Parva.Adhyaya 8.6

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

हते द्रोणे महेष्वासे तस्मिन्नहनि भारतकृते च मोघसंकल्पे द्रोणपुत्रे महारथे

hate droṇe maheṣvāse tasminnahani bhāratakṛte ca moghasaṃkalpe droṇaputre mahārathe

द्रवमाणे महाराज कौरवाणां बले तथाव्यूह्य पार्थः स्वकं सैन्यमतिष्ठद्भ्रातृभिः सह

dravamāṇe mahārāja kauravāṇāṃ bale tathāvyūhya pārthaḥ svakaṃ sainyamatiṣṭhadbhrātṛbhiḥ saha

तमवस्थितमाज्ञाय पुत्रस्ते भरतर्षभद्रवच्च स्वबलं दृष्ट्वा पौरुषेण न्यवारयत्

tamavasthitamājñāya putraste bharatarṣabhadravacca svabalaṃ dṛṣṭvā pauruṣeṇa nyavārayat

स्वमनीकमवस्थाप्य बाहुवीर्ये व्यवस्थितःयुद्ध्वा च सुचिरं कालं पाण्डवैः सह भारत

svamanīkamavasthāpya bāhuvīrye vyavasthitaḥyuddhvā ca suciraṃ kālaṃ pāṇḍavaiḥ saha bhārata

लब्धलक्षैः परैर्हृष्टैर्व्यायच्छद्भिश्चिरं तदासंध्याकालं समासाद्य प्रत्याहारमकारयत्

labdhalakṣaiḥ parairhṛṣṭairvyāyacchadbhiściraṃ tadāsaṃdhyākālaṃ samāsādya pratyāhāramakārayat

कृत्वावहारं सैन्यानां प्रविश्य शिबिरं स्वकम्कुरवोऽऽत्महितं मन्त्रं मन्त्रयां चक्रिरे तदा

kṛtvāvahāraṃ sainyānāṃ praviśya śibiraṃ svakamkuravo''tmahitaṃ mantraṃ mantrayāṃ cakrire tadā

पर्यङ्केषु परार्ध्येषु स्पर्ध्यास्तरणवत्सु चवरासनेषूपविष्टाः सुखशय्यास्विवामराः

paryaṅkeṣu parārdhyeṣu spardhyāstaraṇavatsu cavarāsaneṣūpaviṣṭāḥ sukhaśayyāsvivāmarāḥ

ततो दुर्योधनो राजा साम्ना परमवल्गुनातानाभाष्य महेष्वासान्प्राप्तकालमभाषत

tato duryodhano rājā sāmnā paramavalgunātānābhāṣya maheṣvāsānprāptakālamabhāṣata

मतिं मतिमतां श्रेष्ठाः सर्वे प्रब्रूत माचिरम्एवं गते तु यत्कार्यं भवेत्कार्यकरं नृपाः

matiṃ matimatāṃ śreṣṭhāḥ sarve prabrūta māciramevaṃ gate tu yatkāryaṃ bhavetkāryakaraṃ nṛpāḥ

एवमुक्ते नरेन्द्रेण नरसिंहा युयुत्सवःचक्रुर्नानाविधाश्चेष्टाः सिंहासनगतास्तदा

evamukte narendreṇa narasiṃhā yuyutsavaḥcakrurnānāvidhāśceṣṭāḥ siṃhāsanagatāstadā

तेषां निशम्येङ्गितानि युद्धे प्राणाञ्जुहूषताम्समुद्वीक्ष्य मुखं राज्ञो बालार्कसमवर्चसःआचार्यपुत्रो मेधावी वाक्यज्ञो वाक्यमाददे

teṣāṃ niśamyeṅgitāni yuddhe prāṇāñjuhūṣatāmsamudvīkṣya mukhaṃ rājño bālārkasamavarcasaḥācāryaputro medhāvī vākyajño vākyamādade

