Parva.Adhyaya 9.25

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

गजानीके हते तस्मिन्पाण्डुपुत्रेण भारतवध्यमाने बले चैव भीमसेनेन संयुगे

gajānīke hate tasminpāṇḍuputreṇa bhāratavadhyamāne bale caiva bhīmasenena saṃyuge

चरन्तं च तथा दृष्ट्वा भीमसेनमरिंदमम्दण्डहस्तं यथा क्रुद्धमन्तकं प्राणहारिणम्

carantaṃ ca tathā dṛṣṭvā bhīmasenamariṃdamamdaṇḍahastaṃ yathā kruddhamantakaṃ prāṇahāriṇam

समेत्य समरे राजन्हतशेषाः सुतास्तवअदृश्यमाने कौरव्ये पुत्रे दुर्योधने तवसोदर्याः सहिता भूत्वा भीमसेनमुपाद्रवन्

sametya samare rājanhataśeṣāḥ sutāstavaadṛśyamāne kauravye putre duryodhane tavasodaryāḥ sahitā bhūtvā bhīmasenamupādravan

दुर्मर्षणो महाराज जैत्रो भूरिबलो रविःइत्येते सहिता भूत्वा तव पुत्राः समन्ततःभीमसेनमभिद्रुत्य रुरुधुः सर्वतोदिशम्

durmarṣaṇo mahārāja jaitro bhūribalo raviḥityete sahitā bhūtvā tava putrāḥ samantataḥbhīmasenamabhidrutya rurudhuḥ sarvatodiśam

ततो भीमो महाराज स्वरथं पुनरास्थितःमुमोच निशितान्बाणान्पुत्राणां तव मर्मसु

tato bhīmo mahārāja svarathaṃ punarāsthitaḥmumoca niśitānbāṇānputrāṇāṃ tava marmasu

ते कीर्यमाणा भीमेन पुत्रास्तव महारणेभीमसेनमपासेधन्प्रवणादिव कुञ्जरम्

te kīryamāṇā bhīmena putrāstava mahāraṇebhīmasenamapāsedhanpravaṇādiva kuñjaram

ततः क्रुद्धो रणे भीमः शिरो दुर्मर्षणस्य हक्षुरप्रेण प्रमथ्याशु पातयामास भूतले

tataḥ kruddho raṇe bhīmaḥ śiro durmarṣaṇasya hakṣurapreṇa pramathyāśu pātayāmāsa bhūtale

ततोऽपरेण भल्लेन सर्वावरणभेदिनाश्रुतान्तमवधीद्भीमस्तव पुत्रं महारथः

tato'pareṇa bhallena sarvāvaraṇabhedināśrutāntamavadhīdbhīmastava putraṃ mahārathaḥ

जयत्सेनं ततो विद्ध्वा नाराचेन हसन्निवपातयामास कौरव्यं रथोपस्थादरिंदमःस पपात रथाद्राजन्भूमौ तूर्णं ममार च

jayatsenaṃ tato viddhvā nārācena hasannivapātayāmāsa kauravyaṃ rathopasthādariṃdamaḥsa papāta rathādrājanbhūmau tūrṇaṃ mamāra ca

श्रुतर्वा तु ततो भीमं क्रुद्धो विव्याध मारिषशतेन गृध्रवाजानां शराणां नतपर्वणाम्

śrutarvā tu tato bhīmaṃ kruddho vivyādha māriṣaśatena gṛdhravājānāṃ śarāṇāṃ nataparvaṇām

ततः क्रुद्धो रणे भीमो जैत्रं भूरिबलं रविम्त्रीनेतांस्त्रिभिरानर्छद्विषाग्निप्रतिमैः शरैः

tataḥ kruddho raṇe bhīmo jaitraṃ bhūribalaṃ ravimtrīnetāṃstribhirānarchadviṣāgnipratimaiḥ śaraiḥ

ते हता न्यपतन्भूमौ स्यन्दनेभ्यो महारथाःवसन्ते पुष्पशबला निकृत्ता इव किंशुकाः

te hatā nyapatanbhūmau syandanebhyo mahārathāḥvasante puṣpaśabalā nikṛttā iva kiṃśukāḥ

