर्वेषां शर्म वर्म चरक्षितं वृषसेनेन सुषेणेन च धन्विना

agragaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ sarveṣāṃ śarma varma carakṣitaṃ vṛṣasenena suṣeṇena ca dhanvinā

अनुज्ञातं महावीर्यं रामेणास्त्रेषु दुर्जयम्त्रातारं धार्तराष्ट्राणां गन्तारं वाहिनीमुखे

anujñātaṃ mahāvīryaṃ rāmeṇāstreṣu durjayamtrātāraṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ gantāraṃ vāhinīmukhe

हन्तारमरिसैन्यानाममित्रगणमर्दनम्दुर्योधनहिते युक्तमस्मद्युद्धाय चोद्यतम्

hantāramarisainyānāmamitragaṇamardanamduryodhanahite yuktamasmadyuddhāya codyatam

अप्रधृष्यं महायुद्धे देवैरपि सवासवैःअनलानिलयोस्तुल्यं तेजसा च बलेन च

apradhṛṣyaṃ mahāyuddhe devairapi savāsavaiḥanalānilayostulyaṃ tejasā ca balena ca

पातालमिव गम्भीरं सुहृदानन्दवर्धनम्अन्तकाभममित्राणां कर्णं हत्वा महाहवेदिष्ट्या युवामनुप्राप्तौ जित्वासुरमिवामरौ

pātālamiva gambhīraṃ suhṛdānandavardhanamantakābhamamitrāṇāṃ karṇaṃ hatvā mahāhavediṣṭyā yuvāmanuprāptau jitvāsuramivāmarau

तेन युद्धमदीनेन मया ह्यद्याच्युतार्जुनौकुपितेनान्तकेनेव प्रजाः सर्वा जिघांसता

tena yuddhamadīnena mayā hyadyācyutārjunaukupitenāntakeneva prajāḥ sarvā jighāṃsatā

तेन केतुश्च मे छिन्नो हतौ च पार्ष्णिसारथीहतवाहः कृतश्चास्मि युयुधानस्य पश्यतः

tena ketuśca me chinno hatau ca pārṣṇisārathīhatavāhaḥ kṛtaścāsmi yuyudhānasya paśyataḥ

धृष्टद्युम्नस्य यमयोर्वीरस्य च शिखण्डिनःपश्यतां द्रौपदेयानां पाञ्चालानां च सर्वशः

dhṛṣṭadyumnasya yamayorvīrasya ca śikhaṇḍinaḥpaśyatāṃ draupadeyānāṃ pāñcālānāṃ ca sarvaśaḥ

एताञ्जित्वा महावीर्यान्कर्णः शत्रुगणान्बहून्जितवान्मां महाबाहो यतमानं महारणे

etāñjitvā mahāvīryānkarṇaḥ śatrugaṇānbahūnjitavānmāṃ mahābāho yatamānaṃ mahāraṇe

अनुसृत्य च मां युद्धे परुषाण्युक्तवान्बहुतत्र तत्र युधां श्रेष्ठः परिभूय न संशयः

anusṛtya ca māṃ yuddhe paruṣāṇyuktavānbahutatra tatra yudhāṃ śreṣṭhaḥ paribhūya na saṃśayaḥ

भीमसेनप्रभावात्तु यज्जीवामि धनंजयबहुनात्र किमुक्तेन नाहं तत्सोढुमुत्सहे

bhīmasenaprabhāvāttu yajjīvāmi dhanaṃjayabahunātra kimuktena nāhaṃ tatsoḍhumutsahe

त्रयोदशाहं वर्षाणि यस्माद्भीतो धनंजयन स्म निद्रां लभे रात्रौ न चाहनि सुखं क्वचित्

trayodaśāhaṃ varṣāṇi yasmādbhīto dhanaṃjayana sma nidrāṃ labhe rātrau na cāhani sukhaṃ kvacit

तस्य द्वेषेण संयुक्तः परिदह्ये धनंजयआत्मनो मरणं जानन्वाध्रीणस इव द्विपः

tasya dveṣeṇa saṃyuktaḥ paridahye dhanaṃjayaātmano maraṇaṃ jānanvādhrīṇasa iva dvipaḥ