रागो योगस्तथा दाक्ष्यं नयश्चेत्यर्थसाधकाःउपायाः पण्डितैः प्रोक्ताः सर्वे दैवसमाश्रिताः

rāgo yogastathā dākṣyaṃ nayaścetyarthasādhakāḥupāyāḥ paṇḍitaiḥ proktāḥ sarve daivasamāśritāḥ

लोकप्रवीरा येऽस्माकं देवकल्पा महारथाःनीतिमन्तस्तथा युक्ता दक्षा रक्ताश्च ते हताः

lokapravīrā ye'smākaṃ devakalpā mahārathāḥnītimantastathā yuktā dakṣā raktāśca te hatāḥ

न त्वेव कार्यं नैराश्यमस्माभिर्विजयं प्रतिसुनीतैरिह सर्वार्थैर्दैवमप्यनुलोम्यते

na tveva kāryaṃ nairāśyamasmābhirvijayaṃ pratisunītairiha sarvārthairdaivamapyanulomyate

ते वयं प्रवरं नॄणां सर्वैर्गुणगणैर्युतम्कर्णं सेनापतिं कृत्वा प्रमथिष्यामहे रिपून्

te vayaṃ pravaraṃ nṝṇāṃ sarvairguṇagaṇairyutamkarṇaṃ senāpatiṃ kṛtvā pramathiṣyāmahe ripūn

ततो दुर्योधनः प्रीतः प्रियं श्रुत्वा वचस्तदाप्रीतिसंस्कारसंयुक्तं तथ्यमात्महितं शुभम्

tato duryodhanaḥ prītaḥ priyaṃ śrutvā vacastadāprītisaṃskārasaṃyuktaṃ tathyamātmahitaṃ śubham

स्वं मनः समवस्थाप्य बाहुवीर्यमुपाश्रितःदुर्योधनो महाराज राधेयमिदमब्रवीत्

svaṃ manaḥ samavasthāpya bāhuvīryamupāśritaḥduryodhano mahārāja rādheyamidamabravīt

कर्ण जानामि ते वीर्यं सौहृदं च परं मयितथापि त्वां महाबाहो प्रवक्ष्यामि हितं वचः

karṇa jānāmi te vīryaṃ sauhṛdaṃ ca paraṃ mayitathāpi tvāṃ mahābāho pravakṣyāmi hitaṃ vacaḥ

श्रुत्वा यथेष्टं च कुरु वीर यत्तव रोचतेभवान्प्राज्ञतमो नित्यं मम चैव परा गतिः

śrutvā yatheṣṭaṃ ca kuru vīra yattava rocatebhavānprājñatamo nityaṃ mama caiva parā gatiḥ

भीष्मद्रोणावतिरथौ हतौ सेनापती ममसेनापतिर्भवानस्तु ताभ्यां द्रविणवत्तरः

bhīṣmadroṇāvatirathau hatau senāpatī mamasenāpatirbhavānastu tābhyāṃ draviṇavattaraḥ

वृद्धौ च तौ महेष्वासौ सापेक्षौ च धनंजयेमानितौ च मया वीरौ राधेय वचनात्तव

vṛddhau ca tau maheṣvāsau sāpekṣau ca dhanaṃjayemānitau ca mayā vīrau rādheya vacanāttava

पितामहत्वं संप्रेक्ष्य पाण्डुपुत्रा महारणेरक्षितास्तात भीष्मेण दिवसानि दशैव ह

pitāmahatvaṃ saṃprekṣya pāṇḍuputrā mahāraṇerakṣitāstāta bhīṣmeṇa divasāni daśaiva ha

न्यस्तशस्त्रे च भवति हतो भीष्मः पितामहःशिखण्डिनं पुरस्कृत्य फल्गुनेन महाहवे

nyastaśastre ca bhavati hato bhīṣmaḥ pitāmahaḥśikhaṇḍinaṃ puraskṛtya phalgunena mahāhave

हते तस्मिन्महाभागे शरतल्पगते तदात्वयोक्ते पुरुषव्याघ्र द्रोणो ह्यासीत्पुरःसरः

hate tasminmahābhāge śaratalpagate tadātvayokte puruṣavyāghra droṇo hyāsītpuraḥsaraḥ

