Parva.Adhyaya 9.17

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

शल्ये तु निहते राजन्मद्रराजपदानुगाःरथाः सप्तशता वीरा निर्ययुर्महतो बलात्

śalye tu nihate rājanmadrarājapadānugāḥrathāḥ saptaśatā vīrā niryayurmahato balāt

दुर्योधनस्तु द्विरदमारुह्याचलसंनिभम्छत्रेण ध्रियमाणेन वीज्यमानश्च चामरैःन गन्तव्यं न गन्तव्यमिति मद्रानवारयत्

duryodhanastu dviradamāruhyācalasaṃnibhamchatreṇa dhriyamāṇena vījyamānaśca cāmaraiḥna gantavyaṃ na gantavyamiti madrānavārayat

दुर्योधनेन ते वीरा वार्यमाणाः पुनः पुनःयुधिष्ठिरं जिघांसन्तः पाण्डूनां प्राविशन्बलम्

duryodhanena te vīrā vāryamāṇāḥ punaḥ punaḥyudhiṣṭhiraṃ jighāṃsantaḥ pāṇḍūnāṃ prāviśanbalam

ते तु शूरा महाराज कृतचित्ताः स्म योधनेधनुःशब्दं महत्कृत्वा सहायुध्यन्त पाण्डवैः

te tu śūrā mahārāja kṛtacittāḥ sma yodhanedhanuḥśabdaṃ mahatkṛtvā sahāyudhyanta pāṇḍavaiḥ

श्रुत्वा तु निहतं शल्यं धर्मपुत्रं च पीडितम्मद्रराजप्रिये युक्तैर्मद्रकाणां महारथैः

śrutvā tu nihataṃ śalyaṃ dharmaputraṃ ca pīḍitammadrarājapriye yuktairmadrakāṇāṃ mahārathaiḥ

आजगाम ततः पार्थो गाण्डीवं विक्षिपन्धनुःपूरयन्रथघोषेण दिशः सर्वा महारथः

ājagāma tataḥ pārtho gāṇḍīvaṃ vikṣipandhanuḥpūrayanrathaghoṣeṇa diśaḥ sarvā mahārathaḥ

ततोऽर्जुनश्च भीमश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौसात्यकिश्च नरव्याघ्रो द्रौपदेयाश्च सर्वशः

tato'rjunaśca bhīmaśca mādrīputrau ca pāṇḍavausātyakiśca naravyāghro draupadeyāśca sarvaśaḥ

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाः सह सोमकैःयुधिष्ठिरं परीप्सन्तः समन्तात्पर्यवारयन्

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāñcālāḥ saha somakaiḥyudhiṣṭhiraṃ parīpsantaḥ samantātparyavārayan

ते समन्तात्परिवृताः पाण्डवैः पुरुषर्षभाःक्षोभयन्ति स्म तां सेनां मकराः सागरं यथा

te samantātparivṛtāḥ pāṇḍavaiḥ puruṣarṣabhāḥkṣobhayanti sma tāṃ senāṃ makarāḥ sāgaraṃ yathā

पुरोवातेन गङ्गेव क्षोभ्यमाना महानदीअक्षोभ्यत तदा राजन्पाण्डूनां ध्वजिनी पुनः

purovātena gaṅgeva kṣobhyamānā mahānadīakṣobhyata tadā rājanpāṇḍūnāṃ dhvajinī punaḥ

प्रस्कन्द्य सेनां महतीं त्यक्तात्मानो महारथाःवृक्षानिव महावाताः कम्पयन्ति स्म तावकाः

praskandya senāṃ mahatīṃ tyaktātmāno mahārathāḥvṛkṣāniva mahāvātāḥ kampayanti sma tāvakāḥ

बहवश्चुक्रुशुस्तत्र क्व स राजा युधिष्ठिरःभ्रातरो वास्य ते शूरा दृश्यन्ते नेह केचन

bahavaścukruśustatra kva sa rājā yudhiṣṭhiraḥbhrātaro vāsya te śūrā dṛśyante neha kecana

पाञ्चालानां महावीर्याः शिखण्डी च महारथःधृष्टद्युम्नोऽथ शैनेयो द्रौपदेयाश्च सर्वशः

pāñcālānāṃ mahāvīryāḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥdhṛṣṭadyumno'tha śaineyo draupadeyāśca sarvaśaḥ

