Parva.Adhyaya 9.5

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

अथ हैमवते प्रस्थे स्थित्वा युद्धाभिनन्दिनःसर्व एव महाराज योधास्तत्र समागताः

atha haimavate prasthe sthitvā yuddhābhinandinaḥsarva eva mahārāja yodhāstatra samāgatāḥ

शल्यश्च चित्रसेनश्च शकुनिश्च महारथःअश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः

śalyaśca citrasenaśca śakuniśca mahārathaḥaśvatthāmā kṛpaścaiva kṛtavarmā ca sātvataḥ

सुषेणोऽरिष्टसेनश्च धृतसेनश्च वीर्यवान्जयत्सेनश्च राजानस्ते रात्रिमुषितास्ततः

suṣeṇo'riṣṭasenaśca dhṛtasenaśca vīryavānjayatsenaśca rājānaste rātrimuṣitāstataḥ

रणे कर्णे हते वीरे त्रासिता जितकाशिभिःनालभञ्शर्म ते पुत्रा हिमवन्तमृते गिरिम्

raṇe karṇe hate vīre trāsitā jitakāśibhiḥnālabhañśarma te putrā himavantamṛte girim

तेऽब्रुवन्सहितास्तत्र राजानं सैन्यसंनिधौकृतयत्ना रणे राजन्संपूज्य विधिवत्तदा

te'bruvansahitāstatra rājānaṃ sainyasaṃnidhaukṛtayatnā raṇe rājansaṃpūjya vidhivattadā

कृत्वा सेनाप्रणेतारं परांस्त्वं योद्धुमर्हसियेनाभिगुप्ताः संग्रामे जयेमासुहृदो वयम्

kṛtvā senāpraṇetāraṃ parāṃstvaṃ yoddhumarhasiyenābhiguptāḥ saṃgrāme jayemāsuhṛdo vayam

ततो दुर्योधनः स्थित्वा रथे रथवरोत्तमम्सर्वयुद्धविभागज्ञमन्तकप्रतिमं युधि

tato duryodhanaḥ sthitvā rathe rathavarottamamsarvayuddhavibhāgajñamantakapratimaṃ yudhi

स्वङ्गं प्रच्छन्नशिरसं कम्बुग्रीवं प्रियंवदम्व्याकोशपद्माभिमुखं व्याघ्रास्यं मेरुगौरवम्

svaṅgaṃ pracchannaśirasaṃ kambugrīvaṃ priyaṃvadamvyākośapadmābhimukhaṃ vyāghrāsyaṃ merugauravam

स्थाणोर्वृषस्य सदृशं स्कन्धनेत्रगतिस्वरैःपुष्टश्लिष्टायतभुजं सुविस्तीर्णघनोरसम्

sthāṇorvṛṣasya sadṛśaṃ skandhanetragatisvaraiḥpuṣṭaśliṣṭāyatabhujaṃ suvistīrṇaghanorasam

जवे बले च सदृशमरुणानुजवातयोःआदित्यस्य त्विषा तुल्यं बुद्ध्या चोशनसा समम्

jave bale ca sadṛśamaruṇānujavātayoḥādityasya tviṣā tulyaṃ buddhyā cośanasā samam

कान्तिरूपमुखैश्वर्यैस्त्रिभिश्चन्द्रमसोपमम्काञ्चनोपलसंघातैः सदृशं श्लिष्टसंधिकम्

kāntirūpamukhaiśvaryaistribhiścandramasopamamkāñcanopalasaṃghātaiḥ sadṛśaṃ śliṣṭasaṃdhikam

सुवृत्तोरुकटीजङ्घं सुपादं स्वङ्गुलीनखम्स्मृत्वा स्मृत्वैव च गुणान्धात्रा यत्नाद्विनिर्मितम्

suvṛttorukaṭījaṅghaṃ supādaṃ svaṅgulīnakhamsmṛtvā smṛtvaiva ca guṇāndhātrā yatnādvinirmitam

सर्वलक्षणसंपन्नं निपुणं श्रुतिसागरम्जेतारं तरसारीणामजेयं शत्रुभिर्बलात्

sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ nipuṇaṃ śrutisāgaramjetāraṃ tarasārīṇāmajeyaṃ śatrubhirbalāt

दशाङ्गं यश्चतुष्पादमिष्वस्त्रं वेद तत्त्वतःसाङ्गांश्च चतुरो वेदान्सम्यगाख्यानपञ्चमान्

daśāṅgaṃ yaścatuṣpādamiṣvastraṃ veda tattvataḥsāṅgāṃśca caturo vedānsamyagākhyānapañcamān

आराध्य त्र्यम्बकं यत्नाद्व्रतैरुग्रैर्महातपाःअयोनिजायामुत्पन्नो द्रोणेनायोनिजेन यः

