Parva.Adhyaya 9.16

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

अथान्यद्धनुरादाय बलवद्वेगवत्तरम्युधिष्ठिरं मद्रपतिर्विद्ध्वा सिंह इवानदत्

athānyaddhanurādāya balavadvegavattaramyudhiṣṭhiraṃ madrapatirviddhvā siṃha ivānadat

ततः स शरवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान्अभ्यवर्षदमेयात्मा क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः

tataḥ sa śaravarṣeṇa parjanya iva vṛṣṭimānabhyavarṣadameyātmā kṣatriyānkṣatriyarṣabhaḥ

सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा भीमसेनं त्रिभिः शरैःसहदेवं त्रिभिर्विद्ध्वा युधिष्ठिरमपीडयत्

sātyakiṃ daśabhirviddhvā bhīmasenaṃ tribhiḥ śaraiḥsahadevaṃ tribhirviddhvā yudhiṣṭhiramapīḍayat

तांस्तानन्यान्महेष्वासान्साश्वान्सरथकुञ्जरान्कुञ्जरान्कुञ्जरारोहानश्वानश्वप्रयायिनःरथांश्च रथिभिः सार्धं जघान रथिनां वरः

tāṃstānanyānmaheṣvāsānsāśvānsarathakuñjarānkuñjarānkuñjarārohānaśvānaśvaprayāyinaḥrathāṃśca rathibhiḥ sārdhaṃ jaghāna rathināṃ varaḥ

बाहूंश्चिच्छेद च तथा सायुधान्केतनानि चचकार च महीं योधैस्तीर्णां वेदीं कुशैरिव

bāhūṃściccheda ca tathā sāyudhānketanāni cacakāra ca mahīṃ yodhaistīrṇāṃ vedīṃ kuśairiva

तथा तमरिसैन्यानि घ्नन्तं मृत्युमिवान्तकम्परिवव्रुर्भृशं क्रुद्धाः पाण्डुपाञ्चालसोमकाः

tathā tamarisainyāni ghnantaṃ mṛtyumivāntakamparivavrurbhṛśaṃ kruddhāḥ pāṇḍupāñcālasomakāḥ

तं भीमसेनश्च शिनेश्च नप्ता; माद्र्याश्च पुत्रौ पुरुषप्रवीरौसमागतं भीमबलेन राज्ञा; पर्यापुरन्योन्यमथाह्वयन्तः

taṃ bhīmasenaśca śineśca naptā; mādryāśca putrau puruṣapravīrausamāgataṃ bhīmabalena rājñā; paryāpuranyonyamathāhvayantaḥ

ततस्तु शूराः समरे नरेन्द्रं; मद्रेश्वरं प्राप्य युधां वरिष्ठम्आवार्य चैनं समरे नृवीरा; जघ्नुः शरैः पत्रिभिरुग्रवेगैः

tatastu śūrāḥ samare narendraṃ; madreśvaraṃ prāpya yudhāṃ variṣṭhamāvārya cainaṃ samare nṛvīrā; jaghnuḥ śaraiḥ patribhirugravegaiḥ

संरक्षितो भीमसेनेन राजा; माद्रीसुताभ्यामथ माधवेनमद्राधिपं पत्रिभिरुग्रवेगैः; स्तनान्तरे धर्मसुतो निजघ्ने

saṃrakṣito bhīmasenena rājā; mādrīsutābhyāmatha mādhavenamadrādhipaṃ patribhirugravegaiḥ; stanāntare dharmasuto nijaghne

ततो रणे तावकानां रथौघाः; समीक्ष्य मद्राधिपतिं शरार्तम्पर्यावव्रुः प्रवराः सर्वशश्च; दुर्योधनस्यानुमते समन्तात्

tato raṇe tāvakānāṃ rathaughāḥ; samīkṣya madrādhipatiṃ śarārtamparyāvavruḥ pravarāḥ sarvaśaśca; duryodhanasyānumate samantāt

ततो द्रुतं मद्रजनाधिपो रणे; युधिष्ठिरं सप्तभिरभ्यविध्यत्तं चापि पार्थो नवभिः पृषत्कै;र्विव्याध राजंस्तुमुले महात्मा

tato drutaṃ madrajanādhipo raṇe; yudhiṣṭhiraṃ saptabhirabhyavidhyattaṃ cāpi pārtho navabhiḥ pṛṣatkai;rvivyādha rājaṃstumule mahātmā

