Parva.Adhyaya 9.26

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

दुर्योधनो महाराज सुदर्शश्चापि ते सुतःहतशेषौ तदा संख्ये वाजिमध्ये व्यवस्थितौ

duryodhano mahārāja sudarśaścāpi te sutaḥhataśeṣau tadā saṃkhye vājimadhye vyavasthitau

ततो दुर्योधनं दृष्ट्वा वाजिमध्ये व्यवस्थितम्उवाच देवकीपुत्रः कुन्तीपुत्रं धनंजयम्

tato duryodhanaṃ dṛṣṭvā vājimadhye vyavasthitamuvāca devakīputraḥ kuntīputraṃ dhanaṃjayam

शत्रवो हतभूयिष्ठा ज्ञातयः परिपालिताःगृहीत्वा संजयं चासौ निवृत्तः शिनिपुंगवः

śatravo hatabhūyiṣṭhā jñātayaḥ paripālitāḥgṛhītvā saṃjayaṃ cāsau nivṛttaḥ śinipuṃgavaḥ

परिश्रान्तश्च नकुलः सहदेवश्च भारतयोधयित्वा रणे पापान्धार्तराष्ट्रपदानुगान्

pariśrāntaśca nakulaḥ sahadevaśca bhāratayodhayitvā raṇe pāpāndhārtarāṣṭrapadānugān

सुयोधनमभित्यज्य त्रय एते व्यवस्थिताःकृपश्च कृतवर्मा च द्रौणिश्चैव महारथः

suyodhanamabhityajya traya ete vyavasthitāḥkṛpaśca kṛtavarmā ca drauṇiścaiva mahārathaḥ

असौ तिष्ठति पाञ्चाल्यः श्रिया परमया युतःदुर्योधनबलं हत्वा सह सर्वैः प्रभद्रकैः

asau tiṣṭhati pāñcālyaḥ śriyā paramayā yutaḥduryodhanabalaṃ hatvā saha sarvaiḥ prabhadrakaiḥ

असौ दुर्योधनः पार्थ वाजिमध्ये व्यवस्थितःछत्रेण ध्रियमाणेन प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः

asau duryodhanaḥ pārtha vājimadhye vyavasthitaḥchatreṇa dhriyamāṇena prekṣamāṇo muhurmuhuḥ

प्रतिव्यूह्य बलं सर्वं रणमध्ये व्यवस्थितःएनं हत्वा शितैर्बाणैः कृतकृत्यो भविष्यसि

prativyūhya balaṃ sarvaṃ raṇamadhye vyavasthitaḥenaṃ hatvā śitairbāṇaiḥ kṛtakṛtyo bhaviṣyasi

गजानीकं हतं दृष्ट्वा त्वां च प्राप्तमरिंदमयावन्न विद्रवन्त्येते तावज्जहि सुयोधनम्

gajānīkaṃ hataṃ dṛṣṭvā tvāṃ ca prāptamariṃdamayāvanna vidravantyete tāvajjahi suyodhanam

यातु कश्चित्तु पाञ्चाल्यं क्षिप्रमागम्यतामितिपरिश्रान्तबलस्तात नैष मुच्येत किल्बिषी

yātu kaścittu pāñcālyaṃ kṣipramāgamyatāmitipariśrāntabalastāta naiṣa mucyeta kilbiṣī

तव हत्वा बलं सर्वं संग्रामे धृतराष्ट्रजःजितान्पाण्डुसुतान्मत्वा रूपं धारयते महत्

tava hatvā balaṃ sarvaṃ saṃgrāme dhṛtarāṣṭrajaḥjitānpāṇḍusutānmatvā rūpaṃ dhārayate mahat

निहतं स्वबलं दृष्ट्वा पीडितं चापि पाण्डवैःध्रुवमेष्यति संग्रामे वधायैवात्मनो नृपः

nihataṃ svabalaṃ dṛṣṭvā pīḍitaṃ cāpi pāṇḍavaiḥdhruvameṣyati saṃgrāme vadhāyaivātmano nṛpaḥ

एवमुक्तः फल्गुनस्तु कृष्णं वचनमब्रवीत्धृतराष्ट्रसुताः सर्वे हता भीमेन मानदयावेतावास्थितौ कृष्ण तावद्य न भविष्यतः

evamuktaḥ phalgunastu kṛṣṇaṃ vacanamabravītdhṛtarāṣṭrasutāḥ sarve hatā bhīmena mānadayāvetāvāsthitau kṛṣṇa tāvadya na bhaviṣyataḥ