यस्यायमगमत्कालश्चिन्तयानस्य मे विभोकथं शक्यो मया कर्णो युद्धे क्षपयितुं भवेत्

yasyāyamagamatkālaścintayānasya me vibhokathaṃ śakyo mayā karṇo yuddhe kṣapayituṃ bhavet

जाग्रत्स्वपंश्च कौन्तेय कर्णमेव सदा ह्यहम्पश्यामि तत्र तत्रैव कर्णभूतमिदं जगत्

jāgratsvapaṃśca kaunteya karṇameva sadā hyahampaśyāmi tatra tatraiva karṇabhūtamidaṃ jagat

यत्र यत्र हि गच्छामि कर्णाद्भीतो धनंजयतत्र तत्र हि पश्यामि कर्णमेवाग्रतः स्थितम्

yatra yatra hi gacchāmi karṇādbhīto dhanaṃjayatatra tatra hi paśyāmi karṇamevāgrataḥ sthitam

सोऽहं तेनैव वीरेण समरेष्वपलायिनासहयः सरथः पार्थ जित्वा जीवन्विसर्जितः

so'haṃ tenaiva vīreṇa samareṣvapalāyināsahayaḥ sarathaḥ pārtha jitvā jīvanvisarjitaḥ

को नु मे जीवितेनार्थो राज्येनार्थोऽथ वा पुनःममैवं धिक्कृतस्येह कर्णेनाहवशोभिना

ko nu me jīvitenārtho rājyenārtho'tha vā punaḥmamaivaṃ dhikkṛtasyeha karṇenāhavaśobhinā

न प्राप्तपूर्वं यद्भीष्मात्कृपाद्द्रोणाच्च संयुगेतत्प्राप्तमद्य मे युद्धे सूतपुत्रान्महारथात्

na prāptapūrvaṃ yadbhīṣmātkṛpāddroṇācca saṃyugetatprāptamadya me yuddhe sūtaputrānmahārathāt

तत्त्वा पृच्छामि कौन्तेय यथा ह्यकुशलस्तथातन्ममाचक्ष्व कार्त्स्न्येन यथा कर्णस्त्वया हतः

tattvā pṛcchāmi kaunteya yathā hyakuśalastathātanmamācakṣva kārtsnyena yathā karṇastvayā hataḥ

शक्रवीर्यसमो युद्धे यमतुल्यपराक्रमःरामतुल्यस्तथास्त्रे यः स कथं वै निषूदितः

śakravīryasamo yuddhe yamatulyaparākramaḥrāmatulyastathāstre yaḥ sa kathaṃ vai niṣūditaḥ

महारथः समाख्यातः सर्वयुद्धविशारदःधनुर्धराणां प्रवरः सर्वेषामेकपूरुषः

mahārathaḥ samākhyātaḥ sarvayuddhaviśāradaḥdhanurdharāṇāṃ pravaraḥ sarveṣāmekapūruṣaḥ

पूजितो धृतराष्ट्रेण सपुत्रेण विशां पतेसदा त्वदर्थं राधेयः स कथं निहतस्त्वया

pūjito dhṛtarāṣṭreṇa saputreṇa viśāṃ patesadā tvadarthaṃ rādheyaḥ sa kathaṃ nihatastvayā

धृतराष्ट्रो हि योधेषु सर्वेष्वेव सदार्जुनतव मृत्युं रणे कर्णं मन्यते पुरुषर्षभः

dhṛtarāṣṭro hi yodheṣu sarveṣveva sadārjunatava mṛtyuṃ raṇe karṇaṃ manyate puruṣarṣabhaḥ

स त्वया पुरुषव्याघ्र कथं युद्धे निषूदितःतं ममाचक्ष्व बीभत्सो यथा कर्णो हतस्त्वया

sa tvayā puruṣavyāghra kathaṃ yuddhe niṣūditaḥtaṃ mamācakṣva bībhatso yathā karṇo hatastvayā

सोत्सेधमस्य च शिरः पश्यतां सुहृदां हृतम्त्वया पुरुषशार्दूल शार्दूलेन यथा रुरोः

sotsedhamasya ca śiraḥ paśyatāṃ suhṛdāṃ hṛtamtvayā puruṣaśārdūla śārdūlena yathā ruroḥ

