Kanda.Sarga 1.10

सुमंत्रः चोदितो राज्ञा प्रोवाच इदम् वचः तदा ।यथा ऋष्यशृङ्गः तु आनीतो येन उपायेन मंत्रिभिःतन्मे निगदितम् सर्वम् शृणु मे मंत्रिभिः सह॥

sumaṃtraḥ codito rājñā provāca idam vacaḥ tadā |yathā ṛṣyaśṛṅgaḥ tu ānīto yena upāyena maṃtribhiḥtanme nigaditam sarvam śṛṇu me maṃtribhiḥ saha ||

रोमपादम् उवाच इदम् सह अमात्यः पुरोहितः ।उपायो निरपायो अयम् अस्माभिः अभिचिन्तितः॥

romapādam uvāca idam saha amātyaḥ purohitaḥ |upāyo nirapāyo ayam asmābhiḥ abhicintitaḥ ||

ऋष्यशृङ्गो वनचरः तपः स्वाध्याय संयुतः ।अनभिज्ञः तु नारीणाम् विषयाणाम् सुखस्य च॥

ṛṣyaśṛṅgo vanacaraḥ tapaḥ svādhyāya saṃyutaḥ |anabhijñaḥ tu nārīṇām viṣayāṇām sukhasya ca ||

इन्द्रियार्थैः अभिमतैः नरचित्त प्रमाथिभि ।पुरम् आनाययिष्यामः क्षिप्रम् च अध्यवसीयताम्॥

indriyārthaiḥ abhimataiḥ naracitta pramāthibhi |puram ānāyayiṣyāmaḥ kṣipram ca adhyavasīyatām ||

गणिकाः तत्र गच्छन्तु रूपवत्यः स्वलंकृताः ।प्रलोभ्य विविध उपायैः आनेष्यन्ति इह सत्कृताः॥

gaṇikāḥ tatra gacchantu rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ |pralobhya vividha upāyaiḥ āneṣyanti iha satkṛtāḥ ||

श्रुत्वा तथा इति राजा च प्रत्युवाच पुरोहितम् ।पुरोहितो मंत्रिणः च तथा चक्रुः च ते तथा॥

śrutvā tathā iti rājā ca pratyuvāca purohitam |purohito maṃtriṇaḥ ca tathā cakruḥ ca te tathā ||

वारमुख्याः तु तत् श्रुत्वा वनम् प्रविविशुः महत् ।आश्रमस्य अविदूरे अस्मिन् यत्नम् कुर्वन्ति दर्शने॥

vāramukhyāḥ tu tat śrutvā vanam praviviśuḥ mahat |āśramasya avidūre asmin yatnam kurvanti darśane ||

ऋषेः पुत्रस्य धीरस्य नित्यम् आश्रम वासिनः ।पितुः स नित्य संतुष्टो न अतिचक्राम च आश्रमात्॥

ṛṣeḥ putrasya dhīrasya nityam āśrama vāsinaḥ |pituḥ sa nitya saṃtuṣṭo na aticakrāma ca āśramāt ||

न तेन जन्म प्रभृति दृष्ट पूर्वम् तपस्विना ।स्त्री वा पुमान् वा यच्च अन्यत् सत्त्वम् नगर राष्ट्रजम्॥

na tena janma prabhṛti dṛṣṭa pūrvam tapasvinā |strī vā pumān vā yacca anyat sattvam nagara rāṣṭrajam ||

ततः कदाचित् तम् देशम् आजगाम यदृच्छया ।विभाण्डक सुतः तत्र ताः च अपश्यत् वरांगनाः॥

tataḥ kadācit tam deśam ājagāma yadṛcchayā |vibhāṇḍaka sutaḥ tatra tāḥ ca apaśyat varāṃganāḥ ||

ताः चित्र वेषाः प्रमदा गायंत्यो मधुर स्वरम् ।ऋषि पुत्रम् उपागम्य सर्वा वचनम् अब्रुवन्॥

tāḥ citra veṣāḥ pramadā gāyaṃtyo madhura svaram |ṛṣi putram upāgamya sarvā vacanam abruvan ||