हतो भीष्मो हतो द्रोणः कर्णो वैकर्तनो हतःमद्रराजो हतः शल्यो हतः कृष्ण जयद्रथः

hato bhīṣmo hato droṇaḥ karṇo vaikartano hataḥmadrarājo hataḥ śalyo hataḥ kṛṣṇa jayadrathaḥ

हयाः पञ्चशताः शिष्टाः शकुनेः सौबलस्य चरथानां तु शते शिष्टे द्वे एव तु जनार्दनदन्तिनां च शतं साग्रं त्रिसाहस्राः पदातयः

hayāḥ pañcaśatāḥ śiṣṭāḥ śakuneḥ saubalasya carathānāṃ tu śate śiṣṭe dve eva tu janārdanadantināṃ ca śataṃ sāgraṃ trisāhasrāḥ padātayaḥ

अश्वत्थामा कृपश्चैव त्रिगर्ताधिपतिस्तथाउलूकः शकुनिश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः

aśvatthāmā kṛpaścaiva trigartādhipatistathāulūkaḥ śakuniścaiva kṛtavarmā ca sātvataḥ

एतद्बलमभूच्छेषं धार्तराष्ट्रस्य माधवमोक्षो न नूनं कालाद्धि विद्यते भुवि कस्यचित्

etadbalamabhūccheṣaṃ dhārtarāṣṭrasya mādhavamokṣo na nūnaṃ kālāddhi vidyate bhuvi kasyacit

तथा विनिहते सैन्ये पश्य दुर्योधनं स्थितम्अद्याह्ना हि महाराजो हतामित्रो भविष्यति

tathā vinihate sainye paśya duryodhanaṃ sthitamadyāhnā hi mahārājo hatāmitro bhaviṣyati

न हि मे मोक्ष्यते कश्चित्परेषामिति चिन्तयेये त्वद्य समरं कृष्ण न हास्यन्ति रणोत्कटाःतान्वै सर्वान्हनिष्यामि यद्यपि स्युरमानुषाः

na hi me mokṣyate kaścitpareṣāmiti cintayeye tvadya samaraṃ kṛṣṇa na hāsyanti raṇotkaṭāḥtānvai sarvānhaniṣyāmi yadyapi syuramānuṣāḥ

अद्य युद्धे सुसंक्रुद्धो दीर्घं राज्ञः प्रजागरम्अपनेष्यामि गान्धारं पातयित्वा शितैः शरैः

adya yuddhe susaṃkruddho dīrghaṃ rājñaḥ prajāgaramapaneṣyāmi gāndhāraṃ pātayitvā śitaiḥ śaraiḥ

निकृत्या वै दुराचारो यानि रत्नानि सौबलःसभायामहरद्द्यूते पुनस्तान्याहराम्यहम्

nikṛtyā vai durācāro yāni ratnāni saubalaḥsabhāyāmaharaddyūte punastānyāharāmyaham

अद्य ता अपि वेत्स्यन्ति सर्वा नागपुरस्त्रियःश्रुत्वा पतींश्च पुत्रांश्च पाण्डवैर्निहतान्युधि

adya tā api vetsyanti sarvā nāgapurastriyaḥśrutvā patīṃśca putrāṃśca pāṇḍavairnihatānyudhi

समाप्तमद्य वै कर्म सर्वं कृष्ण भविष्यतिअद्य दुर्योधनो दीप्तां श्रियं प्राणांश्च त्यक्ष्यति

samāptamadya vai karma sarvaṃ kṛṣṇa bhaviṣyatiadya duryodhano dīptāṃ śriyaṃ prāṇāṃśca tyakṣyati

नापयाति भयात्कृष्ण संग्रामाद्यदि चेन्ममनिहतं विद्धि वार्ष्णेय धार्तराष्ट्रं सुबालिशम्

nāpayāti bhayātkṛṣṇa saṃgrāmādyadi cenmamanihataṃ viddhi vārṣṇeya dhārtarāṣṭraṃ subāliśam

मम ह्येतदशक्तं वै वाजिवृन्दमरिंदमसोढुं ज्यातलनिर्घोषं याहि यावन्निहन्म्यहम्

mama hyetadaśaktaṃ vai vājivṛndamariṃdamasoḍhuṃ jyātalanirghoṣaṃ yāhi yāvannihanmyaham

एवमुक्तस्तु दाशार्हः पाण्डवेन यशस्विनाअचोदयद्धयान्राजन्दुर्योधनबलं प्रति

evamuktastu dāśārhaḥ pāṇḍavena yaśasvināacodayaddhayānrājanduryodhanabalaṃ prati

तदनीकमभिप्रेक्ष्य त्रयः सज्जा महारथाःभीमसेनोऽर्जुनश्चैव सहदेवश्च मारिषप्रययुः सिंहनादेन दुर्योधनजिघांसया

tadanīkamabhiprekṣya trayaḥ sajjā mahārathāḥbhīmaseno'rjunaścaiva sahadevaśca māriṣaprayayuḥ siṃhanādena duryodhanajighāṃsayā

