Kanda.Sarga 2.31

एवम् श्रुत्वा तु सम्वादम् लक्ष्मणः पूर्वमागतः ।बाष्पपर्याकुलमुखः शोकम् सोढुमशक्नुवन्॥

evam śrutvā tu samvādam lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |bāṣpaparyākulamukhaḥ śokam soḍhumaśaknuvan ||

स भ्रातुश्चरणौ गाढम् निपीड्य रघुनन्दनः ।सीतामुवाचातियशाम् राघवम् च महाव्रतम्॥

sa bhrātuścaraṇau gāḍham nipīḍya raghunandanaḥ |sītāmuvācātiyaśām rāghavam ca mahāvratam ||

यदि गन्तुम् कृता बुद्धिर्वनम् मृगगजायुतम् ।अहम् त्वानुगमिष्यामि वनमद्रे धनुर्धरः॥

yadi gantum kṛtā buddhirvanam mṛgagajāyutam |aham tvānugamiṣyāmi vanamadre dhanurdharaḥ ||

मया समेतोऽरण्यानि बहूनि विचरिष्यसि ।पक्षिभिर्मृगयूथैश्च सम्घुष्टानि समन्ततः॥

mayā sameto'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |pakṣibhirmṛgayūthaiśca samghuṣṭāni samantataḥ ||

न देवलोकाक्रमणम् नामरत्वमहम् वृणे ।ऐश्वर्यम् वापि लोकानाम् कामये न त्वया विना॥

na devalokākramaṇam nāmaratvamaham vṛṇe |aiśvaryam vāpi lokānām kāmaye na tvayā vinā ||

एवम् ब्रुवाणः सौमित्रिर्विनवासाय निश्चितः ।रामेण बहुभिः सान्वैर्निषिद्धः पुनरब्रवीत्॥

evam bruvāṇaḥ saumitrirvinavāsāya niścitaḥ |rāmeṇa bahubhiḥ sānvairniṣiddhaḥ punarabravīt ||

अनुज्ञातश्च भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम् ।किमिदानीम् पुनरिदम् क्रियते मे निवारणम्॥

anujñātaśca bhavatā pūrvameva yadasmyaham |kimidānīm punaridam kriyate me nivāraṇam ||

यदर्थम् प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः ।एतदिच्छामि विज्ञातुम् सम्शयो हि ममानघ॥

yadartham pratiṣedho me kriyate gantumicchataḥ |etadicchāmi vijñātum samśayo hi mamānagha ||

ततः अब्रवीन् महा तेजा रामः लक्ष्मणम् अग्रतः ।स्थितम् प्राग् गामिनम् वीरम् याचमानम् कृत अन्जलिम्॥

tataḥ abravīn mahā tejā rāmaḥ lakṣmaṇam agrataḥ |sthitam prāg gāminam vīram yācamānam kṛta anjalim ||

स्निग्धो धर्मरतो वीरस्सततम् सत्पथे स्थितः ।प्रियः प्राणसमो वशो भ्राता चापि सखा च मे॥

snigdho dharmarato vīrassatatam satpathe sthitaḥ |priyaḥ prāṇasamo vaśo bhrātā cāpi sakhā ca me ||

मया अद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्चति तत् वनम् ।को भरिष्यति कौसल्याम् सुमित्राम् वा यशस्विनीम्॥

mayā adya saha saumitre tvayi gaccati tat vanam |ko bhariṣyati kausalyām sumitrām vā yaśasvinīm ||

अभिवर्षति कामैः यः पर्जन्यः पृथिवीम् इव ।स काम पाश पर्यस्तः महा तेजा मही पतिः॥

abhivarṣati kāmaiḥ yaḥ parjanyaḥ pṛthivīm iva |sa kāma pāśa paryastaḥ mahā tejā mahī patiḥ ||

सा हि राज्यम् इदम् प्राप्य नृपस्य अश्व पतेः सुता ।दुह्खितानाम् सपत्नीनाम् न करिष्यति शोभनम्॥

sā hi rājyam idam prāpya nṛpasya aśva pateḥ sutā |duhkhitānām sapatnīnām na kariṣyati śobhanam ||

न स्मरिष्यति कौसल्याम् सुमित्राम् च सुदुःखिताम् ।भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्याम् पर्यवस्थितः॥

na smariṣyati kausalyām sumitrām ca suduḥkhitām |bharato rājyamāsādya kaikeyyām paryavasthitaḥ ||

तामार्याम् स्वयमेवेह राजाऽनुग्रहणेन वा ।सौमित्रे भर कौसल्या मुक्तमर्थमिमम् चर॥

tāmāryām svayameveha rājā'nugrahaṇena vā |saumitre bhara kausalyā muktamarthamimam cara ||

एवम् मम च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता ।धर्मज्ञ गुरुपूजायाम् धर्मश्चाप्यतुलो महान्॥

evam mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā |dharmajña gurupūjāyām dharmaścāpyatulo mahān ||

एवम् कुरुष्व सौमित्रे मत्क्R^ते रघुनन्दन ।अस्माभिर्विप्रहीनाया मातुर्नो न भवेत्सुखम्॥

evam kuruṣva saumitre matkR^te raghunandana |asmābhirviprahīnāyā māturno na bhavetsukham ||