एवं तान्वादिनः शूरान्द्रौपदेया महारथाःअभ्यघ्नन्युयुधानश्च मद्रराजपदानुगान्

evaṃ tānvādinaḥ śūrāndraupadeyā mahārathāḥabhyaghnanyuyudhānaśca madrarājapadānugān

चक्रैर्विमथितैः केचित्केचिच्छिन्नैर्महाध्वजैःप्रत्यदृश्यन्त समरे तावका निहताः परैः

cakrairvimathitaiḥ kecitkecicchinnairmahādhvajaiḥpratyadṛśyanta samare tāvakā nihatāḥ paraiḥ

आलोक्य पाण्डवान्युद्धे योधा राजन्समन्ततःवार्यमाणा ययुर्वेगात्तव पुत्रेण भारत

ālokya pāṇḍavānyuddhe yodhā rājansamantataḥvāryamāṇā yayurvegāttava putreṇa bhārata

दुर्योधनस्तु तान्वीरान्वारयामास सान्त्वयन्न चास्य शासनं कश्चित्तत्र चक्रे महारथः

duryodhanastu tānvīrānvārayāmāsa sāntvayanna cāsya śāsanaṃ kaścittatra cakre mahārathaḥ

ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत्दुर्योधनं महाराज वचनं वचनक्षमः

tato gāndhārarājasya putraḥ śakunirabravītduryodhanaṃ mahārāja vacanaṃ vacanakṣamaḥ

किं नः संप्रेक्षमाणानां मद्राणां हन्यते बलम्न युक्तमेतत्समरे त्वयि तिष्ठति भारत

kiṃ naḥ saṃprekṣamāṇānāṃ madrāṇāṃ hanyate balamna yuktametatsamare tvayi tiṣṭhati bhārata

सहितैर्नाम योद्धव्यमित्येष समयः कृतःअथ कस्मात्परानेव घ्नतो मर्षयसे नृप

sahitairnāma yoddhavyamityeṣa samayaḥ kṛtaḥatha kasmātparāneva ghnato marṣayase nṛpa

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

वार्यमाणा मया पूर्वं नैते चक्रुर्वचो ममएते हि निहताः सर्वे प्रस्कन्नाः पाण्डुवाहिनीम्

vāryamāṇā mayā pūrvaṃ naite cakrurvaco mamaete hi nihatāḥ sarve praskannāḥ pāṇḍuvāhinīm

शकुनिरुवाचन भर्तुः शासनं वीरा रणे कुर्वन्त्यमर्षिताःअलं क्रोद्धुं तथैतेषां नायं काल उपेक्षितुम्

śakuniruvācana bhartuḥ śāsanaṃ vīrā raṇe kurvantyamarṣitāḥalaṃ kroddhuṃ tathaiteṣāṃ nāyaṃ kāla upekṣitum

यामः सर्वेऽत्र संभूय सवाजिरथकुञ्जराःपरित्रातुं महेष्वासान्मद्रराजपदानुगान्

yāmaḥ sarve'tra saṃbhūya savājirathakuñjarāḥparitrātuṃ maheṣvāsānmadrarājapadānugān

अन्योन्यं परिरक्षामो यत्नेन महता नृपएवं सर्वेऽनुसंचिन्त्य प्रययुर्यत्र सैनिकाः

anyonyaṃ parirakṣāmo yatnena mahatā nṛpaevaṃ sarve'nusaṃcintya prayayuryatra sainikāḥ

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवमुक्तस्ततो राजा बलेन महता वृतःप्रययौ सिंहनादेन कम्पयन्वै वसुंधराम्

evamuktastato rājā balena mahatā vṛtaḥprayayau siṃhanādena kampayanvai vasuṃdharām

हत विध्यत गृह्णीत प्रहरध्वं निकृन्ततइत्यासीत्तुमुलः शब्दस्तव सैन्यस्य भारत

hata vidhyata gṛhṇīta praharadhvaṃ nikṛntataityāsīttumulaḥ śabdastava sainyasya bhārata

पाण्डवास्तु रणे दृष्ट्वा मद्रराजपदानुगान्सहितानभ्यवर्तन्त गुल्ममास्थाय मध्यमम्

pāṇḍavāstu raṇe dṛṣṭvā madrarājapadānugānsahitānabhyavartanta gulmamāsthāya madhyamam

