Parva.Adhyaya 9.53

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कुरुक्षेत्रं ततो दृष्ट्वा दत्त्वा दायांश्च सात्वतःआश्रमं सुमहद्दिव्यमगमज्जनमेजय

kurukṣetraṃ tato dṛṣṭvā dattvā dāyāṃśca sātvataḥāśramaṃ sumahaddivyamagamajjanamejaya

मधूकाम्रवनोपेतं प्लक्षन्यग्रोधसंकुलम्चिरिबिल्वयुतं पुण्यं पनसार्जुनसंकुलम्

madhūkāmravanopetaṃ plakṣanyagrodhasaṃkulamciribilvayutaṃ puṇyaṃ panasārjunasaṃkulam

तं दृष्ट्वा यादवश्रेष्ठः प्रवरं पुण्यलक्षणम्पप्रच्छ तानृषीन्सर्वान्कस्याश्रमवरस्त्वयम्

taṃ dṛṣṭvā yādavaśreṣṭhaḥ pravaraṃ puṇyalakṣaṇampapraccha tānṛṣīnsarvānkasyāśramavarastvayam

ते तु सर्वे महात्मानमूचू राजन्हलायुधम्शृणु विस्तरतो राम यस्यायं पूर्वमाश्रमः

te tu sarve mahātmānamūcū rājanhalāyudhamśṛṇu vistarato rāma yasyāyaṃ pūrvamāśramaḥ

अत्र विष्णुः पुरा देवस्तप्तवांस्तप उत्तमम्अत्रास्य विधिवद्यज्ञाः सर्वे वृत्ताः सनातनाः

atra viṣṇuḥ purā devastaptavāṃstapa uttamamatrāsya vidhivadyajñāḥ sarve vṛttāḥ sanātanāḥ

अत्रैव ब्राह्मणी सिद्धा कौमारब्रह्मचारिणीयोगयुक्ता दिवं याता तपःसिद्धा तपस्विनी

atraiva brāhmaṇī siddhā kaumārabrahmacāriṇīyogayuktā divaṃ yātā tapaḥsiddhā tapasvinī

बभूव श्रीमती राजञ्शाण्डिल्यस्य महात्मनःसुता धृतव्रता साध्वी नियता ब्रह्मचारिणी

babhūva śrīmatī rājañśāṇḍilyasya mahātmanaḥsutā dhṛtavratā sādhvī niyatā brahmacāriṇī

सा तु प्राप्य परं योगं गता स्वर्गमनुत्तमम्भुक्त्वाश्रमेऽश्वमेधस्य फलं फलवतां शुभागता स्वर्गं महाभागा पूजिता नियतात्मभिः

sā tu prāpya paraṃ yogaṃ gatā svargamanuttamambhuktvāśrame'śvamedhasya phalaṃ phalavatāṃ śubhāgatā svargaṃ mahābhāgā pūjitā niyatātmabhiḥ

अभिगम्याश्रमं पुण्यं दृष्ट्वा च यदुपुंगवःऋषींस्तानभिवाद्याथ पार्श्वे हिमवतोऽच्युतःस्कन्धावाराणि सर्वाणि निवर्त्यारुरुहेऽचलम्

abhigamyāśramaṃ puṇyaṃ dṛṣṭvā ca yadupuṃgavaḥṛṣīṃstānabhivādyātha pārśve himavato'cyutaḥskandhāvārāṇi sarvāṇi nivartyāruruhe'calam

नातिदूरं ततो गत्वा नगं तालध्वजो बलीपुण्यं तीर्थवरं दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः

nātidūraṃ tato gatvā nagaṃ tāladhvajo balīpuṇyaṃ tīrthavaraṃ dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ gataḥ

प्रभवं च सरस्वत्याः प्लक्षप्रस्रवणं बलःसंप्राप्तः कारपचनं तीर्थप्रवरमुत्तमम्

prabhavaṃ ca sarasvatyāḥ plakṣaprasravaṇaṃ balaḥsaṃprāptaḥ kārapacanaṃ tīrthapravaramuttamam

हलायुधस्तत्र चापि दत्त्वा दानं महाबलःआप्लुतः सलिले शीते तस्माच्चापि जगाम हआश्रमं परमप्रीतो मित्रस्य वरुणस्य च

halāyudhastatra cāpi dattvā dānaṃ mahābalaḥāplutaḥ salile śīte tasmāccāpi jagāma haāśramaṃ paramaprīto mitrasya varuṇasya ca

