Parva.Adhyaya 8.50

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

इति स्म कृष्णवचनात्प्रत्युच्चार्य युधिष्ठिरम्बभूव विमनाः पार्थः किंचित्कृत्वेव पातकम्

iti sma kṛṣṇavacanātpratyuccārya yudhiṣṭhirambabhūva vimanāḥ pārthaḥ kiṃcitkṛtveva pātakam

ततोऽब्रवीद्वासुदेवः प्रहसन्निव पाण्डवम्कथं नाम भवेदेतद्यदि त्वं पार्थ धर्मजम्असिना तीक्ष्णधारेण हन्या धर्मे व्यवस्थितम्

tato'bravīdvāsudevaḥ prahasanniva pāṇḍavamkathaṃ nāma bhavedetadyadi tvaṃ pārtha dharmajamasinā tīkṣṇadhāreṇa hanyā dharme vyavasthitam

त्वमित्युक्त्वैव राजानमेवं कश्मलमाविशःहत्वा तु नृपतिं पार्थ अकरिष्यः किमुत्तरम्एवं सुदुर्विदो धर्मो मन्दप्रज्ञैर्विशेषतः

tvamityuktvaiva rājānamevaṃ kaśmalamāviśaḥhatvā tu nṛpatiṃ pārtha akariṣyaḥ kimuttaramevaṃ sudurvido dharmo mandaprajñairviśeṣataḥ

स भवान्धर्मभीरुत्वाद्ध्रुवमैष्यन्महत्तमःनरकं घोररूपं च भ्रातुर्ज्येष्ठस्य वै वधात्

sa bhavāndharmabhīrutvāddhruvamaiṣyanmahattamaḥnarakaṃ ghorarūpaṃ ca bhrāturjyeṣṭhasya vai vadhāt

स त्वं धर्मभृतां श्रेष्ठं राजानं धर्मसंहितम्प्रसादय कुरुश्रेष्ठमेतदत्र मतं मम

sa tvaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ rājānaṃ dharmasaṃhitamprasādaya kuruśreṣṭhametadatra mataṃ mama

प्रसाद्य भक्त्या राजानं प्रीतं चैव युधिष्ठिरम्प्रयामस्त्वरिता योद्धुं सूतपुत्ररथं प्रति

prasādya bhaktyā rājānaṃ prītaṃ caiva yudhiṣṭhiramprayāmastvaritā yoddhuṃ sūtaputrarathaṃ prati

हत्वा सुदुर्जयं कर्णं त्वमद्य निशितैः शरैःविपुलां प्रीतिमाधत्स्व धर्मपुत्रस्य मानद

hatvā sudurjayaṃ karṇaṃ tvamadya niśitaiḥ śaraiḥvipulāṃ prītimādhatsva dharmaputrasya mānada

एतदत्र महाबाहो प्राप्तकालं मतं ममएवं कृते कृतं चैव तव कार्यं भविष्यति

etadatra mahābāho prāptakālaṃ mataṃ mamaevaṃ kṛte kṛtaṃ caiva tava kāryaṃ bhaviṣyati

ततोऽर्जुनो महाराज लज्जया वै समन्वितःधर्मराजस्य चरणौ प्रपेदे शिरसानघ

tato'rjuno mahārāja lajjayā vai samanvitaḥdharmarājasya caraṇau prapede śirasānagha

उवाच भरतश्रेष्ठ प्रसीदेति पुनः पुनःक्षमस्व राजन्यत्प्रोक्तं धर्मकामेन भीरुणा

uvāca bharataśreṣṭha prasīdeti punaḥ punaḥkṣamasva rājanyatproktaṃ dharmakāmena bhīruṇā

पादयोः पतितं दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरःधनंजयममित्रघ्नं रुदन्तं भरतर्षभ

pādayoḥ patitaṃ dṛṣṭvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥdhanaṃjayamamitraghnaṃ rudantaṃ bharatarṣabha

उत्थाप्य भ्रातरं राजा धर्मराजो धनंजयम्समाश्लिष्य च सस्नेहं प्ररुरोद महीपतिः

utthāpya bhrātaraṃ rājā dharmarājo dhanaṃjayamsamāśliṣya ca sasnehaṃ praruroda mahīpatiḥ

रुदित्वा तु चिरं कालं भ्रातरौ सुमहाद्युतीकृतशौचौ नरव्याघ्रौ प्रीतिमन्तौ बभूवतुः

ruditvā tu ciraṃ kālaṃ bhrātarau sumahādyutīkṛtaśaucau naravyāghrau prītimantau babhūvatuḥ