एवम् उक्तः तु रामेण लक्ष्मणः श्लक्ष्णया गिरा ।प्रत्युवाच तदा रामम् वाक्यज्ञो वाक्य कोविदम्॥

evam uktaḥ tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ ślakṣṇayā girā |pratyuvāca tadā rāmam vākyajño vākya kovidam ||

तव एव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति ।कौसल्याम् च सुमित्राम् च प्रयतः न अत्र सम्शयः॥

tava eva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati |kausalyām ca sumitrām ca prayataḥ na atra samśayaḥ ||

कौसल्या बिभृयात् आर्या सहस्रम् अपि मद् विधान् ।यस्याः सहस्रम् ग्रामाणाम् सम्प्राप्तम् उपजीवनम्॥

kausalyā bibhṛyāt āryā sahasram api mad vidhān |yasyāḥ sahasram grāmāṇām samprāptam upajīvanam ||

तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च ।पर्याप्ता मद्विधानाम् च भरणाय यशस्विनी॥

tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca |paryāptā madvidhānām ca bharaṇāya yaśasvinī ||

कुरुष्व मामनुचरम् वैधर्म्यम् नेह विद्यते ।कृतार्थोऽहम् भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्पते॥

kuruṣva māmanucaram vaidharmyam neha vidyate |kṛtārtho'ham bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate ||

धनुर् आदाय सशरम् खनित्र पिटका धरः ।अग्रतः ते गमिष्यामि पन्थानम् अनुदर्शयन्॥

dhanur ādāya saśaram khanitra piṭakā dharaḥ |agrataḥ te gamiṣyāmi panthānam anudarśayan ||

आहरिष्यामि ते नित्यम् मूलानि च फलानि च ।वन्यानि यानि च अन्यानि स्वाहाराणि तपस्विनाम्॥

āhariṣyāmi te nityam mūlāni ca phalāni ca |vanyāni yāni ca anyāni svāhārāṇi tapasvinām ||

भवाम्स् तु सह वैदेह्या गिरि सानुषु रम्स्यते ।अहम् सर्वम् करिष्यामि जाग्रतः स्वपतः च ते॥

bhavāms tu saha vaidehyā giri sānuṣu ramsyate |aham sarvam kariṣyāmi jāgrataḥ svapataḥ ca te ||

रामः तु अनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम् ।व्रज आपृच्चस्व सौमित्रे सर्वम् एव सुहृज् जनम्॥

rāmaḥ tu anena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam |vraja āpṛccasva saumitre sarvam eva suhṛj janam ||

ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुणः स्वयम् ।जनकस्य महा यज्ञे धनुषी रौद्र दर्शने॥

ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇaḥ svayam |janakasya mahā yajñe dhanuṣī raudra darśane ||

अभेद्य कवचे दिव्ये तूणी च अक्षय सायकौ ।आदित्य विमलौ च उभौ खड्गौ हेम परिष्कृतौ॥

abhedya kavace divye tūṇī ca akṣaya sāyakau |āditya vimalau ca ubhau khaḍgau hema pariṣkṛtau ||

सत्कृत्य निहितम् सर्वम् एतत् आचार्य सद्मनि ।स त्वम् आयुधम् आदाय क्षिप्रम् आव्रज लक्ष्मण॥

satkṛtya nihitam sarvam etat ācārya sadmani |sa tvam āyudham ādāya kṣipram āvraja lakṣmaṇa ||

स सुहृज् जनम् आमन्त्र्य वन वासाय निश्चितः ।इष्क्वाकु गुरुम् आमन्त्र्य जग्राह आयुधम् उत्तमम्॥

sa suhṛj janam āmantrya vana vāsāya niścitaḥ |iṣkvāku gurum āmantrya jagrāha āyudham uttamam ||

तत् दिव्यम् राज शार्दूलः सत्कृतम् माल्य भूषितम् ।रामाय दर्शयाम् आस सौमित्रिः सर्वम् आयुधम्॥

tat divyam rāja śārdūlaḥ satkṛtam mālya bhūṣitam |rāmāya darśayām āsa saumitriḥ sarvam āyudham ||

तम् उवाच आत्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणम् आगतम् ।काले त्वम् आगतः सौम्य कान्क्षिते मम लक्ष्मण॥

tam uvāca ātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇam āgatam |kāle tvam āgataḥ saumya kānkṣite mama lakṣmaṇa ||

अहम् प्रदातुम् इच्चामि यद् इदम् मामकम् धनम् ।ब्राह्मणेभ्यः तपस्विभ्यः त्वया सह परम्तप॥

aham pradātum iccāmi yad idam māmakam dhanam |brāhmaṇebhyaḥ tapasvibhyaḥ tvayā saha paramtapa ||

वसन्ति इह दृढम् भक्त्या गुरुषु द्विज सत्तमाः ।तेषाम् अपि च मे भूयः सर्वेषाम् च उपजीविनाम्॥

vasanti iha dṛḍham bhaktyā guruṣu dvija sattamāḥ |teṣām api ca me bhūyaḥ sarveṣām ca upajīvinām ||

वसिष्ठ पुत्रम् तु सुयज्ञम् आर्यम् ।त्वम् आनय आशु प्रवरम् द्विजानाम् ।अभिप्रयास्यामि वनम् समस्तान् ।अभ्यर्च्य शिष्टान् अपरान् द्विजातीन्॥

vasiṣṭha putram tu suyajñam āryam |tvam ānaya āśu pravaram dvijānām |abhiprayāsyāmi vanam samastān |abhyarcya śiṣṭān aparān dvijātīn ||