आकर्णपूर्णायतसंप्रयुक्तैः; शरैस्तदा संयति तैलधौतैःअन्योन्यमाच्छादयतां महारथौ; मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरश्च

ākarṇapūrṇāyatasaṃprayuktaiḥ; śaraistadā saṃyati tailadhautaiḥanyonyamācchādayatāṃ mahārathau; madrādhipaścāpi yudhiṣṭhiraśca

ततस्तु तूर्णं समरे महारथौ; परस्परस्यान्तरमीक्षमाणौशरैर्भृशं विव्यधतुर्नृपोत्तमौ; महाबलौ शत्रुभिरप्रधृष्यौ

tatastu tūrṇaṃ samare mahārathau; parasparasyāntaramīkṣamāṇauśarairbhṛśaṃ vivyadhaturnṛpottamau; mahābalau śatrubhirapradhṛṣyau

तयोर्धनुर्ज्यातलनिस्वनो महा;न्महेन्द्रवज्राशनितुल्यनिस्वनःपरस्परं बाणगणैर्महात्मनोः; प्रवर्षतोर्मद्रपपाण्डुवीरयोः

tayordhanurjyātalanisvano mahā;nmahendravajrāśanitulyanisvanaḥparasparaṃ bāṇagaṇairmahātmanoḥ; pravarṣatormadrapapāṇḍuvīrayoḥ

तौ चेरतुर्व्याघ्रशिशुप्रकाशौ; महावनेष्वामिषगृद्धिनाविवविषाणिनौ नागवराविवोभौ; ततक्षतुः संयुगजातदर्पौ

tau ceraturvyāghraśiśuprakāśau; mahāvaneṣvāmiṣagṛddhināvivaviṣāṇinau nāgavarāvivobhau; tatakṣatuḥ saṃyugajātadarpau

ततस्तु मद्राधिपतिर्महात्मा; युधिष्ठिरं भीमबलं प्रसह्यविव्याध वीरं हृदयेऽतिवेगं; शरेण सूर्याग्निसमप्रभेण

tatastu madrādhipatirmahātmā; yudhiṣṭhiraṃ bhīmabalaṃ prasahyavivyādha vīraṃ hṛdaye'tivegaṃ; śareṇa sūryāgnisamaprabheṇa

ततोऽतिविद्धोऽथ युधिष्ठिरोऽपि; सुसंप्रयुक्तेन शरेण राजन्जघान मद्राधिपतिं महात्मा; मुदं च लेभे ऋषभः कुरूणाम्

tato'tividdho'tha yudhiṣṭhiro'pi; susaṃprayuktena śareṇa rājanjaghāna madrādhipatiṃ mahātmā; mudaṃ ca lebhe ṛṣabhaḥ kurūṇām

ततो मुहूर्तादिव पार्थिवेन्द्रो; लब्ध्वा संज्ञां क्रोधसंरक्तनेत्रःशतेन पार्थं त्वरितो जघान; सहस्रनेत्रप्रतिमप्रभावः

tato muhūrtādiva pārthivendro; labdhvā saṃjñāṃ krodhasaṃraktanetraḥśatena pārthaṃ tvarito jaghāna; sahasranetrapratimaprabhāvaḥ

त्वरंस्ततो धर्मसुतो महात्मा; शल्यस्य क्रुद्धो नवभिः पृषत्कैःभित्त्वा ह्युरस्तपनीयं च वर्म; जघान षड्भिस्त्वपरैः पृषत्कैः

tvaraṃstato dharmasuto mahātmā; śalyasya kruddho navabhiḥ pṛṣatkaiḥbhittvā hyurastapanīyaṃ ca varma; jaghāna ṣaḍbhistvaparaiḥ pṛṣatkaiḥ

ततस्तु मद्राधिपतिः प्रहृष्टो; धनुर्विकृष्य व्यसृजत्पृषत्कान्द्वाभ्यां क्षुराभ्यां च तथैव राज्ञ;श्चिच्छेद चापं कुरुपुंगवस्य

tatastu madrādhipatiḥ prahṛṣṭo; dhanurvikṛṣya vyasṛjatpṛṣatkāndvābhyāṃ kṣurābhyāṃ ca tathaiva rājña;ściccheda cāpaṃ kurupuṃgavasya