तत आश्लिष्य स प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय पाण्डवम्प्रीत्या परमया युक्तः प्रस्मयंश्चाब्रवीज्जयम्

tata āśliṣya sa premṇā mūrdhni cāghrāya pāṇḍavamprītyā paramayā yuktaḥ prasmayaṃścābravījjayam

कर्णेन मे महाबाहो सर्वसैन्यस्य पश्यतःकवचं च ध्वजश्चैव धनुः शक्तिर्हया गदाशरैः कृत्ता महेष्वास यतमानस्य संयुगे

karṇena me mahābāho sarvasainyasya paśyataḥkavacaṃ ca dhvajaścaiva dhanuḥ śaktirhayā gadāśaraiḥ kṛttā maheṣvāsa yatamānasya saṃyuge

सोऽहं ज्ञात्वा रणे तस्य कर्म दृष्ट्वा च फल्गुनव्यवसीदामि दुःखेन न च मे जीवितं प्रियम्

so'haṃ jñātvā raṇe tasya karma dṛṣṭvā ca phalgunavyavasīdāmi duḥkhena na ca me jīvitaṃ priyam

तमद्य यदि वै वीर न हनिष्यसि सूतजम्प्राणानेव परित्यक्ष्ये जीवितार्थो हि को मम

tamadya yadi vai vīra na haniṣyasi sūtajamprāṇāneva parityakṣye jīvitārtho hi ko mama

एवमुक्तः प्रत्युवाच विजयो भरतर्षभसत्येन ते शपे राजन्प्रसादेन तवैव चभीमेन च नरश्रेष्ठ यमाभ्यां च महीपते

evamuktaḥ pratyuvāca vijayo bharatarṣabhasatyena te śape rājanprasādena tavaiva cabhīmena ca naraśreṣṭha yamābhyāṃ ca mahīpate

यथाद्य समरे कर्णं हनिष्यामि हतोऽथ वामहीतले पतिष्यामि सत्येनायुधमालभे

yathādya samare karṇaṃ haniṣyāmi hato'tha vāmahītale patiṣyāmi satyenāyudhamālabhe

एवमाभाष्य राजानमब्रवीन्माधवं वचःअद्य कर्णं रणे कृष्ण सूदयिष्ये न संशयःतदनुध्याहि भद्रं ते वधं तस्य दुरात्मनः

evamābhāṣya rājānamabravīnmādhavaṃ vacaḥadya karṇaṃ raṇe kṛṣṇa sūdayiṣye na saṃśayaḥtadanudhyāhi bhadraṃ te vadhaṃ tasya durātmanaḥ

एवमुक्तोऽब्रवीत्पार्थं केशवो राजसत्तमशक्तोऽस्मि भरतश्रेष्ठ यत्नं कर्तुं यथाबलम्

evamukto'bravītpārthaṃ keśavo rājasattamaśakto'smi bharataśreṣṭha yatnaṃ kartuṃ yathābalam

एवं चापि हि मे कामो नित्यमेव महारथकथं भवान्रणे कर्णं निहन्यादिति मे मतिः

evaṃ cāpi hi me kāmo nityameva mahārathakathaṃ bhavānraṇe karṇaṃ nihanyāditi me matiḥ

भूयश्चोवाच मतिमान्माधवो धर्मनन्दनम्युधिष्ठिरेमं बीभत्सुं त्वं सान्त्वयितुमर्हसिअनुज्ञातुं च कर्णस्य वधायाद्य दुरात्मनः

bhūyaścovāca matimānmādhavo dharmanandanamyudhiṣṭhiremaṃ bībhatsuṃ tvaṃ sāntvayitumarhasianujñātuṃ ca karṇasya vadhāyādya durātmanaḥ

श्रुत्वा ह्ययमहं चैव त्वां कर्णशरपीडितम्प्रवृत्तिं ज्ञातुमायाताविह पाण्डवनन्दन

śrutvā hyayamahaṃ caiva tvāṃ karṇaśarapīḍitampravṛttiṃ jñātumāyātāviha pāṇḍavanandana

दिष्ट्यासि राजन्निरुजो दिष्ट्या न ग्रहणं गतःपरिसान्त्वय बीभत्सुं जयमाशाधि चानघ

diṣṭyāsi rājannirujo diṣṭyā na grahaṇaṃ gataḥparisāntvaya bībhatsuṃ jayamāśādhi cānagha