इन्द्रोऽग्निरर्यमा चैव यत्र प्राक्प्रीतिमाप्नुवन्तं देशं कारपचनाद्यमुनायां जगाम ह

indro'gniraryamā caiva yatra prākprītimāpnuvantaṃ deśaṃ kārapacanādyamunāyāṃ jagāma ha

स्नात्वा तत्रापि धर्मात्मा परां तुष्टिमवाप्य चऋषिभिश्चैव सिद्धैश्च सहितो वै महाबलःउपविष्टः कथाः शुभ्राः शुश्राव यदुपुंगवः

snātvā tatrāpi dharmātmā parāṃ tuṣṭimavāpya caṛṣibhiścaiva siddhaiśca sahito vai mahābalaḥupaviṣṭaḥ kathāḥ śubhrāḥ śuśrāva yadupuṃgavaḥ

तथा तु तिष्ठतां तेषां नारदो भगवानृषिःआजगामाथ तं देशं यत्र रामो व्यवस्थितः

tathā tu tiṣṭhatāṃ teṣāṃ nārado bhagavānṛṣiḥājagāmātha taṃ deśaṃ yatra rāmo vyavasthitaḥ

जटामण्डलसंवीतः स्वर्णचीरी महातपाःहेमदण्डधरो राजन्कमण्डलुधरस्तथा

jaṭāmaṇḍalasaṃvītaḥ svarṇacīrī mahātapāḥhemadaṇḍadharo rājankamaṇḍaludharastathā

कच्छपीं सुखशब्दां तां गृह्य वीणां मनोरमाम्नृत्ये गीते च कुशलो देवब्राह्मणपूजितः

kacchapīṃ sukhaśabdāṃ tāṃ gṛhya vīṇāṃ manoramāmnṛtye gīte ca kuśalo devabrāhmaṇapūjitaḥ

प्रकर्ता कलहानां च नित्यं च कलहप्रियःतं देशमगमद्यत्र श्रीमान्रामो व्यवस्थितः

prakartā kalahānāṃ ca nityaṃ ca kalahapriyaḥtaṃ deśamagamadyatra śrīmānrāmo vyavasthitaḥ

प्रत्युत्थाय तु ते सर्वे पूजयित्वा यतव्रतम्देवर्षिं पर्यपृच्छन्त यथावृत्तं कुरून्प्रति

pratyutthāya tu te sarve pūjayitvā yatavratamdevarṣiṃ paryapṛcchanta yathāvṛttaṃ kurūnprati

ततोऽस्याकथयद्राजन्नारदः सर्वधर्मवित्सर्वमेव यथावृत्तमतीतं कुरुसंक्षयम्

tato'syākathayadrājannāradaḥ sarvadharmavitsarvameva yathāvṛttamatītaṃ kurusaṃkṣayam

ततोऽब्रवीद्रौहिणेयो नारदं दीनया गिराकिमवस्थं तु तत्क्षत्रं ये च तत्राभवन्नृपाः

tato'bravīdrauhiṇeyo nāradaṃ dīnayā girākimavasthaṃ tu tatkṣatraṃ ye ca tatrābhavannṛpāḥ

श्रुतमेतन्मया पूर्वं सर्वमेव तपोधनविस्तरश्रवणे जातं कौतूहलमतीव मे

śrutametanmayā pūrvaṃ sarvameva tapodhanavistaraśravaṇe jātaṃ kautūhalamatīva me

नारद उवाच · nārada uvāca

पूर्वमेव हतो भीष्मो द्रोणः सिन्धुपतिस्तथाहतो वैकर्तनः कर्णः पुत्राश्चास्य महारथाः

pūrvameva hato bhīṣmo droṇaḥ sindhupatistathāhato vaikartanaḥ karṇaḥ putrāścāsya mahārathāḥ

भूरिश्रवा रौहिणेय मद्रराजश्च वीर्यवान्एते चान्ये च बहवस्तत्र तत्र महाबलाः

bhūriśravā rauhiṇeya madrarājaśca vīryavānete cānye ca bahavastatra tatra mahābalāḥ

प्रियान्प्राणान्परित्यज्य प्रियार्थं कौरवस्य वैराजानो राजपुत्राश्च समरेष्वनिवर्तिनः

priyānprāṇānparityajya priyārthaṃ kauravasya vairājāno rājaputrāśca samareṣvanivartinaḥ