नवं ततोऽन्यत्समरे प्रगृह्य; राजा धनुर्घोरतरं महात्माशल्यं तु विद्ध्वा निशितैः समन्ता;द्यथा महेन्द्रो नमुचिं शिताग्रैः

navaṃ tato'nyatsamare pragṛhya; rājā dhanurghorataraṃ mahātmāśalyaṃ tu viddhvā niśitaiḥ samantā;dyathā mahendro namuciṃ śitāgraiḥ

ततस्तु शल्यो नवभिः पृषत्कै;र्भीमस्य राज्ञश्च युधिष्ठिरस्यनिकृत्य रौक्मे पटुवर्मणी तयो;र्विदारयामास भुजौ महात्मा

tatastu śalyo navabhiḥ pṛṣatkai;rbhīmasya rājñaśca yudhiṣṭhirasyanikṛtya raukme paṭuvarmaṇī tayo;rvidārayāmāsa bhujau mahātmā

ततोऽपरेण ज्वलितार्कतेजसा; क्षुरेण राज्ञो धनुरुन्ममाथकृपश्च तस्यैव जघान सूतं; षड्भिः शरैः सोऽभिमुखं पपात

tato'pareṇa jvalitārkatejasā; kṣureṇa rājño dhanurunmamāthakṛpaśca tasyaiva jaghāna sūtaṃ; ṣaḍbhiḥ śaraiḥ so'bhimukhaṃ papāta

मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरस्य; शरैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्वाहांश्च हत्वा व्यकरोन्महात्मा; योधक्षयं धर्मसुतस्य राज्ञः

madrādhipaścāpi yudhiṣṭhirasya; śaraiścaturbhirnijaghāna vāhānvāhāṃśca hatvā vyakaronmahātmā; yodhakṣayaṃ dharmasutasya rājñaḥ

तथा कृते राजनि भीमसेनो; मद्राधिपस्याशु ततो महात्माछित्त्वा धनुर्वेगवता शरेण; द्वाभ्यामविध्यत्सुभृशं नरेन्द्रम्

tathā kṛte rājani bhīmaseno; madrādhipasyāśu tato mahātmāchittvā dhanurvegavatā śareṇa; dvābhyāmavidhyatsubhṛśaṃ narendram

अथापरेणास्य जहार यन्तुः; कायाच्छिरः संनहनीयमध्यात्जघान चाश्वांश्चतुरः स शीघ्रं; तथा भृशं कुपितो भीमसेनः

athāpareṇāsya jahāra yantuḥ; kāyācchiraḥ saṃnahanīyamadhyātjaghāna cāśvāṃścaturaḥ sa śīghraṃ; tathā bhṛśaṃ kupito bhīmasenaḥ

तमग्रणीः सर्वधनुर्धराणा;मेकं चरन्तं समरेऽतिवेगम्भीमः शतेन व्यकिरच्छराणां; माद्रीपुत्रः सहदेवस्तथैव

tamagraṇīḥ sarvadhanurdharāṇā;mekaṃ carantaṃ samare'tivegambhīmaḥ śatena vyakiraccharāṇāṃ; mādrīputraḥ sahadevastathaiva

तैः सायकैर्मोहितं वीक्ष्य शल्यं; भीमः शरैरस्य चकर्त वर्मस भीमसेनेन निकृत्तवर्मा; मद्राधिपश्चर्म सहस्रतारम्

taiḥ sāyakairmohitaṃ vīkṣya śalyaṃ; bhīmaḥ śarairasya cakarta varmasa bhīmasenena nikṛttavarmā; madrādhipaścarma sahasratāram

प्रगृह्य खड्गं च रथान्महात्मा; प्रस्कन्द्य कुन्तीसुतमभ्यधावत्छित्त्वा रथेषां नकुलस्य सोऽथ; युधिष्ठिरं भीमबलोऽभ्यधावत्

pragṛhya khaḍgaṃ ca rathānmahātmā; praskandya kuntīsutamabhyadhāvatchittvā ratheṣāṃ nakulasya so'tha; yudhiṣṭhiraṃ bhīmabalo'bhyadhāvat

तं चापि राजानमथोत्पतन्तं; क्रुद्धं यथैवान्तकमापतन्तम्धृष्टद्युम्नो द्रौपदेयाः शिखण्डी; शिनेश्च नप्ता सहसा परीयुः

taṃ cāpi rājānamathotpatantaṃ; kruddhaṃ yathaivāntakamāpatantamdhṛṣṭadyumno draupadeyāḥ śikhaṇḍī; śineśca naptā sahasā parīyuḥ