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

एह्येहि पार्थ बीभत्सो मां परिष्वज पाण्डववक्तव्यमुक्तोऽस्म्यहितं त्वया क्षान्तं च तन्मया

ehyehi pārtha bībhatso māṃ pariṣvaja pāṇḍavavaktavyamukto'smyahitaṃ tvayā kṣāntaṃ ca tanmayā

अहं त्वामनुजानामि जहि कर्णं धनंजयमन्युं च मा कृथाः पार्थ यन्मयोक्तोऽसि दारुणम्

ahaṃ tvāmanujānāmi jahi karṇaṃ dhanaṃjayamanyuṃ ca mā kṛthāḥ pārtha yanmayokto'si dāruṇam

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

ततो धनंजयो राजञ्शिरसा प्रणतस्तदापादौ जग्राह पाणिभ्यां भ्रातुर्ज्येष्ठस्य मारिष

tato dhanaṃjayo rājañśirasā praṇatastadāpādau jagrāha pāṇibhyāṃ bhrāturjyeṣṭhasya māriṣa

समुत्थाप्य ततो राजा परिष्वज्य च पीडितम्मूर्ध्न्युपाघ्राय चैवैनमिदं पुनरुवाच ह

samutthāpya tato rājā pariṣvajya ca pīḍitammūrdhnyupāghrāya caivainamidaṃ punaruvāca ha

धनंजय महाबाहो मानितोऽस्मि दृढं त्वयामाहात्म्यं विजयं चैव भूयः प्राप्नुहि शाश्वतम्

dhanaṃjaya mahābāho mānito'smi dṛḍhaṃ tvayāmāhātmyaṃ vijayaṃ caiva bhūyaḥ prāpnuhi śāśvatam

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

अद्य तं पापकर्माणं सानुबन्धं रणे शरैःनयाम्यन्तं समासाद्य राधेयं बलगर्वितम्

adya taṃ pāpakarmāṇaṃ sānubandhaṃ raṇe śaraiḥnayāmyantaṃ samāsādya rādheyaṃ balagarvitam

येन त्वं पीडितो बाणैर्दृढमायम्य कार्मुकम्तस्याद्य कर्मणः कर्णः फलं प्राप्स्यति दारुणम्

yena tvaṃ pīḍito bāṇairdṛḍhamāyamya kārmukamtasyādya karmaṇaḥ karṇaḥ phalaṃ prāpsyati dāruṇam

अद्य त्वामहमेष्यामि कर्णं हत्वा महीपतेसभाजयितुमाक्रन्दादिति सत्यं ब्रवीमि ते

adya tvāmahameṣyāmi karṇaṃ hatvā mahīpatesabhājayitumākrandāditi satyaṃ bravīmi te

नाहत्वा विनिवर्तेऽहं कर्णमद्य रणाजिरात्इति सत्येन ते पादौ स्पृशामि जगतीपते

nāhatvā vinivarte'haṃ karṇamadya raṇājirātiti satyena te pādau spṛśāmi jagatīpate

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

प्रसाद्य धर्मराजानं प्रहृष्टेनान्तरात्मनापार्थः प्रोवाच गोविन्दं सूतपुत्रवधोद्यतः

prasādya dharmarājānaṃ prahṛṣṭenāntarātmanāpārthaḥ provāca govindaṃ sūtaputravadhodyataḥ

कल्प्यतां च रथो भूयो युज्यन्तां च हयोत्तमाःआयुधानि च सर्वाणि सज्ज्यन्तां वै महारथे

kalpyatāṃ ca ratho bhūyo yujyantāṃ ca hayottamāḥāyudhāni ca sarvāṇi sajjyantāṃ vai mahārathe

उपावृत्ताश्च तुरगाः शिक्षिताश्चाश्वसादिनःरथोपकरणैः सर्वैरुपायान्तु त्वरान्विताः

upāvṛttāśca turagāḥ śikṣitāścāśvasādinaḥrathopakaraṇaiḥ sarvairupāyāntu tvarānvitāḥ

एवमुक्ते महाराज फल्गुनेन महात्मनाउवाच दारुकं कृष्णः कुरु सर्वं यथाब्रवीत्अर्जुनो भरतश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्

evamukte mahārāja phalgunena mahātmanāuvāca dārukaṃ kṛṣṇaḥ kuru sarvaṃ yathābravītarjuno bharataśreṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām

आज्ञप्तस्त्वथ कृष्णेन दारुको राजसत्तमयोजयामास स रथं वैयाघ्रं शत्रुतापनम्

ājñaptastvatha kṛṣṇena dāruko rājasattamayojayāmāsa sa rathaṃ vaiyāghraṃ śatrutāpanam

