Kanda.Sarga 2.35

ततो निर्धूय सहसा शिरो निःश्वस्व चासकृत् ।पाणौ पाणिम् विनिष्पिष्य दन्तान् कटकटाय्य च॥

tato nirdhūya sahasā śiro niḥśvasva cāsakṛt |pāṇau pāṇim viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāyya ca ||

लोचने कोपसम्रक्ते वर्णम् पूर्वोचितम् जहत् ।कोपाभिभूतः सहसा सम्तापमशुभम् गतः॥

locane kopasamrakte varṇam pūrvocitam jahat |kopābhibhūtaḥ sahasā samtāpamaśubham gataḥ ||

मनः समीक्षमाणश्च सूतो दशरथस्य सः ।कम्पयन्निव कैकेय्या हृदयम् वाक्छरैश्शितैः॥

manaḥ samīkṣamāṇaśca sūto daśarathasya saḥ |kampayanniva kaikeyyā hṛdayam vākcharaiśśitaiḥ ||

वाक्यवज्रैरनुपमैर्निर्भिन्दन्निव चाशुगैः ।कैकेय्या सर्वमर्माणि सुमन्त्रः प्रत्यभाषत॥

vākyavajrairanupamairnirbhindanniva cāśugaiḥ |kaikeyyā sarvamarmāṇi sumantraḥ pratyabhāṣata ||

यश्यास्तव पतिस्त्यक्तोराजा दशरथः स्वयम् ।भर्ता सर्वस्य जगतः स्थावरस्य चरश्य च॥

yaśyāstava patistyaktorājā daśarathaḥ svayam |bhartā sarvasya jagataḥ sthāvarasya caraśya ca ||

न ह्यकार्यतमम् किम्चित् तव देवीह विद्यते ।पतिघ्नीम् त्वामहम् मन्ये कुलघ्नीमपि चान्ततः॥

na hyakāryatamam kimcit tava devīha vidyate |patighnīm tvāmaham manye kulaghnīmapi cāntataḥ ||

यन्म हेम्द्रमिवाजय्यम् दुष्प्रकम्प्यमिवाचलम् ।महोदधिमिवाक्षोभ्यम् सन्तापयसि कर्मभिः॥

yanma hemdramivājayyam duṣprakampyamivācalam |mahodadhimivākṣobhyam santāpayasi karmabhiḥ ||

मावमम्स्था दशरथम् भर्तारम् वरदम् पतिम् ।भर्तुरिच्छा हि नारीणाम्पुत्रकोट्या विशिष्यते॥

māvamamsthā daśaratham bhartāram varadam patim |bharturicchā hi nārīṇāmputrakoṭyā viśiṣyate ||

यथावयो हि राज्यानि प्राप्नुवन्ति नृपक्षये ।इक्ष्वाकुकुलनाथेऽस्मिम्स्तल्लोपयितुमिच्छसि॥

yathāvayo hi rājyāni prāpnuvanti nṛpakṣaye |ikṣvākukulanāthe'smimstallopayitumicchasi ||

राजा भवतु ते पुत्रो भरतश्शास्तु मेदिनीम् ।वयम् तत्र गमिष्यामो रामो यत्र गमिष्यति॥

rājā bhavatu te putro bharataśśāstu medinīm |vayam tatra gamiṣyāmo rāmo yatra gamiṣyati ||

न हि ते विषये कश्चिद्ब्राह्मणो वस्तुमर्हति ।तादृशम् त्वममर्यादमद्य कर्म चिकीर्षसि॥

na hi te viṣaye kaścidbrāhmaṇo vastumarhati |tādṛśam tvamamaryādamadya karma cikīrṣasi ||

नूनम् सर्वे गमिष्यामो मार्गम् रामनिषेवितम् ।त्यक्ताया बान्धवैः सर्वैर्ब्राह्मणैः साधुभिः सदा॥

nūnam sarve gamiṣyāmo mārgam rāmaniṣevitam |tyaktāyā bāndhavaiḥ sarvairbrāhmaṇaiḥ sādhubhiḥ sadā ||