अहतांस्तु महाबाहो शृणु मे तत्र माधवधार्तराष्ट्रबले शेषाः कृपो भोजश्च वीर्यवान्अश्वत्थामा च विक्रान्तो भग्नसैन्या दिशो गताः

ahatāṃstu mahābāho śṛṇu me tatra mādhavadhārtarāṣṭrabale śeṣāḥ kṛpo bhojaśca vīryavānaśvatthāmā ca vikrānto bhagnasainyā diśo gatāḥ

दुर्योधनो हते सैन्ये प्रद्रुतेषु कृपादिषुह्रदं द्वैपायनं नाम विवेश भृशदुःखितः

duryodhano hate sainye pradruteṣu kṛpādiṣuhradaṃ dvaipāyanaṃ nāma viveśa bhṛśaduḥkhitaḥ

शयानं धार्तराष्ट्रं तु स्तम्भिते सलिले तदापाण्डवाः सह कृष्णेन वाग्भिरुग्राभिरार्दयन्

śayānaṃ dhārtarāṣṭraṃ tu stambhite salile tadāpāṇḍavāḥ saha kṛṣṇena vāgbhirugrābhirārdayan

स तुद्यमानो बलवान्वाग्भी राम समन्ततःउत्थितः प्राग्घ्रदाद्वीरः प्रगृह्य महतीं गदाम्

sa tudyamāno balavānvāgbhī rāma samantataḥutthitaḥ prāgghradādvīraḥ pragṛhya mahatīṃ gadām

स चाप्युपगतो युद्धं भीमेन सह सांप्रतम्भविष्यति च तत्सद्यस्तयो राम सुदारुणम्

sa cāpyupagato yuddhaṃ bhīmena saha sāṃpratambhaviṣyati ca tatsadyastayo rāma sudāruṇam

यदि कौतूहलं तेऽस्ति व्रज माधव मा चिरम्पश्य युद्धं महाघोरं शिष्ययोर्यदि मन्यसे

yadi kautūhalaṃ te'sti vraja mādhava mā cirampaśya yuddhaṃ mahāghoraṃ śiṣyayoryadi manyase

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

नारदस्य वचः श्रुत्वा तानभ्यर्च्य द्विजर्षभान्सर्वान्विसर्जयामास ये तेनाभ्यागताः सहगम्यतां द्वारकां चेति सोऽन्वशादनुयायिनः

nāradasya vacaḥ śrutvā tānabhyarcya dvijarṣabhānsarvānvisarjayāmāsa ye tenābhyāgatāḥ sahagamyatāṃ dvārakāṃ ceti so'nvaśādanuyāyinaḥ

सोऽवतीर्याचलश्रेष्ठात्प्लक्षप्रस्रवणाच्छुभात्ततः प्रीतमना रामः श्रुत्वा तीर्थफलं महत्विप्राणां संनिधौ श्लोकमगायदिदमच्युतः

so'vatīryācalaśreṣṭhātplakṣaprasravaṇācchubhāttataḥ prītamanā rāmaḥ śrutvā tīrthaphalaṃ mahatviprāṇāṃ saṃnidhau ślokamagāyadidamacyutaḥ

सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः; सरस्वतीवाससमाः कुतो गुणाःसरस्वतीं प्राप्य दिवं गता जनाः; सदा स्मरिष्यन्ति नदीं सरस्वतीम्

sarasvatīvāsasamā kuto ratiḥ; sarasvatīvāsasamāḥ kuto guṇāḥsarasvatīṃ prāpya divaṃ gatā janāḥ; sadā smariṣyanti nadīṃ sarasvatīm

सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या; सरस्वती लोकसुखावहा सदासरस्वतीं प्राप्य जनाः सुदुष्कृताः; सदा न शोचन्ति परत्र चेह च

sarasvatī sarvanadīṣu puṇyā; sarasvatī lokasukhāvahā sadāsarasvatīṃ prāpya janāḥ suduṣkṛtāḥ; sadā na śocanti paratra ceha ca

ततो मुहुर्मुहुः प्रीत्या प्रेक्षमाणः सरस्वतीम्हयैर्युक्तं रथं शुभ्रमातिष्ठत परंतपः

tato muhurmuhuḥ prītyā prekṣamāṇaḥ sarasvatīmhayairyuktaṃ rathaṃ śubhramātiṣṭhata paraṃtapaḥ

स शीघ्रगामिना तेन रथेन यदुपुंगवःदिदृक्षुरभिसंप्राप्तः शिष्ययुद्धमुपस्थितम्

sa śīghragāminā tena rathena yadupuṃgavaḥdidṛkṣurabhisaṃprāptaḥ śiṣyayuddhamupasthitam