ते मुहूर्ताद्रणे वीरा हस्ताहस्तं विशां पतेनिहताः प्रत्यदृश्यन्त मद्रराजपदानुगाः

te muhūrtādraṇe vīrā hastāhastaṃ viśāṃ patenihatāḥ pratyadṛśyanta madrarājapadānugāḥ

ततो नः संप्रयातानां हतामित्रास्तरस्विनःहृष्टाः किलकिलाशब्दमकुर्वन्सहिताः परे

tato naḥ saṃprayātānāṃ hatāmitrāstarasvinaḥhṛṣṭāḥ kilakilāśabdamakurvansahitāḥ pare

अथोत्थितानि रुण्डानि समदृश्यन्त सर्वशःपपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलम्

athotthitāni ruṇḍāni samadṛśyanta sarvaśaḥpapāta mahatī colkā madhyenādityamaṇḍalam

रथैर्भग्नैर्युगाक्षैश्च निहतैश्च महारथैःअश्वैर्निपतितैश्चैव संछन्नाभूद्वसुंधरा

rathairbhagnairyugākṣaiśca nihataiśca mahārathaiḥaśvairnipatitaiścaiva saṃchannābhūdvasuṃdharā

वातायमानैस्तुरगैर्युगासक्तैस्तुरंगमैःअदृश्यन्त महाराज योधास्तत्र रणाजिरे

vātāyamānaisturagairyugāsaktaisturaṃgamaiḥadṛśyanta mahārāja yodhāstatra raṇājire

भग्नचक्रान्रथान्केचिदवहंस्तुरगा रणेरथार्धं केचिदादाय दिशो दश विबभ्रमुःतत्र तत्र च दृश्यन्ते योक्त्रैः श्लिष्टाः स्म वाजिनः

bhagnacakrānrathānkecidavahaṃsturagā raṇerathārdhaṃ kecidādāya diśo daśa vibabhramuḥtatra tatra ca dṛśyante yoktraiḥ śliṣṭāḥ sma vājinaḥ

रथिनः पतमानाश्च व्यदृश्यन्त नरोत्तमगगनात्प्रच्युताः सिद्धाः पुण्यानामिव संक्षये

rathinaḥ patamānāśca vyadṛśyanta narottamagaganātpracyutāḥ siddhāḥ puṇyānāmiva saṃkṣaye

निहतेषु च शूरेषु मद्रराजानुगेषु चअस्मानापततश्चापि दृष्ट्वा पार्था महारथाः

nihateṣu ca śūreṣu madrarājānugeṣu caasmānāpatataścāpi dṛṣṭvā pārthā mahārathāḥ

अभ्यवर्तन्त वेगेन जयगृध्राः प्रहारिणःबाणशब्दरवान्कृत्वा विमिश्राञ्शङ्खनिस्वनैः

abhyavartanta vegena jayagṛdhrāḥ prahāriṇaḥbāṇaśabdaravānkṛtvā vimiśrāñśaṅkhanisvanaiḥ

अस्मांस्तु पुनरासाद्य लब्धलक्षाः प्रहारिणःशरासनानि धुन्वानाः सिंहनादान्प्रचुक्रुशुः

asmāṃstu punarāsādya labdhalakṣāḥ prahāriṇaḥśarāsanāni dhunvānāḥ siṃhanādānpracukruśuḥ

ततो हतमभिप्रेक्ष्य मद्रराजबलं महत्मद्रराजं च समरे दृष्ट्वा शूरं निपातितम्दुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्मुखम्

tato hatamabhiprekṣya madrarājabalaṃ mahatmadrarājaṃ ca samare dṛṣṭvā śūraṃ nipātitamduryodhanabalaṃ sarvaṃ punarāsītparāṅmukham

वध्यमानं महाराज पाण्डवैर्जितकाशिभिःदिशो भेजेऽथ संभ्रान्तं त्रासितं दृढधन्विभिः

vadhyamānaṃ mahārāja pāṇḍavairjitakāśibhiḥdiśo bheje'tha saṃbhrāntaṃ trāsitaṃ dṛḍhadhanvibhiḥ