का प्रीती राज्यलाभेन तव देवि भविष्यति ।तादृशम् त्वममर्यादम् कर्म कर्तुम् चिकीर्षसि॥

kā prītī rājyalābhena tava devi bhaviṣyati |tādṛśam tvamamaryādam karma kartum cikīrṣasi ||

आश्चर्यमिव पश्यामि यस्यास्ते वृत्तमीदृशम् ।आचरन्त्या न विदृता सद्यो भवति मेदिनी॥

āścaryamiva paśyāmi yasyāste vṛttamīdṛśam |ācarantyā na vidṛtā sadyo bhavati medinī ||

महाब्रह्मर्षिसृष्टा वा ज्वलन्तो भीमदर्शना ।धिग्वाग्दण्डणा न हिम्सन्ति रामप्रव्राजने स्थिताम्॥

mahābrahmarṣisṛṣṭā vā jvalanto bhīmadarśanā |dhigvāgdaṇḍaṇā na himsanti rāmapravrājane sthitām ||

आम्रम् चित्वा कुठारेन निम्बम् परिचरेत्तु यः ।यश्चेनम् पयसा सिञ्चेन्नैवास्य मधुरो भवेत्॥

āmram citvā kuṭhārena nimbam paricarettu yaḥ |yaścenam payasā siñcennaivāsya madhuro bhavet ||

अभिजात्यम् हि ते मन्ये यथा मातुस्तथैव च ।न हि निम्बात्स्रवेत्क्षौद्रम् लोके निगदितम् वचः॥

abhijātyam hi te manye yathā mātustathaiva ca |na hi nimbātsravetkṣaudram loke nigaditam vacaḥ ||

तव मातुरसद्ग्राहम् विद्मः पूर्वम् यथाश्रुतम् ।पितुस्ते वरदः कश्चिद्ददौ वरमनुत्तमम्॥

tava māturasadgrāham vidmaḥ pūrvam yathāśrutam |pituste varadaḥ kaściddadau varamanuttamam ||

सर्वभूतरुतम् तस्मात्सम्जज्ञे वसुधाधिपः ।तेन तिर्यग्गतानाम् च भूतानाम् विदितम् वचः॥

sarvabhūtarutam tasmātsamjajñe vasudhādhipaḥ |tena tiryaggatānām ca bhūtānām viditam vacaḥ ||

ततो जृम्भस्य शयने विरुताद्भूरिवर्चसा ।पितुस्ते विदितो भावः स तत्र बहुधाऽहसत्॥

tato jṛmbhasya śayane virutādbhūrivarcasā |pituste vidito bhāvaḥ sa tatra bahudhā'hasat ||

तत्र ते जननी क्रुद्धा मृत्युपाशमभीप्सती ।हासम् ते नृपते सौम्य जिज्ञासामीति भाब्रवीत्॥

tatra te jananī kruddhā mṛtyupāśamabhīpsatī |hāsam te nṛpate saumya jijñāsāmīti bhābravīt ||

नृपश्चोवाच ताम् देवीम् देवि शम्सामि ते यदि ।ततो मे मरणम् सद्यो भविष्यति न सम्शयः॥

nṛpaścovāca tām devīm devi śamsāmi te yadi |tato me maraṇam sadyo bhaviṣyati na samśayaḥ ||

माता ते पितरम् देवि ततह् केकयमब्रवीत् ।शम्स मे जीव वा मा वा न मामपहसिष्यसि॥

mātā te pitaram devi tatah kekayamabravīt |śamsa me jīva vā mā vā na māmapahasiṣyasi ||

प्रियया च तथोक्तः सन् केकयः पृथीवीपतिः ।तस्मै तम् वरदायार्थम् कथयामास तत्त्वतः॥

priyayā ca tathoktaḥ san kekayaḥ pṛthīvīpatiḥ |tasmai tam varadāyārtham kathayāmāsa tattvataḥ ||