अथास्य चर्माप्रतिमं न्यकृन्त;द्भीमो महात्मा दशभिः पृषत्कःखड्गं च भल्लैर्निचकर्त मुष्टौ; नदन्प्रहृष्टस्तव सैन्यमध्ये

athāsya carmāpratimaṃ nyakṛnta;dbhīmo mahātmā daśabhiḥ pṛṣatkaḥkhaḍgaṃ ca bhallairnicakarta muṣṭau; nadanprahṛṣṭastava sainyamadhye

तत्कर्म भीमस्य समीक्ष्य हृष्टा;स्ते पाण्डवानां प्रवरा रथौघाःनादं च चक्रुर्भृशमुत्स्मयन्तः; शङ्खांश्च दध्मुः शशिसंनिकाशान्

tatkarma bhīmasya samīkṣya hṛṣṭā;ste pāṇḍavānāṃ pravarā rathaughāḥnādaṃ ca cakrurbhṛśamutsmayantaḥ; śaṅkhāṃśca dadhmuḥ śaśisaṃnikāśān

तेनाथ शब्देन विभीषणेन; तवाभितप्तं बलमप्रहृष्टम्स्वेदाभिभूतं रुधिरोक्षिताङ्गं; विसंज्ञकल्पं च तथा विषण्णम्

tenātha śabdena vibhīṣaṇena; tavābhitaptaṃ balamaprahṛṣṭamsvedābhibhūtaṃ rudhirokṣitāṅgaṃ; visaṃjñakalpaṃ ca tathā viṣaṇṇam

स मद्रराजः सहसावकीर्णो; भीमाग्रगैः पाण्डवयोधमुख्यैःयुधिष्ठिरस्याभिमुखं जवेन; सिंहो यथा मृगहेतोः प्रयातः

sa madrarājaḥ sahasāvakīrṇo; bhīmāgragaiḥ pāṇḍavayodhamukhyaiḥyudhiṣṭhirasyābhimukhaṃ javena; siṃho yathā mṛgahetoḥ prayātaḥ

स धर्मराजो निहताश्वसूतं; क्रोधेन दीप्तज्वलनप्रकाशम्दृष्ट्वा तु मद्राधिपतिं स तूर्णं; समभ्यधावत्तमरिं बलेन

sa dharmarājo nihatāśvasūtaṃ; krodhena dīptajvalanaprakāśamdṛṣṭvā tu madrādhipatiṃ sa tūrṇaṃ; samabhyadhāvattamariṃ balena

गोविन्दवाक्यं त्वरितं विचिन्त्य; दध्रे मतिं शल्यविनाशनायस धर्मराजो निहताश्वसूते; रथे तिष्ठञ्शक्तिमेवाभिकाङ्क्षन्

govindavākyaṃ tvaritaṃ vicintya; dadhre matiṃ śalyavināśanāyasa dharmarājo nihatāśvasūte; rathe tiṣṭhañśaktimevābhikāṅkṣan

तच्चापि शल्यस्य निशम्य कर्म; महात्मनो भागमथावशिष्टम्स्मृत्वा मनः शल्यवधे यतात्मा; यथोक्तमिन्द्रावरजस्य चक्रे

taccāpi śalyasya niśamya karma; mahātmano bhāgamathāvaśiṣṭamsmṛtvā manaḥ śalyavadhe yatātmā; yathoktamindrāvarajasya cakre

स धर्मराजो मणिहेमदण्डां; जग्राह शक्तिं कनकप्रकाशाम्नेत्रे च दीप्ते सहसा विवृत्य; मद्राधिपं क्रुद्धमना निरैक्षत्

sa dharmarājo maṇihemadaṇḍāṃ; jagrāha śaktiṃ kanakaprakāśāmnetre ca dīpte sahasā vivṛtya; madrādhipaṃ kruddhamanā niraikṣat

निरीक्षितो वै नरदेव राज्ञा; पूतात्मना निर्हृतकल्मषेणअभून्न यद्भस्मसान्मद्रराज;स्तदद्भुतं मे प्रतिभाति राजन्

nirīkṣito vai naradeva rājñā; pūtātmanā nirhṛtakalmaṣeṇaabhūnna yadbhasmasānmadrarāja;stadadbhutaṃ me pratibhāti rājan

ततस्तु शक्तिं रुचिरोग्रदण्डां; मणिप्रवालोज्ज्वलितां प्रदीप्ताम्चिक्षेप वेगात्सुभृशं महात्मा; मद्राधिपाय प्रवरः कुरूणाम्

tatastu śaktiṃ rucirogradaṇḍāṃ; maṇipravālojjvalitāṃ pradīptāmcikṣepa vegātsubhṛśaṃ mahātmā; madrādhipāya pravaraḥ kurūṇām

