Parva.Adhyaya 8.7

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

सेनापत्यं तु संप्राप्य कर्णो वैकर्तनस्तदातथोक्तश्च स्वयं राज्ञा स्निग्धं भ्रातृसमं वचः

senāpatyaṃ tu saṃprāpya karṇo vaikartanastadātathoktaśca svayaṃ rājñā snigdhaṃ bhrātṛsamaṃ vacaḥ

योगमाज्ञाप्य सेनाया आदित्येऽभ्युदिते तदाअकरोत्किं महाप्राज्ञस्तन्ममाचक्ष्व संजय

yogamājñāpya senāyā āditye'bhyudite tadāakarotkiṃ mahāprājñastanmamācakṣva saṃjaya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

कर्णस्य मतमाज्ञाय पुत्रस्ते भरतर्षभयोगमाज्ञापयामास नान्दीतूर्यपुरःसरम्

karṇasya matamājñāya putraste bharatarṣabhayogamājñāpayāmāsa nāndītūryapuraḥsaram

महत्यपररात्रे तु तव पुत्रस्य मारिषयोगो योगेति सहसा प्रादुरासीन्महास्वनः

mahatyapararātre tu tava putrasya māriṣayogo yogeti sahasā prādurāsīnmahāsvanaḥ

नागानां कल्पमानानां रथानां च वरूथिनाम्संनह्यतां पदातीनां वाजिनां च विशां पते

nāgānāṃ kalpamānānāṃ rathānāṃ ca varūthināmsaṃnahyatāṃ padātīnāṃ vājināṃ ca viśāṃ pate

क्रोशतां चापि योधानां त्वरितानां परस्परम्बभूव तुमुलः शब्दो दिवस्पृक्सुमहांस्तदा

krośatāṃ cāpi yodhānāṃ tvaritānāṃ parasparambabhūva tumulaḥ śabdo divaspṛksumahāṃstadā

ततः श्वेतपताकेन बालार्काकारवाजिनाहेमपृष्ठेन धनुषा हस्तिकक्ष्येण केतुना

tataḥ śvetapatākena bālārkākāravājināhemapṛṣṭhena dhanuṣā hastikakṣyeṇa ketunā

तूणेन शरपूर्णेन साङ्गदेन वरूथिनाशतघ्नीकिङ्किणीशक्तिशूलतोमरधारिणा

tūṇena śarapūrṇena sāṅgadena varūthināśataghnīkiṅkiṇīśaktiśūlatomaradhāriṇā

कार्मुकेणोपपन्नेन विमलादित्यवर्चसारथेनातिपताकेन सूतपुत्रो व्यदृश्यत

kārmukeṇopapannena vimalādityavarcasārathenātipatākena sūtaputro vyadṛśyata

धमन्तं वारिजं तात हेमजालविभूषितम्विधुन्वानं महच्चापं कार्तस्वरविभूषितम्

dhamantaṃ vārijaṃ tāta hemajālavibhūṣitamvidhunvānaṃ mahaccāpaṃ kārtasvaravibhūṣitam

दृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं रथस्थं रथिनां वरम्भानुमन्तमिवोद्यन्तं तमो घ्नन्तं सहस्रशः

dṛṣṭvā karṇaṃ maheṣvāsaṃ rathasthaṃ rathināṃ varambhānumantamivodyantaṃ tamo ghnantaṃ sahasraśaḥ

न भीष्मव्यसनं केचिन्नापि द्रोणस्य मारिषनान्येषां पुरुषव्याघ्र मेनिरे तत्र कौरवाः

na bhīṣmavyasanaṃ kecinnāpi droṇasya māriṣanānyeṣāṃ puruṣavyāghra menire tatra kauravāḥ

ततस्तु त्वरयन्योधाञ्शङ्खशब्देन मारिषकर्णो निष्कासयामास कौरवाणां वरूथिनीम्

tatastu tvarayanyodhāñśaṅkhaśabdena māriṣakarṇo niṣkāsayāmāsa kauravāṇāṃ varūthinīm

व्यूहं व्यूह्य महेष्वासो माकरं शत्रुतापनःप्रत्युद्ययौ तदा कर्णः पाण्डवान्विजिगीषया

vyūhaṃ vyūhya maheṣvāso mākaraṃ śatrutāpanaḥpratyudyayau tadā karṇaḥ pāṇḍavānvijigīṣayā