ततोऽपरेण तीक्ष्णेन नाराचेन परंतपःदुर्विमोचनमाहत्य प्रेषयामास मृत्यवे

tato'pareṇa tīkṣṇena nārācena paraṃtapaḥdurvimocanamāhatya preṣayāmāsa mṛtyave

स हतः प्रापतद्भूमौ स्वरथाद्रथिनां वरःगिरेस्तु कूटजो भग्नो मारुतेनेव पादपः

sa hataḥ prāpatadbhūmau svarathādrathināṃ varaḥgirestu kūṭajo bhagno māruteneva pādapaḥ

दुष्प्रधर्षं ततश्चैव सुजातं च सुतौ तवएकैकं न्यवधीत्संख्ये द्वाभ्यां द्वाभ्यां चमूमुखेतौ शिलीमुखविद्धाङ्गौ पेततू रथसत्तमौ

duṣpradharṣaṃ tataścaiva sujātaṃ ca sutau tavaekaikaṃ nyavadhītsaṃkhye dvābhyāṃ dvābhyāṃ camūmukhetau śilīmukhaviddhāṅgau petatū rathasattamau

ततो यतन्तमपरमभिवीक्ष्य सुतं तवभल्लेन युधि विव्याध भीमो दुर्विषहं रणेस पपात हतो वाहात्पश्यतां सर्वधन्विनाम्

tato yatantamaparamabhivīkṣya sutaṃ tavabhallena yudhi vivyādha bhīmo durviṣahaṃ raṇesa papāta hato vāhātpaśyatāṃ sarvadhanvinām

दृष्ट्वा तु निहतान्भ्रातॄन्बहूनेकेन संयुगेअमर्षवशमापन्नः श्रुतर्वा भीममभ्ययात्

dṛṣṭvā tu nihatānbhrātṝnbahūnekena saṃyugeamarṣavaśamāpannaḥ śrutarvā bhīmamabhyayāt

विक्षिपन्सुमहच्चापं कार्तस्वरविभूषितम्विसृजन्सायकांश्चैव विषाग्निप्रतिमान्बहून्

vikṣipansumahaccāpaṃ kārtasvaravibhūṣitamvisṛjansāyakāṃścaiva viṣāgnipratimānbahūn

स तु राजन्धनुश्छित्त्वा पाण्डवस्य महामृधेअथैनं छिन्नधन्वानं विंशत्या समवाकिरत्

sa tu rājandhanuśchittvā pāṇḍavasya mahāmṛdheathainaṃ chinnadhanvānaṃ viṃśatyā samavākirat

ततोऽन्यद्धनुरादाय भीमसेनो महारथःअवाकिरत्तव सुतं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्

tato'nyaddhanurādāya bhīmaseno mahārathaḥavākirattava sutaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt

महदासीत्तयोर्युद्धं चित्ररूपं भयानकम्यादृशं समरे पूर्वं जम्भवासवयोरभूत्

mahadāsīttayoryuddhaṃ citrarūpaṃ bhayānakamyādṛśaṃ samare pūrvaṃ jambhavāsavayorabhūt

तयोस्तत्र शरैर्मुक्तैर्यमदण्डनिभैः शुभैःसमाच्छन्ना धरा सर्वा खं च सर्वा दिशस्तथा

tayostatra śarairmuktairyamadaṇḍanibhaiḥ śubhaiḥsamācchannā dharā sarvā khaṃ ca sarvā diśastathā

ततः श्रुतर्वा संक्रुद्धो धनुरायम्य सायकैःभीमसेनं रणे राजन्बाह्वोरुरसि चार्पयत्

tataḥ śrutarvā saṃkruddho dhanurāyamya sāyakaiḥbhīmasenaṃ raṇe rājanbāhvorurasi cārpayat

सोऽतिविद्धो महाराज तव पुत्रेण धन्विनाभीमः संचुक्षुभे क्रुद्धः पर्वणीव महोदधिः

so'tividdho mahārāja tava putreṇa dhanvinābhīmaḥ saṃcukṣubhe kruddhaḥ parvaṇīva mahodadhiḥ

