Kanda.Sarga 2.41

तस्मिम्स्तु पुरुषव्याघ्रे विनिर्याति कृताञ्जलौ ।आर्तशब्दोऽथ सम्जज्ञे स्त्रीणामन्तह्पुते तदा॥

tasmimstu puruṣavyāghre viniryāti kṛtāñjalau |ārtaśabdo'tha samjajñe strīṇāmantahpute tadā ||

अनाथस्य जनस्य अस्य दुर्बलस्य तपस्विनः ।यो गतिम् शरणम् च आसीत् स नाथः क्व नु गच्चति॥

anāthasya janasya asya durbalasya tapasvinaḥ |yo gatim śaraṇam ca āsīt sa nāthaḥ kva nu gaccati ||

न क्रुध्यति अभिशस्तः अपि क्रोधनीयानि वर्जयन् ।क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् सम दुह्खः क्व गच्चति॥

na krudhyati abhiśastaḥ api krodhanīyāni varjayan |kruddhān prasādayan sarvān sama duhkhaḥ kva gaccati ||

कौसल्यायाम् महा तेजा यथा मातरि वर्तते ।तथा यो वर्तते अस्मासु महात्मा क्व नु गच्चति॥

kausalyāyām mahā tejā yathā mātari vartate |tathā yo vartate asmāsu mahātmā kva nu gaccati ||

कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा सम्चोदितः वनम् ।परित्राता जनस्य अस्य जगतः क्व नु गच्चति॥

kaikeyyā kliśyamānena rājñā samcoditaḥ vanam |paritrātā janasya asya jagataḥ kva nu gaccati ||

अहो निश्चेतनो राजा जीव लोकस्य सम्प्रियम् ।धर्म्यम् सत्य व्रतम् रामम् वन वासो प्रवत्स्यति॥

aho niścetano rājā jīva lokasya sampriyam |dharmyam satya vratam rāmam vana vāso pravatsyati ||

इति सर्वा महिष्यः ता विवत्साइव धेनवः ।रुरुदुः चैव दुह्ख आर्ताः सस्वरम् च विचुक्रुशुः॥

iti sarvā mahiṣyaḥ tā vivatsāiva dhenavaḥ |ruruduḥ caiva duhkha ārtāḥ sasvaram ca vicukruśuḥ ||

स तम् अन्तः पुरे घोरम् आर्त शब्दम् मही पतिः ।पुत्र शोक अभिसम्तप्तः श्रुत्वा च आसीत् सुदुह्खितः॥

sa tam antaḥ pure ghoram ārta śabdam mahī patiḥ |putra śoka abhisamtaptaḥ śrutvā ca āsīt suduhkhitaḥ ||

न अग्नि होत्राणि अहूयन्त सूर्यः च अन्तर् अधीयत ।व्यसृजन् कवलान् नागा गावो वत्सान् न पाययन्॥

na agni hotrāṇi ahūyanta sūryaḥ ca antar adhīyata |vyasṛjan kavalān nāgā gāvo vatsān na pāyayan ||

व्यसृजन् कबलान्नागा गावो वत्सान्न पाययन् ।पुत्रम् प्रथमजम् लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत॥

vyasṛjan kabalānnāgā gāvo vatsānna pāyayan |putram prathamajam labdhvā jananī nābhyanandata ||

त्रिशन्कुर् लोहित अन्गः च बृहस्पति बुधाव् अपि ।दारुणाः सोमम् अभ्येत्य ग्रहाः सर्वे व्यवस्थिताः॥

triśankur lohita angaḥ ca bṛhaspati budhāv api |dāruṇāḥ somam abhyetya grahāḥ sarve vyavasthitāḥ ||

नक्षत्राणि गत अर्चीम्षि ग्रहाः च गत तेजसः ।विशाखाः च सधूमाः च नभसि प्रचकाशिरे॥

nakṣatrāṇi gata arcīmṣi grahāḥ ca gata tejasaḥ |viśākhāḥ ca sadhūmāḥ ca nabhasi pracakāśire ||

कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः ।रामे वनम् प्रव्रजिते नगरम् प्रचचाल तत्॥

kālikānilavegena mahodadhirivotthitaḥ |rāme vanam pravrajite nagaram pracacāla tat ||

दिशः पर्याकुलाः सर्वा स्तिमिरेणेव सम्वृताः ।न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे न किंचन॥

diśaḥ paryākulāḥ sarvā stimireṇeva samvṛtāḥ |na graho nāpi nakṣatraṃ pracakāśe na kiṃcana ||

अकस्मान् नागरः सर्वो जनो दैन्यम् उपागमत् ।आहारे वा विहारे वा न कश्चित् अकरोन् मनः॥

akasmān nāgaraḥ sarvo jano dainyam upāgamat |āhāre vā vihāre vā na kaścit akaron manaḥ ||

शोकपर्यायसन्तप्तः सततं दीर्घमुच्छ्वसन् ।अयोध्यायाम् जनः सर्वः शुशोच जगतीपतिम्॥

śokaparyāyasantaptaḥ satataṃ dīrghamucchvasan |ayodhyāyām janaḥ sarvaḥ śuśoca jagatīpatim ||

बाष्प पर्याकुल मुखो राज मार्ग गतः जनः ।न हृष्टः लक्ष्यते कश्चित् सर्वः शोक परायणः॥

bāṣpa paryākula mukho rāja mārga gataḥ janaḥ |na hṛṣṭaḥ lakṣyate kaścit sarvaḥ śoka parāyaṇaḥ ||

न वाति पवनः शीतः न शशी सौम्य दर्शनः ।न सूर्यः तपते लोकम् सर्वम् पर्याकुलम् जगत्॥

na vāti pavanaḥ śītaḥ na śaśī saumya darśanaḥ |na sūryaḥ tapate lokam sarvam paryākulam jagat ||

अनर्थिनः सुताः स्त्रीणाम् भर्तारः भ्रातरः तथा ।सर्वे सर्वम् परित्यज्य रामम् एव अन्वचिन्तयन्॥

anarthinaḥ sutāḥ strīṇām bhartāraḥ bhrātaraḥ tathā |sarve sarvam parityajya rāmam eva anvacintayan ||

ये तु रामस्य सुहृदः सर्वे ते मूढ चेतसः ।शोक भारेण च आक्रान्ताः शयनम् न जुहुस् तदा॥

ye tu rāmasya suhṛdaḥ sarve te mūḍha cetasaḥ |śoka bhāreṇa ca ākrāntāḥ śayanam na juhus tadā ||

ततः तु अयोध्या रहिता महात्मना ।पुरम्दरेण इव मही सपर्वता ।चचाल घोरम् भय भार पीडिता ।सनाग योध अश्व गणा ननाद च॥

tataḥ tu ayodhyā rahitā mahātmanā |puramdareṇa iva mahī saparvatā |cacāla ghoram bhaya bhāra pīḍitā |sanāga yodha aśva gaṇā nanāda ca ||