मकरस्य तु तुण्डे वै कर्णो राजन्व्यवस्थितःनेत्राभ्यां शकुनिः शूर उलूकश्च महारथः

makarasya tu tuṇḍe vai karṇo rājanvyavasthitaḥnetrābhyāṃ śakuniḥ śūra ulūkaśca mahārathaḥ

द्रोणपुत्रस्तु शिरसि ग्रीवायां सर्वसोदराःमध्ये दुर्योधनो राजा बलेन महता वृतः

droṇaputrastu śirasi grīvāyāṃ sarvasodarāḥmadhye duryodhano rājā balena mahatā vṛtaḥ

वामे पादे तु राजेन्द्र कृतवर्मा व्यवस्थितःनारायणबलैर्युक्तो गोपालैर्युद्धदुर्मदः

vāme pāde tu rājendra kṛtavarmā vyavasthitaḥnārāyaṇabalairyukto gopālairyuddhadurmadaḥ

पादे तु दक्षिणे राजन्गौतमः सत्यविक्रमःत्रिगर्तैश्च महेष्वासैर्दाक्षिणात्यैश्च संवृतः

pāde tu dakṣiṇe rājangautamaḥ satyavikramaḥtrigartaiśca maheṣvāsairdākṣiṇātyaiśca saṃvṛtaḥ

अनुपादस्तु यो वामस्तत्र शल्यो व्यवस्थितःमहत्या सेनया सार्धं मद्रदेशसमुत्थया

anupādastu yo vāmastatra śalyo vyavasthitaḥmahatyā senayā sārdhaṃ madradeśasamutthayā

दक्षिणे तु महाराज सुषेणः सत्यसंगरःवृतो रथसहस्रैश्च दन्तिनां च शतैस्तथा

dakṣiṇe tu mahārāja suṣeṇaḥ satyasaṃgaraḥvṛto rathasahasraiśca dantināṃ ca śataistathā

पुच्छे आस्तां महावीरौ भ्रातरौ पार्थिवौ तदाचित्रसेनश्च चित्रश्च महत्या सेनया वृतौ

pucche āstāṃ mahāvīrau bhrātarau pārthivau tadācitrasenaśca citraśca mahatyā senayā vṛtau

ततः प्रयाते राजेन्द्र कर्णे नरवरोत्तमेधनंजयमभिप्रेक्ष्य धर्मराजोऽब्रवीदिदम्

tataḥ prayāte rājendra karṇe naravarottamedhanaṃjayamabhiprekṣya dharmarājo'bravīdidam

पश्य पार्थ महासेनां धार्तराष्ट्रस्य संयुगेकर्णेन निर्मितां वीर गुप्तां वीरैर्महारथैः

paśya pārtha mahāsenāṃ dhārtarāṣṭrasya saṃyugekarṇena nirmitāṃ vīra guptāṃ vīrairmahārathaiḥ

हतवीरतमा ह्येषा धार्तराष्ट्री महाचमूःफल्गुशेषा महाबाहो तृणैस्तुल्या मता मम

hatavīratamā hyeṣā dhārtarāṣṭrī mahācamūḥphalguśeṣā mahābāho tṛṇaistulyā matā mama

एको ह्यत्र महेष्वासः सूतपुत्रो व्यवस्थितःसदेवासुरगन्धर्वैः सकिंनरमहोरगैःचराचरैस्त्रिभिर्लोकैर्योऽजय्यो रथिनां वरः

eko hyatra maheṣvāsaḥ sūtaputro vyavasthitaḥsadevāsuragandharvaiḥ sakiṃnaramahoragaiḥcarācaraistribhirlokairyo'jayyo rathināṃ varaḥ

तं हत्वाद्य महाबाहो विजयस्तव फल्गुनउद्धृतश्च भवेच्छल्यो मम द्वादशवार्षिकःएवं ज्ञात्वा महाबाहो व्यूहं व्यूह यथेच्छसि

taṃ hatvādya mahābāho vijayastava phalgunauddhṛtaśca bhavecchalyo mama dvādaśavārṣikaḥevaṃ jñātvā mahābāho vyūhaṃ vyūha yathecchasi

भ्रातुस्तद्वचनं श्रुत्वा पाण्डवः श्वेतवाहनःअर्धचन्द्रेण व्यूहेन प्रत्यव्यूहत तां चमूम्

bhrātustadvacanaṃ śrutvā pāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥardhacandreṇa vyūhena pratyavyūhata tāṃ camūm