दीप्तामथैनां महता बलेन; सविस्फुलिङ्गां सहसा पतन्तीम्प्रैक्षन्त सर्वे कुरवः समेता; यथा युगान्ते महतीमिवोल्काम्

dīptāmathaināṃ mahatā balena; savisphuliṅgāṃ sahasā patantīmpraikṣanta sarve kuravaḥ sametā; yathā yugānte mahatīmivolkām

तां कालरात्रीमिव पाशहस्तां; यमस्य धात्रीमिव चोग्ररूपाम्सब्रह्मदण्डप्रतिमाममोघां; ससर्ज यत्तो युधि धर्मराजः

tāṃ kālarātrīmiva pāśahastāṃ; yamasya dhātrīmiva cograrūpāmsabrahmadaṇḍapratimāmamoghāṃ; sasarja yatto yudhi dharmarājaḥ

गन्धस्रगग्र्यासनपानभोजनै;रभ्यर्चितां पाण्डुसुतैः प्रयत्नात्संवर्तकाग्निप्रतिमां ज्वलन्तीं; कृत्यामथर्वाङ्गिरसीमिवोग्राम्

gandhasragagryāsanapānabhojanai;rabhyarcitāṃ pāṇḍusutaiḥ prayatnātsaṃvartakāgnipratimāṃ jvalantīṃ; kṛtyāmatharvāṅgirasīmivogrām

ईशानहेतोः प्रतिनिर्मितां तां; त्वष्ट्रा रिपूणामसुदेहभक्षाम्भूम्यन्तरिक्षादिजलाशयानि; प्रसह्य भूतानि निहन्तुमीशाम्

īśānahetoḥ pratinirmitāṃ tāṃ; tvaṣṭrā ripūṇāmasudehabhakṣāmbhūmyantarikṣādijalāśayāni; prasahya bhūtāni nihantumīśām

घण्टापताकामणिवज्रभाजं; वैडूर्यचित्रां तपनीयदण्डाम्त्वष्ट्रा प्रयत्नान्नियमेन कॢप्तां; ब्रह्मद्विषामन्तकरीममोघाम्

ghaṇṭāpatākāmaṇivajrabhājaṃ; vaiḍūryacitrāṃ tapanīyadaṇḍāmtvaṣṭrā prayatnānniyamena kḷptāṃ; brahmadviṣāmantakarīmamoghām

बलप्रयत्नादधिरूढवेगां; मन्त्रैश्च घोरैरभिमन्त्रयित्वाससर्ज मार्गेण च तां परेण; वधाय मद्राधिपतेस्तदानीम्

balaprayatnādadhirūḍhavegāṃ; mantraiśca ghorairabhimantrayitvāsasarja mārgeṇa ca tāṃ pareṇa; vadhāya madrādhipatestadānīm

हतोऽस्यसावित्यभिगर्जमानो; रुद्रोऽन्तकायान्तकरं यथेषुम्प्रसार्य बाहुं सुदृढं सुपाणिं; क्रोधेन नृत्यन्निव धर्मराजः

hato'syasāvityabhigarjamāno; rudro'ntakāyāntakaraṃ yatheṣumprasārya bāhuṃ sudṛḍhaṃ supāṇiṃ; krodhena nṛtyanniva dharmarājaḥ

तां सर्वशक्त्या प्रहितां स शक्तिं; युधिष्ठिरेणाप्रतिवार्यवीर्याम्प्रतिग्रहायाभिननर्द शल्यः; सम्यग्घुतामग्निरिवाज्यधाराम्

tāṃ sarvaśaktyā prahitāṃ sa śaktiṃ; yudhiṣṭhireṇāprativāryavīryāmpratigrahāyābhinanarda śalyaḥ; samyagghutāmagnirivājyadhārām

सा तस्य मर्माणि विदार्य शुभ्र;मुरो विशालं च तथैव वर्मविवेश गां तोयमिवाप्रसक्ता; यशो विशालं नृपतेर्दहन्ती

sā tasya marmāṇi vidārya śubhra;muro viśālaṃ ca tathaiva varmaviveśa gāṃ toyamivāprasaktā; yaśo viśālaṃ nṛpaterdahantī

