Kanda.Sarga 2.112

तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।विस्मिता: सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षय:॥

tamapratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam |vismitā: saṅgamaṃ prekṣya samavetā maharṣaya: ||

अन्तर्हितास्त्वृषिगणा: सिद्धाश्च परमर्षय: ।तौ भ्रातरौ महात्मानौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे॥

antarhitāstvṛṣigaṇā: siddhāśca paramarṣaya: |tau bhrātarau mahātmānau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire ||

स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयो: स्पृहयामहे॥

sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau |śrutvā vayaṃ hi sambhāṣāmubhayo: spṛhayāmahe ||

ततस्त्वृषिगणा: क्षिप्रं दशग्रीववधैषिण: ।भरतं राजशार्दूलमित्यूचु: सङ्गता वच:॥

tatastvṛṣigaṇā: kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇa: |bharataṃ rājaśārdūlamityūcu: saṅgatā vaca: ||

कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायश: ।ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे॥

kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśa: |grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yadyavekṣase ||

सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितु: ।अनृणत्वाच्च कैकेय्या: स्वर्गं दशरथो गत:॥

sadānṛṇamimaṃ rāmaṃ vayamicchāmahe pitu: |anṛṇatvācca kaikeyyā: svargaṃ daśaratho gata: ||

एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वा: समहर्षय: ।राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वांस्वां गतिं गता:॥

etāvaduktvā vacanaṃ gandharvā: samaharṣaya: |rājarṣayaścaiva tadā sarve svāṃsvāṃ gatiṃ gatā: ||

ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शन: ।राम: संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत्॥

hlāditastena vākyena śubhena śubhadarśana: |rāma: saṃhṛṣṭavadanastānṛṣīnabhyapūjayat ||

स्रस्तगात्रस्तु भरत: स वाचा सज्जमानया ।कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत्॥

srastagātrastu bharata: sa vācā sajjamānayā |kṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punarabravīt ||

राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।कर्त्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम्॥

rājadharmamanuprekṣya kuladharmānusantatim |karttumarhasi kākutstha mama mātuśca yācanām ||

रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।पौरजानपदांश्चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा॥

rakṣituṃ sumahadrājyamahamekastu notsahe |paurajānapadāṃścāpi raktān rañjayituṃ tathā ||

ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च न: ।त्वामेव प्रतिकांक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षका:॥

jñātayaśca hi yodhāśca mitrāṇi suhṛdaśca na: |tvāmeva pratikāṃkṣante parjanyamiva karṣakā: ||

इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने॥

idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi |śaktimānasi kākutstha lokasya paripālane ||

इत्युक्त्वा न्यपतद् भ्रातु: पादयोर्भरतस्तदा ।भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवद:॥

ityuktvā nyapatad bhrātu: pādayorbharatastadā |bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmameva priyaṃvada: ||

तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम्॥

tamaṅke bhrātaraṃ kṛtvā rāmo vacanamabravīt |śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam ||

आगता त्वामियं बुद्धि: स्वजा वैनयिकी च या ।भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि॥

āgatā tvāmiyaṃ buddhi: svajā vainayikī ca yā |bhṛśamutsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīmapi ||

अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभि: ।सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय॥

amātyaiśca suhṛdbhiśca buddhimadbhiśca mantribhi: |sarvakāryāṇi sammantrya sumahāntyapi kāraya ||

लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् ।अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितु:॥

lakṣmīścandrādapeyādvā himavān vā himaṃ tyajet |atīyāt sāgaro velāṃ na pratijñāmahaṃ pitu: ||

कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम् ।न तन्मनसि कर्त्तव्यं वर्त्तितव्यं च मातृवत्॥

kāmādvā tāta lobhādvā mātrā tubhyamidaṃ kṛtam |na tanmanasi karttavyaṃ varttitavyaṃ ca mātṛvat ||

एवं ब्रुवाणं भरत: कौसल्यासुतमब्रवीत् ।तेजसादित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम्॥

evaṃ bruvāṇaṃ bharata: kausalyāsutamabravīt |tejasādityasaṅkāśaṃ pratipaccandradarśanam ||

अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यत:॥

adhirohārya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite |ete hi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyata: ||

सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्र: पादुके ह्यवरुह्य च ।प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने॥

so 'dhiruhya naravyāghra: pāduke hyavaruhya ca |prāyacchat sumahātejā bharatāya mahātmane ||

स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् ।चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्यहम्॥

sa pāduke sampraṇamya rāmaṃ vacanamabravīt |caturdaśa hi varṣāṇi jaṭācīradharo hyaham ||

फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।तवागमनमाकांक्षन् वसन् वै नगराद्बहि:॥

phalamūlāśano vīra bhaveyaṃ raghunandana |tavāgamanamākāṃkṣan vasan vai nagarādbahi: ||

तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्र: परन्तप ।चतुर्दशे हि सम्पूर्णे वर्षे ऽहनि रघूत्तम ।न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्॥

tava pādukayornyastarājyatantra: parantapa |caturdaśe hi sampūrṇe varṣe 'hani raghūttama |na drakṣyāmi yadi tvāṃ tu pravekṣyāmi hutāśanam ||

तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ।शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत्॥

tatheti ca pratijñāya taṃ pariṣvajya sādaram |śatrughnaṃ ca pariṣvajya bharataṃ cedamabravīt ||

मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ।मया च सीतया चैव शप्तो ऽसि रघुसत्तम॥

mātaraṃ rakṣa kaikeyīṃ mā roṣaṃ kuru tāṃ prati |mayā ca sītayā caiva śapto 'si raghusattama ||

इत्युक्त्वा ऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ऺह॥

ityuktvā 'śruparītākṣo bhrātaraṃ visasarja ऺha ||

स पादुके ते भरत: प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्द्धनि॥

sa pāduke te bharata: pratāpavān svalaṅkṛte samparipūjya dharmavit |pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra caivottamanāgamūrddhani ||

अथानुपूर्व्यात् प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ ।व्यसर्जयद्राघववंशवर्द्धन: स्थिर: स्वधर्मे हिमवानिवाचल:॥

athānupūrvyāt pratinandya taṃ janaṃ gurūṃśca mantriprakṛtīstathānujau |vyasarjayadrāghavavaṃśavarddhana: sthira: svadharme himavānivācala: ||

तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दु:खेन नामन्त्रयितुं हि शेकु: ।स त्वेव मातऽरभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश राम:॥

taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo du:khena nāmantrayituṃ hi śeku: |sa tveva māta'rabhivādya sarvā rudan kuṭīṃ svāṃ praviveśa rāma: ||