वामपार्श्वेऽभवद्राजन्भीमसेनो व्यवस्थितःदक्षिणे च महेष्वासो धृष्टद्युम्नो महाबलः

vāmapārśve'bhavadrājanbhīmaseno vyavasthitaḥdakṣiṇe ca maheṣvāso dhṛṣṭadyumno mahābalaḥ

मध्ये व्यूहस्य साक्षात्तु पाण्डवः कृष्णसारथिःनकुलः सहदेवश्च धर्मराजश्च पृष्ठतः

madhye vyūhasya sākṣāttu pāṇḍavaḥ kṛṣṇasārathiḥnakulaḥ sahadevaśca dharmarājaśca pṛṣṭhataḥ

चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौनार्जुनं जहतुर्युद्धे पाल्यमानौ किरीटिना

cakrarakṣau tu pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasaunārjunaṃ jahaturyuddhe pālyamānau kirīṭinā

शेषा नृपतयो वीराः स्थिता व्यूहस्य दंशिताःयथाभावं यथोत्साहं यथासत्त्वं च भारत

śeṣā nṛpatayo vīrāḥ sthitā vyūhasya daṃśitāḥyathābhāvaṃ yathotsāhaṃ yathāsattvaṃ ca bhārata

एवमेतन्महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाःतावकाश्च महेष्वासा युद्धायैव मनो दधुः

evametanmahāvyūhaṃ vyūhya bhārata pāṇḍavāḥtāvakāśca maheṣvāsā yuddhāyaiva mano dadhuḥ

दृष्ट्वा व्यूढां तव चमूं सूतपुत्रेण संयुगेनिहतान्पाण्डवान्मेने तव पुत्रः सहान्वयः

dṛṣṭvā vyūḍhāṃ tava camūṃ sūtaputreṇa saṃyugenihatānpāṇḍavānmene tava putraḥ sahānvayaḥ

तथैव पाण्डवीं सेनां व्यूढां दृष्ट्वा युधिष्ठिरःधार्तराष्ट्रान्हतान्मेने सकर्णान्वै जनाधिप

tathaiva pāṇḍavīṃ senāṃ vyūḍhāṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraḥdhārtarāṣṭrānhatānmene sakarṇānvai janādhipa

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाःसहसैवाभ्यहन्यन्त सशब्दाश्च समन्ततः

tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥsahasaivābhyahanyanta saśabdāśca samantataḥ

सेनयोरुभयो राजन्प्रावाद्यन्त महास्वनाःसिंहनादश्च संजज्ञे शूराणां जयगृद्धिनाम्

senayorubhayo rājanprāvādyanta mahāsvanāḥsiṃhanādaśca saṃjajñe śūrāṇāṃ jayagṛddhinām

हयहेषितशब्दाश्च वारणानां च बृंहितम्रथनेमिस्वनाश्चोग्राः संबभूवुर्जनाधिप

hayaheṣitaśabdāśca vāraṇānāṃ ca bṛṃhitamrathanemisvanāścogrāḥ saṃbabhūvurjanādhipa

न द्रोणव्यसनं कश्चिज्जानीते भरतर्षभदृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं मुखे व्यूहस्य दंशितम्

na droṇavyasanaṃ kaścijjānīte bharatarṣabhadṛṣṭvā karṇaṃ maheṣvāsaṃ mukhe vyūhasya daṃśitam

उभे सेने महासत्त्वे प्रहृष्टनरकुञ्जरेयोद्धुकामे स्थिते राजन्हन्तुमन्योन्यमञ्जसा

ubhe sene mahāsattve prahṛṣṭanarakuñjareyoddhukāme sthite rājanhantumanyonyamañjasā

तत्र यत्तौ सुसंरब्धौ दृष्ट्वान्योन्यं व्यवस्थितौअनीकमध्ये राजेन्द्र रेजतुः कर्णपाण्डवौ

tatra yattau susaṃrabdhau dṛṣṭvānyonyaṃ vyavasthitauanīkamadhye rājendra rejatuḥ karṇapāṇḍavau

नृत्यमाने तु ते सेने समेयातां परस्परम्तयोः पक्षैः प्रपक्षैश्च निर्जग्मुर्वै युयुत्सवः

nṛtyamāne tu te sene sameyātāṃ parasparamtayoḥ pakṣaiḥ prapakṣaiśca nirjagmurvai yuyutsavaḥ

ततः प्रववृते युद्धं नरवारणवाजिनाम्रथिनां च महाराज अन्योन्यं निघ्नतां दृढम्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ naravāraṇavājināmrathināṃ ca mahārāja anyonyaṃ nighnatāṃ dṛḍham