नासाक्षिकर्णास्यविनिःसृतेन; प्रस्यन्दता च व्रणसंभवेनसंसिक्तगात्रो रुधिरेण सोऽभू;त्क्रौञ्चो यथा स्कन्दहतो महाद्रिः

nāsākṣikarṇāsyaviniḥsṛtena; prasyandatā ca vraṇasaṃbhavenasaṃsiktagātro rudhireṇa so'bhū;tkrauñco yathā skandahato mahādriḥ

प्रसार्य बाहू स रथाद्गतो गां; संछिन्नवर्मा कुरुनन्दनेनमहेन्द्रवाहप्रतिमो महात्मा; वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य

prasārya bāhū sa rathādgato gāṃ; saṃchinnavarmā kurunandanenamahendravāhapratimo mahātmā; vajrāhataṃ śṛṅgamivācalasya

बाहू प्रसार्याभिमुखो धर्मराजस्य मद्रराट्ततो निपतितो भूमाविन्द्रध्वज इवोच्छ्रितः

bāhū prasāryābhimukho dharmarājasya madrarāṭtato nipatito bhūmāvindradhvaja ivocchritaḥ

स तथा भिन्नसर्वाङ्गो रुधिरेण समुक्षितःप्रत्युद्गत इव प्रेम्णा भूम्या स नरपुंगवः

sa tathā bhinnasarvāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥpratyudgata iva premṇā bhūmyā sa narapuṃgavaḥ

प्रियया कान्तया कान्तः पतमान इवोरसिचिरं भुक्त्वा वसुमतीं प्रियां कान्तामिव प्रभुःसर्वैरङ्गैः समाश्लिष्य प्रसुप्त इव सोऽभवत्

priyayā kāntayā kāntaḥ patamāna ivorasiciraṃ bhuktvā vasumatīṃ priyāṃ kāntāmiva prabhuḥsarvairaṅgaiḥ samāśliṣya prasupta iva so'bhavat

धर्म्ये धर्मात्मना युद्धे निहतो धर्मसूनुनासम्यग्घुत इव स्विष्टः प्रशान्तोऽग्निरिवाध्वरे

dharmye dharmātmanā yuddhe nihato dharmasūnunāsamyagghuta iva sviṣṭaḥ praśānto'gnirivādhvare

शक्त्या विभिन्नहृदयं विप्रविद्धायुधध्वजम्संशान्तमपि मद्रेशं लक्ष्मीर्नैव व्यमुञ्चत

śaktyā vibhinnahṛdayaṃ vipraviddhāyudhadhvajamsaṃśāntamapi madreśaṃ lakṣmīrnaiva vyamuñcata

ततो युधिष्ठिरश्चापमादायेन्द्रधनुष्प्रभम्व्यधमद्द्विषतः संख्ये खगराडिव पन्नगान्देहासून्निशितैर्भल्लै रिपूणां नाशयन्क्षणात्

tato yudhiṣṭhiraścāpamādāyendradhanuṣprabhamvyadhamaddviṣataḥ saṃkhye khagarāḍiva pannagāndehāsūnniśitairbhallai ripūṇāṃ nāśayankṣaṇāt

ततः पार्थस्य बाणौघैरावृताः सैनिकास्तवनिमीलिताक्षाः क्षिण्वन्तो भृशमन्योन्यमर्दिताःसंन्यस्तकवचा देहैर्विपत्रायुधजीविताः

tataḥ pārthasya bāṇaughairāvṛtāḥ sainikāstavanimīlitākṣāḥ kṣiṇvanto bhṛśamanyonyamarditāḥsaṃnyastakavacā dehairvipatrāyudhajīvitāḥ

ततः शल्ये निपतिते मद्रराजानुजो युवाभ्रातुः सर्वैर्गुणैस्तुल्यो रथी पाण्डवमभ्ययात्

tataḥ śalye nipatite madrarājānujo yuvābhrātuḥ sarvairguṇaistulyo rathī pāṇḍavamabhyayāt

विव्याध च नरश्रेष्ठो नाराचैर्बहुभिस्त्वरन्हतस्यापचितिं भ्रातुश्चिकीर्षुर्युद्धदुर्मदः

vivyādha ca naraśreṣṭho nārācairbahubhistvaranhatasyāpacitiṃ bhrātuścikīrṣuryuddhadurmadaḥ