युक्तं तु रथमास्थाय दारुकेण महात्मनाआपृच्छ्य धर्मराजानं ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य चसमङ्गलस्वस्त्ययनमारुरोह रथोत्तमम्

yuktaṃ tu rathamāsthāya dārukeṇa mahātmanāāpṛcchya dharmarājānaṃ brāhmaṇānsvasti vācya casamaṅgalasvastyayanamāruroha rathottamam

तस्य राजा महाप्राज्ञो धर्मराजो युधिष्ठिरःआशिषोऽयुङ्क्त परमा युक्ताः कर्णवधं प्रति

tasya rājā mahāprājño dharmarājo yudhiṣṭhiraḥāśiṣo'yuṅkta paramā yuktāḥ karṇavadhaṃ prati

तं प्रयान्तं महेष्वासं दृष्ट्वा भूतानि भारतनिहतं मेनिरे कर्णं पाण्डवेन महात्मना

taṃ prayāntaṃ maheṣvāsaṃ dṛṣṭvā bhūtāni bhāratanihataṃ menire karṇaṃ pāṇḍavena mahātmanā

बभूवुर्विमलाः सर्वा दिशो राजन्समन्ततःचाषाश्च शतपत्राश्च क्रौञ्चाश्चैव जनेश्वरप्रदक्षिणमकुर्वन्त तदा वै पाण्डुनन्दनम्

babhūvurvimalāḥ sarvā diśo rājansamantataḥcāṣāśca śatapatrāśca krauñcāścaiva janeśvarapradakṣiṇamakurvanta tadā vai pāṇḍunandanam

बहवः पक्षिणो राजन्पुंनामानः शुभाः शिवाःत्वरयन्तोऽर्जुनं युद्धे हृष्टरूपा ववाशिरे

bahavaḥ pakṣiṇo rājanpuṃnāmānaḥ śubhāḥ śivāḥtvarayanto'rjunaṃ yuddhe hṛṣṭarūpā vavāśire

कङ्का गृध्रा वडाश्चैव वायसाश्च विशां पतेअग्रतस्तस्य गच्छन्ति भक्ष्यहेतोर्भयानकाः

kaṅkā gṛdhrā vaḍāścaiva vāyasāśca viśāṃ pateagratastasya gacchanti bhakṣyahetorbhayānakāḥ

निमित्तानि च धन्यानि पार्थस्य प्रशशंसिरेविनाशमरिसैन्यानां कर्णस्य च वधं तथा

nimittāni ca dhanyāni pārthasya praśaśaṃsirevināśamarisainyānāṃ karṇasya ca vadhaṃ tathā

प्रयातस्याथ पार्थस्य महान्स्वेदो व्यजायतचिन्ता च विपुला जज्ञे कथं न्वेतद्भविष्यति

prayātasyātha pārthasya mahānsvedo vyajāyatacintā ca vipulā jajñe kathaṃ nvetadbhaviṣyati

ततो गाण्डीवधन्वानमब्रवीन्मधुसूदनःदृष्ट्वा पार्थं तदायस्तं चिन्तापरिगतं तदा

tato gāṇḍīvadhanvānamabravīnmadhusūdanaḥdṛṣṭvā pārthaṃ tadāyastaṃ cintāparigataṃ tadā

गाण्डीवधन्वन्संग्रामे ये त्वया धनुषा जिताःन तेषां मानुषो जेता त्वदन्य इह विद्यते

gāṇḍīvadhanvansaṃgrāme ye tvayā dhanuṣā jitāḥna teṣāṃ mānuṣo jetā tvadanya iha vidyate

दृष्टा हि बहवः शूराः शक्रतुल्यपराक्रमाःत्वां प्राप्य समरे वीरं ये गताः परमां गतिम्

dṛṣṭā hi bahavaḥ śūrāḥ śakratulyaparākramāḥtvāṃ prāpya samare vīraṃ ye gatāḥ paramāṃ gatim

को हि द्रोणं च भीष्मं च भगदत्तं च मारिषविन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजं च सुदक्षिणम्

ko hi droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca bhagadattaṃ ca māriṣavindānuvindāvāvantyau kāmbojaṃ ca sudakṣiṇam

श्रुतायुषं महावीर्यमच्युतायुषमेव चप्रत्युद्गम्य भवेत्क्षेमी यो न स्यात्त्वमिव क्षमी

śrutāyuṣaṃ mahāvīryamacyutāyuṣameva capratyudgamya bhavetkṣemī yo na syāttvamiva kṣamī