कः त्वम् किम् वर्तसे ब्रह्मन् ज्ञातुम् इच्छामहे वयम् ।एकः त्वम् विजने दूरे वने चरसि शंस नः॥

kaḥ tvam kim vartase brahman jñātum icchāmahe vayam |ekaḥ tvam vijane dūre vane carasi śaṃsa naḥ ||

अदृष्ट रूपाः ताः तेन काम्य रूपा वने स्त्रियः ।हार्दात् तस्य मतिः जाता अख्यातुम् पितरम् स्वकम्॥

adṛṣṭa rūpāḥ tāḥ tena kāmya rūpā vane striyaḥ |hārdāt tasya matiḥ jātā akhyātum pitaram svakam ||

पिता विभाण्डको अस्माकम् तस्य अहम् सुत औरसः ।ऋष्यशृङ्ग इति ख्यातम् नाम कर्म च मे भुवि॥

pitā vibhāṇḍako asmākam tasya aham suta aurasaḥ |ṛṣyaśṛṅga iti khyātam nāma karma ca me bhuvi ||

इह आश्रम पदोऽस्माकम् समीपे शुभ दर्शनाः ।करिष्ये वोऽत्र पूजाम् वै सर्वेषाम् विधि पूर्वकम्॥

iha āśrama pado'smākam samīpe śubha darśanāḥ |kariṣye vo'tra pūjām vai sarveṣām vidhi pūrvakam ||

ऋषि पुत्र वचः श्रुत्वा सर्वासाम् मतिरास वै ।तत् आश्रम पदम् द्रष्टुम् जग्मुः सर्वाः ततो अंगनः॥

ṛṣi putra vacaḥ śrutvā sarvāsām matirāsa vai |tat āśrama padam draṣṭum jagmuḥ sarvāḥ tato aṃganaḥ ||

गतानाम् तु ततः पूजाम् ऋषि पुत्रः चकार ह ।इदम् अर्घ्यम् इदम् पाद्यम् इदम् मूलम् फलम् च नः॥

gatānām tu tataḥ pūjām ṛṣi putraḥ cakāra ha |idam arghyam idam pādyam idam mūlam phalam ca naḥ ||

प्रतिगृह्य तु ताम् पूजाम् सर्वा एव समुत्सुकाः ।ऋषेर् भीताः च शीघ्रम् तु गमनाय मतिम् दधुः॥

pratigṛhya tu tām pūjām sarvā eva samutsukāḥ |ṛṣer bhītāḥ ca śīghram tu gamanāya matim dadhuḥ ||

अस्माकम् अपि मुख्यानि फलानि इमानि हे द्विज ।गृहाण विप्र भद्रम् ते भक्षयस्व च मा अचिरम्॥

asmākam api mukhyāni phalāni imāni he dvija |gṛhāṇa vipra bhadram te bhakṣayasva ca mā aciram ||

ततः ताः तम् समालिंग्य सर्वा हर्ष समन्विताः ।मोदकान् प्रददुः तस्मै भक्ष्याम् च विविधान् शुभान्॥

tataḥ tāḥ tam samāliṃgya sarvā harṣa samanvitāḥ |modakān pradaduḥ tasmai bhakṣyām ca vividhān śubhān ||

तानि च आस्वाद्य तेजस्वी फलानि इति स्म मन्यते ।अनास्वादित पूर्वाणि वने नित्य निवासिनाम्॥

tāni ca āsvādya tejasvī phalāni iti sma manyate |anāsvādita pūrvāṇi vane nitya nivāsinām ||

आपृच्छ्य च तदा विप्रम् व्रत चर्याम् निवेद्य च ।गच्छन्ति स्म अपदेशात् ता भीताः तस्य पितुः स्त्रियः॥