तं विव्याधाशुगैः षड्भिर्धर्मराजस्त्वरन्निवकार्मुकं चास्य चिच्छेद क्षुराभ्यां ध्वजमेव च

taṃ vivyādhāśugaiḥ ṣaḍbhirdharmarājastvarannivakārmukaṃ cāsya ciccheda kṣurābhyāṃ dhvajameva ca

ततोऽस्य दीप्यमानेन सुदृढेन शितेन चप्रमुखे वर्तमानस्य भल्लेनापाहरच्छिरः

tato'sya dīpyamānena sudṛḍhena śitena capramukhe vartamānasya bhallenāpāharacchiraḥ

सकुण्डलं तद्ददृशे पतमानं शिरो रथात्पुण्यक्षयमिव प्राप्य पतन्तं स्वर्गवासिनम्

sakuṇḍalaṃ taddadṛśe patamānaṃ śiro rathātpuṇyakṣayamiva prāpya patantaṃ svargavāsinam

तस्यापकृष्टशीर्षं तच्छरीरं पतितं रथात्रुधिरेणावसिक्ताङ्गं दृष्ट्वा सैन्यमभज्यत

tasyāpakṛṣṭaśīrṣaṃ taccharīraṃ patitaṃ rathātrudhireṇāvasiktāṅgaṃ dṛṣṭvā sainyamabhajyata

विचित्रकवचे तस्मिन्हते मद्रनृपानुजेहाहाकारं विकुर्वाणाः कुरवो विप्रदुद्रुवुः

vicitrakavace tasminhate madranṛpānujehāhākāraṃ vikurvāṇāḥ kuravo vipradudruvuḥ

शल्यानुजं हतं दृष्ट्वा तावकास्त्यक्तजीविताःवित्रेसुः पाण्डवभयाद्रजोध्वस्तास्तथा भृशम्

śalyānujaṃ hataṃ dṛṣṭvā tāvakāstyaktajīvitāḥvitresuḥ pāṇḍavabhayādrajodhvastāstathā bhṛśam

तांस्तथा भज्यतस्त्रस्तान्कौरवान्भरतर्षभशिनेर्नप्ता किरन्बाणैरभ्यवर्तत सात्यकिः

tāṃstathā bhajyatastrastānkauravānbharatarṣabhaśinernaptā kiranbāṇairabhyavartata sātyakiḥ

तमायान्तं महेष्वासमप्रसह्यं दुरासदम्हार्दिक्यस्त्वरितो राजन्प्रत्यगृह्णादभीतवत्

tamāyāntaṃ maheṣvāsamaprasahyaṃ durāsadamhārdikyastvarito rājanpratyagṛhṇādabhītavat

तौ समेतौ महात्मानौ वार्ष्णेयावपराजितौहार्दिक्यः सात्यकिश्चैव सिंहाविव मदोत्कटौ

tau sametau mahātmānau vārṣṇeyāvaparājitauhārdikyaḥ sātyakiścaiva siṃhāviva madotkaṭau

इषुभिर्विमलाभासैश्छादयन्तौ परस्परम्अर्चिर्भिरिव सूर्यस्य दिवाकरसमप्रभौ

iṣubhirvimalābhāsaiśchādayantau parasparamarcirbhiriva sūryasya divākarasamaprabhau

चापमार्गबलोद्धूतान्मार्गणान्वृष्णिसिंहयोःआकाशे समपश्याम पतंगानिव शीघ्रगान्

cāpamārgabaloddhūtānmārgaṇānvṛṣṇisiṃhayoḥākāśe samapaśyāma pataṃgāniva śīghragān

सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा हयांश्चास्य त्रिभिः शरैःचापमेकेन चिच्छेद हार्दिक्यो नतपर्वणा

sātyakiṃ daśabhirviddhvā hayāṃścāsya tribhiḥ śaraiḥcāpamekena ciccheda hārdikyo nataparvaṇā

तन्निकृत्तं धनुः श्रेष्ठमपास्य शिनिपुंगवःअन्यदादत्त वेगेन वेगवत्तरमायुधम्

tannikṛttaṃ dhanuḥ śreṣṭhamapāsya śinipuṃgavaḥanyadādatta vegena vegavattaramāyudham

तदादाय धनुः श्रेष्ठं वरिष्ठः सर्वधन्विनाम्हार्दिक्यं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे

tadādāya dhanuḥ śreṣṭhaṃ variṣṭhaḥ sarvadhanvināmhārdikyaṃ daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyatstanāntare

ततो रथं युगेषां च छित्त्वा भल्लैः सुसंयतैःअश्वांस्तस्यावधीत्तूर्णमुभौ च पार्ष्णिसारथी

tato rathaṃ yugeṣāṃ ca chittvā bhallaiḥ susaṃyataiḥaśvāṃstasyāvadhīttūrṇamubhau ca pārṣṇisārathī

मद्रराजे हते राजन्विरथे कृतवर्मणिदुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्मुखम्

madrarāje hate rājanvirathe kṛtavarmaṇiduryodhanabalaṃ sarvaṃ punarāsītparāṅmukham

तत्परे नावबुध्यन्त सैन्येन रजसा वृतेबलं तु हतभूयिष्ठं तत्तदासीत्पराङ्मुखम्

tatpare nāvabudhyanta sainyena rajasā vṛtebalaṃ tu hatabhūyiṣṭhaṃ tattadāsītparāṅmukham

ततो मुहूर्तात्तेऽपश्यन्रजो भौमं समुत्थितम्विविधैः शोणितस्रावैः प्रशान्तं पुरुषर्षभ

tato muhūrtātte'paśyanrajo bhaumaṃ samutthitamvividhaiḥ śoṇitasrāvaiḥ praśāntaṃ puruṣarṣabha

ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा भग्नं स्वबलमन्तिकात्जवेनापततः पार्थानेकः सर्वानवारयत्

tato duryodhano dṛṣṭvā bhagnaṃ svabalamantikātjavenāpatataḥ pārthānekaḥ sarvānavārayat

पाण्डवान्सरथान्दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नं च पार्षतम्आनर्तं च दुराधर्षं शितैर्बाणैरवाकिरत्

pāṇḍavānsarathāndṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatamānartaṃ ca durādharṣaṃ śitairbāṇairavākirat

तं परे नाभ्यवर्तन्त मर्त्या मृत्युमिवागतम्अथान्यं रथमास्थाय हार्दिक्योऽपि न्यवर्तत

taṃ pare nābhyavartanta martyā mṛtyumivāgatamathānyaṃ rathamāsthāya hārdikyo'pi nyavartata

ततो युधिष्ठिरो राजा त्वरमाणो महारथःचतुर्भिर्निजघानाश्वान्पत्रिभिः कृतवर्मणःविव्याध गौतमं चापि षड्भिर्भल्लैः सुतेजनैः

tato yudhiṣṭhiro rājā tvaramāṇo mahārathaḥcaturbhirnijaghānāśvānpatribhiḥ kṛtavarmaṇaḥvivyādha gautamaṃ cāpi ṣaḍbhirbhallaiḥ sutejanaiḥ

अश्वत्थामा ततो राज्ञा हताश्वं विरथीकृतम्समपोवाह हार्दिक्यं स्वरथेन युधिष्ठिरात्

aśvatthāmā tato rājñā hatāśvaṃ virathīkṛtamsamapovāha hārdikyaṃ svarathena yudhiṣṭhirāt

ततः शारद्वतोऽष्टाभिः प्रत्यविध्यद्युधिष्ठिरम्विव्याध चाश्वान्निशितैस्तस्याष्टाभिः शिलीमुखैः

tataḥ śāradvato'ṣṭābhiḥ pratyavidhyadyudhiṣṭhiramvivyādha cāśvānniśitaistasyāṣṭābhiḥ śilīmukhaiḥ

एवमेतन्महाराज युद्धशेषमवर्तततव दुर्मन्त्रिते राजन्सहपुत्रस्य भारत

evametanmahārāja yuddhaśeṣamavartatatava durmantrite rājansahaputrasya bhārata

तस्मिन्महेष्वासवरे विशस्ते; संग्राममध्ये कुरुपुंगवेनपार्थाः समेताः परमप्रहृष्टाः; शङ्खान्प्रदध्मुर्हतमीक्ष्य शल्यम्

tasminmaheṣvāsavare viśaste; saṃgrāmamadhye kurupuṃgavenapārthāḥ sametāḥ paramaprahṛṣṭāḥ; śaṅkhānpradadhmurhatamīkṣya śalyam

युधिष्ठिरं च प्रशशंसुराजौ; पुरा सुरा वृत्रवधे यथेन्द्रम्चक्रुश्च नानाविधवाद्यशब्दा;न्निनादयन्तो वसुधां समन्तात्

yudhiṣṭhiraṃ ca praśaśaṃsurājau; purā surā vṛtravadhe yathendramcakruśca nānāvidhavādyaśabdā;nninādayanto vasudhāṃ samantāt