तान्प्रेक्ष्य सहितान्सर्वाञ्जवेनोद्यतकार्मुकान्सौबलोऽभ्यद्रवद्युद्धे पाण्डवानाततायिनः

tānprekṣya sahitānsarvāñjavenodyatakārmukānsaubalo'bhyadravadyuddhe pāṇḍavānātatāyinaḥ

सुदर्शनस्तव सुतो भीमसेनं समभ्ययात्सुशर्मा शकुनिश्चैव युयुधाते किरीटिनासहदेवं तव सुतो हयपृष्ठगतोऽभ्ययात्

sudarśanastava suto bhīmasenaṃ samabhyayātsuśarmā śakuniścaiva yuyudhāte kirīṭināsahadevaṃ tava suto hayapṛṣṭhagato'bhyayāt

ततो ह्ययत्नतः क्षिप्रं तव पुत्रो जनाधिपप्रासेन सहदेवस्य शिरसि प्राहरद्भृशम्

tato hyayatnataḥ kṣipraṃ tava putro janādhipaprāsena sahadevasya śirasi prāharadbhṛśam

सोपाविशद्रथोपस्थे तव पुत्रेण ताडितःरुधिराप्लुतसर्वाङ्ग आशीविष इव श्वसन्

sopāviśadrathopasthe tava putreṇa tāḍitaḥrudhirāplutasarvāṅga āśīviṣa iva śvasan

प्रतिलभ्य ततः संज्ञां सहदेवो विशां पतेदुर्योधनं शरैस्तीक्ष्णैः संक्रुद्धः समवाकिरत्

pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ sahadevo viśāṃ pateduryodhanaṃ śaraistīkṣṇaiḥ saṃkruddhaḥ samavākirat

पार्थोऽपि युधि विक्रम्य कुन्तीपुत्रो धनंजयःशूराणामश्वपृष्ठेभ्यः शिरांसि निचकर्त ह

pārtho'pi yudhi vikramya kuntīputro dhanaṃjayaḥśūrāṇāmaśvapṛṣṭhebhyaḥ śirāṃsi nicakarta ha

तदनीकं तदा पार्थो व्यधमद्बहुभिः शरैःपातयित्वा हयान्सर्वांस्त्रिगर्तानां रथान्ययौ

tadanīkaṃ tadā pārtho vyadhamadbahubhiḥ śaraiḥpātayitvā hayānsarvāṃstrigartānāṃ rathānyayau

ततस्ते सहिता भूत्वा त्रिगर्तानां महारथाःअर्जुनं वासुदेवं च शरवर्षैरवाकिरन्

tataste sahitā bhūtvā trigartānāṃ mahārathāḥarjunaṃ vāsudevaṃ ca śaravarṣairavākiran

सत्यकर्माणमाक्षिप्य क्षुरप्रेण महायशाःततोऽस्य स्यन्दनस्येषां चिच्छिदे पाण्डुनन्दनः

satyakarmāṇamākṣipya kṣurapreṇa mahāyaśāḥtato'sya syandanasyeṣāṃ cicchide pāṇḍunandanaḥ

शिलाशितेन च विभो क्षुरप्रेण महायशाःशिरश्चिच्छेद प्रहसंस्तप्तकुण्डलभूषणम्

śilāśitena ca vibho kṣurapreṇa mahāyaśāḥśiraściccheda prahasaṃstaptakuṇḍalabhūṣaṇam

सत्येषुमथ चादत्त योधानां मिषतां ततःयथा सिंहो वने राजन्मृगं परिबुभुक्षितः

satyeṣumatha cādatta yodhānāṃ miṣatāṃ tataḥyathā siṃho vane rājanmṛgaṃ paribubhukṣitaḥ

तं निहत्य ततः पार्थः सुशर्माणं त्रिभिः शरैःविद्ध्वा तानहनत्सर्वान्रथान्रुक्मविभूषितान्

taṃ nihatya tataḥ pārthaḥ suśarmāṇaṃ tribhiḥ śaraiḥviddhvā tānahanatsarvānrathānrukmavibhūṣitān

ततस्तु प्रत्वरन्पार्थो दीर्घकालं सुसंभृतम्मुञ्चन्क्रोधविषं तीक्ष्णं प्रस्थलाधिपतिं प्रति

tatastu pratvaranpārtho dīrghakālaṃ susaṃbhṛtammuñcankrodhaviṣaṃ tīkṣṇaṃ prasthalādhipatiṃ prati