āpṛcchya ca tadā vipram vrata caryām nivedya ca |gacchanti sma apadeśāt tā bhītāḥ tasya pituḥ striyaḥ ||

गतासु तासु सर्वासु काश्यपस्य आत्मजो द्विजः ।अस्वस्थ हृदयः च आसीत् दुःखात् च परिवर्तते॥

gatāsu tāsu sarvāsu kāśyapasya ātmajo dvijaḥ |asvastha hṛdayaḥ ca āsīt duḥkhāt ca parivartate ||

ततोऽपरे द्युः तम् देशम् आजगाम स वीर्यवान् ।विभाण्डक सुतः श्रीमान् मनसा विचिन्तयन् मुहुः॥

tato'pare dyuḥ tam deśam ājagāma sa vīryavān |vibhāṇḍaka sutaḥ śrīmān manasā vicintayan muhuḥ ||

मनोज्ञा यत्र ता दृष्टा वारमुख्याः स्वलंकृताः ।दृष्ट्वा एव च ततो विप्रम् आयान्तम् हृष्ट मानसाः॥

manojñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāḥ svalaṃkṛtāḥ |dṛṣṭvā eva ca tato vipram āyāntam hṛṣṭa mānasāḥ ||

उपसृत्य ततः सर्वाः ताः तम् ऊचुर् इदम् वचः ।एहि आश्रम पदम् सौम्य अस्माकम् इति च अब्रुवन्॥

upasṛtya tataḥ sarvāḥ tāḥ tam ūcur idam vacaḥ |ehi āśrama padam saumya asmākam iti ca abruvan ||

चित्राणि अत्र बहूनि स्युः मूलानि च फलनि च ।तत्र अपि एष विशेषेण विधिः हि भविता ध्रुवम्॥

citrāṇi atra bahūni syuḥ mūlāni ca phalani ca |tatra api eṣa viśeṣeṇa vidhiḥ hi bhavitā dhruvam ||

श्रुत्वा तु वचनम् तासाम् सर्वासाम् हृदयम् गमम् ।गमनाय मतिम् चक्रे तम् च निन्युः तथा स्त्रियः॥

śrutvā tu vacanam tāsām sarvāsām hṛdayam gamam |gamanāya matim cakre tam ca ninyuḥ tathā striyaḥ ||

तत्र च आनीयमाने तु विप्रे तस्मिन् महात्मनि ।ववर्ष सहसा देवो जगत् प्रह्लादयन् तदा॥

tatra ca ānīyamāne tu vipre tasmin mahātmani |vavarṣa sahasā devo jagat prahlādayan tadā ||

वर्षेण एव आगतम् विप्रम् तापसम् स नराधिपः ।प्रति उद्गम्य मुनिम् प्रह्वः शिरसा च महीम् गतः॥

varṣeṇa eva āgatam vipram tāpasam sa narādhipaḥ |prati udgamya munim prahvaḥ śirasā ca mahīm gataḥ ||

अर्घ्यम् च प्रददौ तस्मै न्यायतः सुसमाहितः ।वव्रे प्रसादम् विप्रेइन्द्रात् मा विप्रम् मन्युः आविशेत्॥

arghyam ca pradadau tasmai nyāyataḥ susamāhitaḥ |vavre prasādam vipreindrāt mā vipram manyuḥ āviśet ||

अन्तःपुरम् प्रवेश्य अस्मै कन्याम् दत्त्वा यथाविधि ।शांताम् शान्तेन मनसा राजा हर्षम् अवाप सः॥

antaḥpuram praveśya asmai kanyām dattvā yathāvidhi |śāṃtām śāntena manasā rājā harṣam avāpa saḥ ||

एवम् स न्यवसत् तत्र सर्व कामैः सुपूजितः ।ऋष्यश्R^ङ्गो महातेजा शन्ताया सह भार्यया॥

evam sa nyavasat tatra sarva kāmaiḥ supūjitaḥ |ṛṣyaśR^ṅgo mahātejā śantāyā saha bhāryayā ||