तव ह्यस्त्राणि दिव्यानि लाघवं बलमेव चवेधः पातश्च लक्षश्च योगश्चैव तवार्जुनअसंमोहश्च युद्धेषु विज्ञानस्य च संनतिः

tava hyastrāṇi divyāni lāghavaṃ balameva cavedhaḥ pātaśca lakṣaśca yogaścaiva tavārjunaasaṃmohaśca yuddheṣu vijñānasya ca saṃnatiḥ

भवान्देवासुरान्सर्वान्हन्यात्सहचराचरान्पृथिव्यां हि रणे पार्थ न योद्धा त्वत्समः पुमान्

bhavāndevāsurānsarvānhanyātsahacarācarānpṛthivyāṃ hi raṇe pārtha na yoddhā tvatsamaḥ pumān

धनुर्ग्रहा हि ये केचित्क्षत्रिया युद्धदुर्मदाःआ देवात्त्वत्समं तेषां न पश्यामि शृणोमि वा

dhanurgrahā hi ye kecitkṣatriyā yuddhadurmadāḥā devāttvatsamaṃ teṣāṃ na paśyāmi śṛṇomi vā

ब्रह्मणा च प्रजाः सृष्टा गाण्डीवं च महाद्भुतम्येन त्वं युध्यसे पार्थ तस्मान्नास्ति त्वया समः

brahmaṇā ca prajāḥ sṛṣṭā gāṇḍīvaṃ ca mahādbhutamyena tvaṃ yudhyase pārtha tasmānnāsti tvayā samaḥ

अवश्यं तु मया वाच्यं यत्पथ्यं तव पाण्डवमावमंस्था महाबाहो कर्णमाहवशोभिनम्

avaśyaṃ tu mayā vācyaṃ yatpathyaṃ tava pāṇḍavamāvamaṃsthā mahābāho karṇamāhavaśobhinam

कर्णो हि बलवान्धृष्टः कृतास्त्रश्च महारथःकृती च चित्रयोधी च देशे काले च कोविदः

karṇo hi balavāndhṛṣṭaḥ kṛtāstraśca mahārathaḥkṛtī ca citrayodhī ca deśe kāle ca kovidaḥ

तेजसा वह्निसदृशो वायुवेगसमो जवेअन्तकप्रतिमः क्रोधे सिंहसंहननो बली

tejasā vahnisadṛśo vāyuvegasamo javeantakapratimaḥ krodhe siṃhasaṃhanano balī

अयोरत्निर्महाबाहुर्व्यूढोरस्कः सुदुर्जयःअतिमानी च शूरश्च प्रवीरः प्रियदर्शनः

ayoratnirmahābāhurvyūḍhoraskaḥ sudurjayaḥatimānī ca śūraśca pravīraḥ priyadarśanaḥ

सर्वैर्योधगुणैर्युक्तो मित्राणामभयंकरःसततं पाण्डवद्वेषी धार्तराष्ट्रहिते रतः

sarvairyodhaguṇairyukto mitrāṇāmabhayaṃkaraḥsatataṃ pāṇḍavadveṣī dhārtarāṣṭrahite rataḥ

सर्वैरवध्यो राधेयो देवैरपि सवासवैःऋते त्वामिति मे बुद्धिस्त्वमद्य जहि सूतजम्

sarvairavadhyo rādheyo devairapi savāsavaiḥṛte tvāmiti me buddhistvamadya jahi sūtajam

देवैरपि हि संयत्तैर्बिभ्रद्भिर्मांसशोणितम्अशक्यः समरे जेतुं सर्वैरपि युयुत्सुभिः

devairapi hi saṃyattairbibhradbhirmāṃsaśoṇitamaśakyaḥ samare jetuṃ sarvairapi yuyutsubhiḥ

दुरात्मानं पापमतिं नृशंसं; दुष्टप्रज्ञं पाण्डवेयेषु नित्यम्हीनस्वार्थं पाण्डवेयैर्विरोधे; हत्वा कर्णं धिष्ठितार्थो भवाद्य

durātmānaṃ pāpamatiṃ nṛśaṃsaṃ; duṣṭaprajñaṃ pāṇḍaveyeṣu nityamhīnasvārthaṃ pāṇḍaveyairvirodhe; hatvā karṇaṃ dhiṣṭhitārtho bhavādya

वीरं मन्यत आत्मानं येन पापः सुयोधनःतमद्य मूलं पापानां जय सौतिं धनंजय

vīraṃ manyata ātmānaṃ yena pāpaḥ suyodhanaḥtamadya mūlaṃ pāpānāṃ jaya sautiṃ dhanaṃjaya