तमर्जुनः पृषत्कानां शतेन भरतर्षभपूरयित्वा ततो वाहान्न्यहनत्तस्य धन्विनः

tamarjunaḥ pṛṣatkānāṃ śatena bharatarṣabhapūrayitvā tato vāhānnyahanattasya dhanvinaḥ

ततः शरं समादाय यमदण्डोपमं शितम्सुशर्माणं समुद्दिश्य चिक्षेपाशु हसन्निव

tataḥ śaraṃ samādāya yamadaṇḍopamaṃ śitamsuśarmāṇaṃ samuddiśya cikṣepāśu hasanniva

स शरः प्रेषितस्तेन क्रोधदीप्तेन धन्विनासुशर्माणं समासाद्य बिभेद हृदयं रणे

sa śaraḥ preṣitastena krodhadīptena dhanvināsuśarmāṇaṃ samāsādya bibheda hṛdayaṃ raṇe

स गतासुर्महाराज पपात धरणीतलेनन्दयन्पाण्डवान्सर्वान्व्यथयंश्चापि तावकान्

sa gatāsurmahārāja papāta dharaṇītalenandayanpāṇḍavānsarvānvyathayaṃścāpi tāvakān

सुशर्माणं रणे हत्वा पुत्रानस्य महारथान्सप्त चाष्टौ च त्रिंशच्च सायकैरनयत्क्षयम्

suśarmāṇaṃ raṇe hatvā putrānasya mahārathānsapta cāṣṭau ca triṃśacca sāyakairanayatkṣayam

ततोऽस्य निशितैर्बाणैः सर्वान्हत्वा पदानुगान्अभ्यगाद्भारतीं सेनां हतशेषां महारथः

tato'sya niśitairbāṇaiḥ sarvānhatvā padānugānabhyagādbhāratīṃ senāṃ hataśeṣāṃ mahārathaḥ

भीमस्तु समरे क्रुद्धः पुत्रं तव जनाधिपसुदर्शनमदृश्यं तं शरैश्चक्रे हसन्निव

bhīmastu samare kruddhaḥ putraṃ tava janādhipasudarśanamadṛśyaṃ taṃ śaraiścakre hasanniva

ततोऽस्य प्रहसन्क्रुद्धः शिरः कायादपाहरत्क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन स हतः प्रापतद्भुवि

tato'sya prahasankruddhaḥ śiraḥ kāyādapāharatkṣurapreṇa sutīkṣṇena sa hataḥ prāpatadbhuvi

तस्मिंस्तु निहते वीरे ततस्तस्य पदानुगाःपरिवव्रू रणे भीमं किरन्तो विशिखाञ्शितान्

tasmiṃstu nihate vīre tatastasya padānugāḥparivavrū raṇe bhīmaṃ kiranto viśikhāñśitān

ततस्तु निशितैर्बाणैस्तदनीकं वृकोदरःइन्द्राशनिसमस्पर्शैः समन्तात्पर्यवाकिरत्ततः क्षणेन तद्भीमो न्यहनद्भरतर्षभ

tatastu niśitairbāṇaistadanīkaṃ vṛkodaraḥindrāśanisamasparśaiḥ samantātparyavākirattataḥ kṣaṇena tadbhīmo nyahanadbharatarṣabha

तेषु तूत्साद्यमानेषु सेनाध्यक्षा महाबलाःभीमसेनं समासाद्य ततोऽयुध्यन्त भारततांस्तु सर्वाञ्शरैर्घोरैरवाकिरत पाण्डवः

teṣu tūtsādyamāneṣu senādhyakṣā mahābalāḥbhīmasenaṃ samāsādya tato'yudhyanta bhāratatāṃstu sarvāñśarairghorairavākirata pāṇḍavaḥ

तथैव तावका राजन्पाण्डवेयान्महारथान्शरवर्षेण महता समन्तात्पर्यवारयन्

tathaiva tāvakā rājanpāṇḍaveyānmahārathānśaravarṣeṇa mahatā samantātparyavārayan

व्याकुलं तदभूत्सर्वं पाण्डवानां परैः सहतावकानां च समरे पाण्डवेयैर्युयुत्सताम्

vyākulaṃ tadabhūtsarvaṃ pāṇḍavānāṃ paraiḥ sahatāvakānāṃ ca samare pāṇḍaveyairyuyutsatām

तत्र योधास्तदा पेतुः परस्परसमाहताःउभयोः सेनयो राजन्संशोचन्तः स्म बान्धवान्

tatra yodhāstadā petuḥ parasparasamāhatāḥubhayoḥ senayo rājansaṃśocantaḥ sma bāndhavān