यः पर्युपासीत्प्रदिशो दिशश्च; त्वां सूतपुत्रः समरे परीप्सन्दित्सुः कर्णः समरे हस्तिपूगं; स हीदानीं कङ्कपत्रैः सुतीक्ष्णैः

yaḥ paryupāsītpradiśo diśaśca; tvāṃ sūtaputraḥ samare parīpsanditsuḥ karṇaḥ samare hastipūgaṃ; sa hīdānīṃ kaṅkapatraiḥ sutīkṣṇaiḥ

त्वया रणे निहतः सूतपुत्रः; कच्चिच्छेते भूमितले दुरात्माकच्चित्प्रियं मे परमं त्वयाद्य; कृतं रणे सूतपुत्रं निहत्य

tvayā raṇe nihataḥ sūtaputraḥ; kaccicchete bhūmitale durātmākaccitpriyaṃ me paramaṃ tvayādya; kṛtaṃ raṇe sūtaputraṃ nihatya

यः सर्वतः पर्यपतत्त्वदर्थे; मदान्वितो गर्वितः सूतपुत्रःस शूरमानी समरे समेत्य; कच्चित्त्वया निहतः संयुगेऽद्य

yaḥ sarvataḥ paryapatattvadarthe; madānvito garvitaḥ sūtaputraḥsa śūramānī samare sametya; kaccittvayā nihataḥ saṃyuge'dya

रौक्मं रथं हस्तिवरैश्च युक्तं; रथं दित्सुर्यः परेभ्यस्त्वदर्थेसदा रणे स्पर्धते यः स पापः; कच्चित्त्वया निहतस्तात युद्धे

raukmaṃ rathaṃ hastivaraiśca yuktaṃ; rathaṃ ditsuryaḥ parebhyastvadarthesadā raṇe spardhate yaḥ sa pāpaḥ; kaccittvayā nihatastāta yuddhe

योऽसौ नित्यं शूरमदेन मत्तो; विकत्थते संसदि कौरवाणाम्प्रियोऽत्यर्थं तस्य सुयोधनस्य; कच्चित्स पापो निहतस्त्वयाद्य

yo'sau nityaṃ śūramadena matto; vikatthate saṃsadi kauravāṇāmpriyo'tyarthaṃ tasya suyodhanasya; kaccitsa pāpo nihatastvayādya

कच्चित्समागम्य धनुःप्रमुक्तै;स्त्वत्प्रेषितैर्लोहितार्थैर्विहंगैःशेतेऽद्य पापः स विभिन्नगात्रः; कच्चिद्भग्नो धार्तराष्ट्रस्य बाहुः

kaccitsamāgamya dhanuḥpramuktai;stvatpreṣitairlohitārthairvihaṃgaiḥśete'dya pāpaḥ sa vibhinnagātraḥ; kaccidbhagno dhārtarāṣṭrasya bāhuḥ

योऽसौ सदा श्लाघते राजमध्ये; दुर्योधनं हर्षयन्दर्पपूर्णःअहं हन्ता फल्गुनस्येति मोहा;त्कच्चिद्धतस्तस्य न वै तथा रथः

yo'sau sadā ślāghate rājamadhye; duryodhanaṃ harṣayandarpapūrṇaḥahaṃ hantā phalgunasyeti mohā;tkacciddhatastasya na vai tathā rathaḥ

नाहं पादौ धावयिष्ये कदाचि;द्यावत्स्थितः पार्थ इत्यल्पबुद्धिःव्रतं तस्यैतत्सर्वदा शक्रसूनो; कच्चित्त्वया निहतः सोऽद्य कर्णः

nāhaṃ pādau dhāvayiṣye kadāci;dyāvatsthitaḥ pārtha ityalpabuddhiḥvrataṃ tasyaitatsarvadā śakrasūno; kaccittvayā nihataḥ so'dya karṇaḥ

योऽसौ कृष्णामब्रवीद्दुष्टबुद्धिः; कर्णः सभायां कुरुवीरमध्येकिं पाण्डवांस्त्वं न जहासि कृष्णे; सुदुर्बलान्पतितान्हीनसत्त्वान्

yo'sau kṛṣṇāmabravīdduṣṭabuddhiḥ; karṇaḥ sabhāyāṃ kuruvīramadhyekiṃ pāṇḍavāṃstvaṃ na jahāsi kṛṣṇe; sudurbalānpatitānhīnasattvān