ततः स वरदह् साधु राजानम् प्रत्यभाषत ।म्रियताम् ध्वम्सताम् वेयम् मा कृथास्त्वम् महीपते॥

tataḥ sa varadah sādhu rājānam pratyabhāṣata |mriyatām dhvamsatām veyam mā kṛthāstvam mahīpate ||

स तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रसन्नमनसो नृपः ।मातरम् ते निरस्याशु विजहार कुबेरवत्॥

sa tacchrutvā vacastasya prasannamanaso nṛpaḥ |mātaram te nirasyāśu vijahāra kuberavat ||

तथा त्वमपि राजानम् दुर्जनाचरिते पथि ।असद्ग्राहमिमम् मोहात्कुरुषे पापदर्शिनि॥

tathā tvamapi rājānam durjanācarite pathi |asadgrāhamimam mohātkuruṣe pāpadarśini ||

सत्यश्चाद्य प्रवादोऽयम् लौकिकः प्रतिभाति मा ।पित्R^ऊन् समनुजायन्ते नरा मातरमङ्गनाः॥

satyaścādya pravādo'yam laukikaḥ pratibhāti mā |pitR^ūn samanujāyante narā mātaramaṅganāḥ ||

नैवम् भव Gऋहाणेदम् यदाह वसुधाधिपः ।भर्तुरिच्चामुपास्वेह जनस्यास्य गतिर्भव॥

naivam bhava Gṛhāṇedam yadāha vasudhādhipaḥ |bharturiccāmupāsveha janasyāsya gatirbhava ||

मा त्वम् प्रोत्साहिता पापैर्देवराजसमप्रभम् ।भर्तारम् लोकभर्तारमसद्धर्ममुपादधाः॥

mā tvam protsāhitā pāpairdevarājasamaprabham |bhartāram lokabhartāramasaddharmamupādadhāḥ ||

न हि मिथ्या प्रतिज्ञातम् करिष्यति तवानघः ।श्रीमान्दशरथो राजा देवि राजीवलोचनः॥

na hi mithyā pratijñātam kariṣyati tavānaghaḥ |śrīmāndaśaratho rājā devi rājīvalocanaḥ ||

ज्येष्ठो वदान्यः कर्मण्यः स्वधर्मपरिरक्षिता ।रक्षिता जीवलोकस्य बली रामोऽभिषिच्यताम्॥

jyeṣṭho vadānyaḥ karmaṇyaḥ svadharmaparirakṣitā |rakṣitā jīvalokasya balī rāmo'bhiṣicyatām ||

परिवादो हि ते देवि महान्लोके चरिष्यति ।यदि रामो वनम् याति विहाय पितरम् नृपम्॥

parivādo hi te devi mahānloke cariṣyati |yadi rāmo vanam yāti vihāya pitaram nṛpam ||

स राज्यम् राघवः पातु भवत्वम् विगतज्वरा ।न हि ते राघवादन्यः क्षमः पुरवरे वसेत्॥

sa rājyam rāghavaḥ pātu bhavatvam vigatajvarā |na hi te rāghavādanyaḥ kṣamaḥ puravare vaset ||

रामे हि यौवराज्यस्थे राजा दशरथो वनम् ।प्रवेक्ष्यति महेष्वासः पूर्ववृत्तमनुस्मरन्॥

rāme hi yauvarājyasthe rājā daśaratho vanam |pravekṣyati maheṣvāsaḥ pūrvavṛttamanusmaran ||

इति सान्वैश्च तीक्ष्णै कैकेयीम् राजसम्सदि ।सुवन्त्रः क्षोभयामास भूय एव कृताञ्जलिः॥

iti sānvaiśca tīkṣṇai kaikeyīm rājasamsadi |suvantraḥ kṣobhayāmāsa bhūya eva kṛtāñjaliḥ ||

नैवसाक्षुभ्यते देवी न च स्म परिदूयते ।न चास्या मुखवर्णस्य विक्रिया लक्ष्यते तदा॥

naivasākṣubhyate devī na ca sma paridūyate |na cāsyā mukhavarṇasya vikriyā lakṣyate tadā ||