ततो भीमो रुषाविष्टः पुत्रस्य तव मारिषसारथिं चतुरश्चाश्वान्बाणैर्निन्ये यमक्षयम्

tato bhīmo ruṣāviṣṭaḥ putrasya tava māriṣasārathiṃ caturaścāśvānbāṇairninye yamakṣayam

विरथं तं समालक्ष्य विशिखैर्लोमवाहिभिःअवाकिरदमेयात्मा दर्शयन्पाणिलाघवम्

virathaṃ taṃ samālakṣya viśikhairlomavāhibhiḥavākiradameyātmā darśayanpāṇilāghavam

श्रुतर्वा विरथो राजन्नाददे खड्गचर्मणीअथास्याददतः खड्गं शतचन्द्रं च भानुमत्क्षुरप्रेण शिरः कायात्पातयामास पाण्डवः

śrutarvā viratho rājannādade khaḍgacarmaṇīathāsyādadataḥ khaḍgaṃ śatacandraṃ ca bhānumatkṣurapreṇa śiraḥ kāyātpātayāmāsa pāṇḍavaḥ

छिन्नोत्तमाङ्गस्य ततः क्षुरप्रेण महात्मनःपपात कायः स रथाद्वसुधामनुनादयन्

chinnottamāṅgasya tataḥ kṣurapreṇa mahātmanaḥpapāta kāyaḥ sa rathādvasudhāmanunādayan

तस्मिन्निपतिते वीरे तावका भयमोहिताःअभ्यद्रवन्त संग्रामे भीमसेनं युयुत्सवः

tasminnipatite vīre tāvakā bhayamohitāḥabhyadravanta saṃgrāme bhīmasenaṃ yuyutsavaḥ

तानापतत एवाशु हतशेषाद्बलार्णवात्दंशितः प्रतिजग्राह भीमसेनः प्रतापवान्ते तु तं वै समासाद्य परिवव्रुः समन्ततः

tānāpatata evāśu hataśeṣādbalārṇavātdaṃśitaḥ pratijagrāha bhīmasenaḥ pratāpavānte tu taṃ vai samāsādya parivavruḥ samantataḥ

ततस्तु संवृतो भीमस्तावकैर्निशितैः शरैःपीडयामास तान्सर्वान्सहस्राक्ष इवासुरान्

tatastu saṃvṛto bhīmastāvakairniśitaiḥ śaraiḥpīḍayāmāsa tānsarvānsahasrākṣa ivāsurān

ततः पञ्चशतान्हत्वा सवरूथान्महारथान्जघान कुञ्जरानीकं पुनः सप्तशतं युधि

tataḥ pañcaśatānhatvā savarūthānmahārathānjaghāna kuñjarānīkaṃ punaḥ saptaśataṃ yudhi

हत्वा दश सहस्राणि पत्तीनां परमेषुभिःवाजिनां च शतान्यष्टौ पाण्डवः स्म विराजते

hatvā daśa sahasrāṇi pattīnāṃ parameṣubhiḥvājināṃ ca śatānyaṣṭau pāṇḍavaḥ sma virājate

भीमसेनस्तु कौन्तेयो हत्वा युद्धे सुतांस्तवमेने कृतार्थमात्मानं सफलं जन्म च प्रभो

bhīmasenastu kaunteyo hatvā yuddhe sutāṃstavamene kṛtārthamātmānaṃ saphalaṃ janma ca prabho

तं तथा युध्यमानं च विनिघ्नन्तं च तावकान्ईक्षितुं नोत्सहन्ते स्म तव सैन्यानि भारत

taṃ tathā yudhyamānaṃ ca vinighnantaṃ ca tāvakānīkṣituṃ notsahante sma tava sainyāni bhārata

विद्राव्य तु कुरून्सर्वांस्तांश्च हत्वा पदानुगान्दोर्भ्यां शब्दं ततश्चक्रे त्रासयानो महाद्विपान्

vidrāvya tu kurūnsarvāṃstāṃśca hatvā padānugāndorbhyāṃ śabdaṃ tataścakre trāsayāno mahādvipān

हतभूयिष्ठयोधा तु तव सेना विशां पतेकिंचिच्छेषा महाराज कृपणा समपद्यत

hatabhūyiṣṭhayodhā tu tava senā viśāṃ patekiṃciccheṣā mahārāja kṛpaṇā samapadyata