यत्तत्कर्णः प्रत्यजानात्त्वदर्थे; नाहत्वाहं सह कृष्णेन पार्थम्इहोपयातेति स पापबुद्धिः; कच्चिच्छेते शरसंभिन्नगात्रः

yattatkarṇaḥ pratyajānāttvadarthe; nāhatvāhaṃ saha kṛṣṇena pārthamihopayāteti sa pāpabuddhiḥ; kaccicchete śarasaṃbhinnagātraḥ

कच्चित्संग्रामे विदितो वा तदायं; समागमः सृञ्जयकौरवाणाम्यत्रावस्थामीदृशीं प्रापितोऽहं; कच्चित्त्वया सोऽद्य हतः समेत्य

kaccitsaṃgrāme vidito vā tadāyaṃ; samāgamaḥ sṛñjayakauravāṇāmyatrāvasthāmīdṛśīṃ prāpito'haṃ; kaccittvayā so'dya hataḥ sametya

कच्चित्त्वया तस्य सुमन्दबुद्धे;र्गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैर्ज्वलद्भिःसकुण्डलं भानुमदुत्तमाङ्गं; कायात्प्रकृत्तं युधि सव्यसाचिन्

kaccittvayā tasya sumandabuddhe;rgāṇḍīvamuktairviśikhairjvaladbhiḥsakuṇḍalaṃ bhānumaduttamāṅgaṃ; kāyātprakṛttaṃ yudhi savyasācin

यत्तन्मया बाणसमर्पितेन; ध्यातोऽसि कर्णस्य वधाय वीरतन्मे त्वया कच्चिदमोघमद्य; ध्यातं कृतं कर्णनिपातनेन

yattanmayā bāṇasamarpitena; dhyāto'si karṇasya vadhāya vīratanme tvayā kaccidamoghamadya; dhyātaṃ kṛtaṃ karṇanipātanena

यद्दर्पपूर्णः स सुयोधनोऽस्मा;नवेक्षते कर्णसमाश्रयेणकच्चित्त्वया सोऽद्य समाश्रयोऽस्य; भग्नः पराक्रम्य सुयोधनस्य

yaddarpapūrṇaḥ sa suyodhano'smā;navekṣate karṇasamāśrayeṇakaccittvayā so'dya samāśrayo'sya; bhagnaḥ parākramya suyodhanasya

यो नः पुरा षण्ढतिलानवोच;त्सभामध्ये पार्थिवानां समक्षम्स दुर्मतिः कच्चिदुपेत्य संख्ये; त्वया हतः सूतपुत्रोऽत्यमर्षी

yo naḥ purā ṣaṇḍhatilānavoca;tsabhāmadhye pārthivānāṃ samakṣamsa durmatiḥ kaccidupetya saṃkhye; tvayā hataḥ sūtaputro'tyamarṣī

यः सूतपुत्रः प्रहसन्दुरात्मा; पुराब्रवीन्निर्जितां सौबलेनस्वयं प्रसह्यानय याज्ञसेनी;मपीह कच्चित्स हतस्त्वयाद्य

yaḥ sūtaputraḥ prahasandurātmā; purābravīnnirjitāṃ saubalenasvayaṃ prasahyānaya yājñasenī;mapīha kaccitsa hatastvayādya

यः शस्त्रभृच्छ्रेष्ठतमं पृथिव्यां; पितामहं व्याक्षिपदल्पचेताःसंख्यायमानोऽर्धरथः स कच्चि;त्त्वया हतोऽद्याधिरथिर्दुरात्मा

yaḥ śastrabhṛcchreṣṭhatamaṃ pṛthivyāṃ; pitāmahaṃ vyākṣipadalpacetāḥsaṃkhyāyamāno'rdharathaḥ sa kacci;ttvayā hato'dyādhirathirdurātmā

अमर्षणं निकृतिसमीरणेरितं; हृदि श्रितं ज्वलनमिमं सदा ममहतो मया सोऽद्य समेत्य पापधी;रिति ब्रुवन्प्रशमय मेऽद्य फल्गुन

amarṣaṇaṃ nikṛtisamīraṇeritaṃ; hṛdi śritaṃ jvalanamimaṃ sadā mamahato mayā so'dya sametya pāpadhī;riti bruvanpraśamaya me'dya phalguna