ārādhya tryambakaṃ yatnādvratairugrairmahātapāḥayonijāyāmutpanno droṇenāyonijena yaḥ

तमप्रतिमकर्माणं रूपेणासदृशं भुविपारगं सर्वविद्यानां गुणार्णवमनिन्दितम्तमभ्येत्यात्मजस्तुभ्यमश्वत्थामानमब्रवीत्

tamapratimakarmāṇaṃ rūpeṇāsadṛśaṃ bhuvipāragaṃ sarvavidyānāṃ guṇārṇavamaninditamtamabhyetyātmajastubhyamaśvatthāmānamabravīt

यं पुरस्कृत्य सहिता युधि जेष्याम पाण्डवान्गुरुपुत्रोऽद्य सर्वेषामस्माकं परमा गतिःभवांस्तस्मान्नियोगात्ते कोऽस्तु सेनापतिर्मम

yaṃ puraskṛtya sahitā yudhi jeṣyāma pāṇḍavānguruputro'dya sarveṣāmasmākaṃ paramā gatiḥbhavāṃstasmānniyogātte ko'stu senāpatirmama

द्रौणिरुवाचअयं कुलेन वीर्येण तेजसा यशसा श्रियासर्वैर्गुणैः समुदितः शल्यो नोऽस्तु चमूपतिः

drauṇiruvācaayaṃ kulena vīryeṇa tejasā yaśasā śriyāsarvairguṇaiḥ samuditaḥ śalyo no'stu camūpatiḥ

भागिनेयान्निजांस्त्यक्त्वा कृतज्ञोऽस्मानुपागतःमहासेनो महाबाहुर्महासेन इवापरः

bhāgineyānnijāṃstyaktvā kṛtajño'smānupāgataḥmahāseno mahābāhurmahāsena ivāparaḥ

एनं सेनापतिं कृत्वा नृपतिं नृपसत्तमशक्यः प्राप्तुं जयोऽस्माभिर्देवैः स्कन्दमिवाजितम्

enaṃ senāpatiṃ kṛtvā nṛpatiṃ nṛpasattamaśakyaḥ prāptuṃ jayo'smābhirdevaiḥ skandamivājitam

तथोक्ते द्रोणपुत्रेण सर्व एव नराधिपाःपरिवार्य स्थिताः शल्यं जयशब्दांश्च चक्रिरेयुद्धाय च मतिं चक्रूरावेशं च परं ययुः

tathokte droṇaputreṇa sarva eva narādhipāḥparivārya sthitāḥ śalyaṃ jayaśabdāṃśca cakrireyuddhāya ca matiṃ cakrūrāveśaṃ ca paraṃ yayuḥ

ततो दुर्योधनः शल्यं भूमौ स्थित्वा रथे स्थितम्उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा रामभीष्मसमं रणे

tato duryodhanaḥ śalyaṃ bhūmau sthitvā rathe sthitamuvāca prāñjalirbhūtvā rāmabhīṣmasamaṃ raṇe

अयं स कालः संप्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सलयत्र मित्रममित्रं वा परीक्षन्ते बुधा जनाः

ayaṃ sa kālaḥ saṃprāpto mitrāṇāṃ mitravatsalayatra mitramamitraṃ vā parīkṣante budhā janāḥ

स भवानस्तु नः शूरः प्रणेता वाहिनीमुखेरणं च याते भवति पाण्डवा मन्दचेतसःभविष्यन्ति सहामात्याः पाञ्चालाश्च निरुद्यमाः

sa bhavānastu naḥ śūraḥ praṇetā vāhinīmukheraṇaṃ ca yāte bhavati pāṇḍavā mandacetasaḥbhaviṣyanti sahāmātyāḥ pāñcālāśca nirudyamāḥ

शल्य उवाच · śalya uvāca

यत्तु मां मन्यसे राजन्कुरुराज करोमि तत्त्वत्प्रियार्थं हि मे सर्वं प्राणा राज्यं धनानि च

yattu māṃ manyase rājankururāja karomi tattvatpriyārthaṃ hi me sarvaṃ prāṇā rājyaṃ dhanāni ca

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

सेनापत्येन वरये त्वामहं मातुलातुलम्सोऽस्मान्पाहि युधां श्रेष्ठ स्कन्दो देवानिवाहवे

senāpatyena varaye tvāmahaṃ mātulātulamso'smānpāhi yudhāṃ śreṣṭha skando devānivāhave

अभिषिच्यस्व राजेन्द्र देवानामिव पावकिःजहि शत्रून्रणे वीर महेन्द्रो दानवानिव

abhiṣicyasva rājendra devānāmiva pāvakiḥjahi śatrūnraṇe vīra mahendro dānavāniva