तेनापि रक्षिताः पार्थाः शिष्यत्वादिह संयुगेस चापि निहतो वृद्धो धृष्टद्युम्नेन सत्वरम्

tenāpi rakṣitāḥ pārthāḥ śiṣyatvādiha saṃyugesa cāpi nihato vṛddho dhṛṣṭadyumnena satvaram

निहताभ्यां प्रधानाभ्यां ताभ्याममितविक्रमत्वत्समं समरे योधं नान्यं पश्यामि चिन्तयन्

nihatābhyāṃ pradhānābhyāṃ tābhyāmamitavikramatvatsamaṃ samare yodhaṃ nānyaṃ paśyāmi cintayan

भवानेव तु नः शक्तो विजयाय न संशयःपूर्वं मध्ये च पश्चाच्च तवैव विदितं हि तत्

bhavāneva tu naḥ śakto vijayāya na saṃśayaḥpūrvaṃ madhye ca paścācca tavaiva viditaṃ hi tat

स भवान्धुर्यवत्संख्ये धुरमुद्वोढुमर्हसिअभिषेचय सेनान्ये स्वयमात्मानमात्मना

sa bhavāndhuryavatsaṃkhye dhuramudvoḍhumarhasiabhiṣecaya senānye svayamātmānamātmanā

देवतानां यथा स्कन्दः सेनानीः प्रभुरव्ययःतथा भवानिमां सेनां धार्तराष्ट्रीं बिभर्तु मेजहि शत्रुगणान्सर्वान्महेन्द्र इव दानवान्

devatānāṃ yathā skandaḥ senānīḥ prabhuravyayaḥtathā bhavānimāṃ senāṃ dhārtarāṣṭrīṃ bibhartu mejahi śatrugaṇānsarvānmahendra iva dānavān

अवस्थितं रणे ज्ञात्वा पाण्डवास्त्वां महारथम्द्रविष्यन्ति सपाञ्चाला विष्णुं दृष्ट्वेव दानवाःतस्मात्त्वं पुरुषव्याघ्र प्रकर्षेथा महाचमूम्

avasthitaṃ raṇe jñātvā pāṇḍavāstvāṃ mahārathamdraviṣyanti sapāñcālā viṣṇuṃ dṛṣṭveva dānavāḥtasmāttvaṃ puruṣavyāghra prakarṣethā mahācamūm

भवत्यवस्थिते यत्ते पाण्डवा गतचेतसःभविष्यन्ति सहामात्याः पाञ्चालैः सृञ्जयैः सह

bhavatyavasthite yatte pāṇḍavā gatacetasaḥbhaviṣyanti sahāmātyāḥ pāñcālaiḥ sṛñjayaiḥ saha

यथा ह्यभ्युदितः सूर्यः प्रतपन्स्वेन तेजसाव्यपोहति तमस्तीव्रं तथा शत्रून्व्यपोह नः

yathā hyabhyuditaḥ sūryaḥ pratapansvena tejasāvyapohati tamastīvraṃ tathā śatrūnvyapoha naḥ

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

उक्तमेतन्मया पूर्वं गान्धारे तव संनिधौजेष्यामि पाण्डवान्राजन्सपुत्रान्सजनार्दनान्

uktametanmayā pūrvaṃ gāndhāre tava saṃnidhaujeṣyāmi pāṇḍavānrājansaputrānsajanārdanān

सेनापतिर्भविष्यामि तवाहं नात्र संशयःस्थिरो भव महाराज जितान्विद्धि च पाण्डवान्

senāpatirbhaviṣyāmi tavāhaṃ nātra saṃśayaḥsthiro bhava mahārāja jitānviddhi ca pāṇḍavān

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवमुक्तो महातेजास्ततो दुर्योधनो नृपःउत्तस्थौ राजभिः सार्धं देवैरिव शतक्रतुःसेनापत्येन सत्कर्तुं कर्णं स्कन्दमिवामराः

evamukto mahātejāstato duryodhano nṛpaḥuttasthau rājabhiḥ sārdhaṃ devairiva śatakratuḥsenāpatyena satkartuṃ karṇaṃ skandamivāmarāḥ

ततोऽभिषिषिचुस्तूर्णं विधिदृष्टेन कर्मणादुर्योधनमुखा राजन्राजानो विजयैषिणःशातकौम्भमयैः कुम्भैर्माहेयैश्चाभिमन्त्रितैः

tato'bhiṣiṣicustūrṇaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇāduryodhanamukhā rājanrājāno vijayaiṣiṇaḥśātakaumbhamayaiḥ kumbhairmāheyaiścābhimantritaiḥ

तोयपूर्णैर्विषाणैश्च द्वीपिखड्गमहर्षभैःमणिमुक्तामयैश्चान्यैः पुण्यगन्धैस्तथौषधैः

toyapūrṇairviṣāṇaiśca dvīpikhaḍgamaharṣabhaiḥmaṇimuktāmayaiścānyaiḥ puṇyagandhaistathauṣadhaiḥ

औदुम्बरे समासीनमासने क्षौमसंवृतम्शास्त्रदृष्टेन विधिना संभारैश्च सुसंभृतैः

audumbare samāsīnamāsane kṣaumasaṃvṛtamśāstradṛṣṭena vidhinā saṃbhāraiśca susaṃbhṛtaiḥ

जय पार्थान्सगोविन्दान्सानुगांस्त्वं महाहवेइति तं बन्दिनः प्राहुर्द्विजाश्च भरतर्षभ

jaya pārthānsagovindānsānugāṃstvaṃ mahāhaveiti taṃ bandinaḥ prāhurdvijāśca bharatarṣabha

जहि पार्थान्सपाञ्चालान्राधेय विजयाय नःउद्यन्निव सदा भानुस्तमांस्युग्रैर्गभस्तिभिः

jahi pārthānsapāñcālānrādheya vijayāya naḥudyanniva sadā bhānustamāṃsyugrairgabhastibhiḥ

न ह्यलं त्वद्विसृष्टानां शराणां ते सकेशवाःकृतघ्नाः सूर्यरश्मीनां ज्वलतामिव दर्शने

na hyalaṃ tvadvisṛṣṭānāṃ śarāṇāṃ te sakeśavāḥkṛtaghnāḥ sūryaraśmīnāṃ jvalatāmiva darśane

न हि पार्थाः सपाञ्चालाः स्थातुं शक्तास्तवाग्रतःआत्तशस्त्रस्य समरे महेन्द्रस्येव दानवाः

na hi pārthāḥ sapāñcālāḥ sthātuṃ śaktāstavāgrataḥāttaśastrasya samare mahendrasyeva dānavāḥ

अभिषिक्तस्तु राधेयः प्रभया सोऽमितप्रभःव्यत्यरिच्यत रूपेण दिवाकर इवापरः

abhiṣiktastu rādheyaḥ prabhayā so'mitaprabhaḥvyatyaricyata rūpeṇa divākara ivāparaḥ

सेनापत्येन राधेयमभिषिच्य सुतस्तवअमन्यत तदात्मानं कृतार्थं कालचोदितः

senāpatyena rādheyamabhiṣicya sutastavaamanyata tadātmānaṃ kṛtārthaṃ kālacoditaḥ

कर्णोऽपि राजन्संप्राप्य सेनापत्यमरिंदमःयोगमाज्ञापयामास सूर्यस्योदयनं प्रति

karṇo'pi rājansaṃprāpya senāpatyamariṃdamaḥyogamājñāpayāmāsa sūryasyodayanaṃ prati

तव पुत्रैर्वृतः कर्णः शुशुभे तत्र भारतदेवैरिव यथा स्कन्दः संग्रामे तारकामये

tava putrairvṛtaḥ karṇaḥ śuśubhe tatra bhāratadevairiva yathā skandaḥ saṃgrāme tārakāmaye