Kanda.Sarga 2.43

ततः समीक्ष्य शयने सन्नम् शोकेन पार्थिवम् ।कौसल्या पुत्र शोक आर्ता तम् उवाच मही पतिम्॥

tataḥ samīkṣya śayane sannam śokena pārthivam |kausalyā putra śoka ārtā tam uvāca mahī patim ||

राघवो नर शार्दूल विषम् उप्त्वा द्विजिह्ववत् ।विचरिष्यति कैकेयी निर्मुक्ता इव हि पन्नगी॥

rāghavo nara śārdūla viṣam uptvā dvijihvavat |vicariṣyati kaikeyī nirmuktā iva hi pannagī ||

विवास्य रामम् सुभगा लब्ध कामा समाहिता ।त्रासयिष्यति माम् भूयो दुष्ट अहिर् इव वेश्मनि॥

vivāsya rāmam subhagā labdha kāmā samāhitā |trāsayiṣyati mām bhūyo duṣṭa ahir iva veśmani ||

अथ स्म नगरे रामः चरन् भैक्षम् गृहे वसेत् ।काम कारः वरम् दातुम् अपि दासम् मम आत्मजम्॥

atha sma nagare rāmaḥ caran bhaikṣam gṛhe vaset |kāma kāraḥ varam dātum api dāsam mama ātmajam ||

पातयित्वा तु कैकेय्या रामम् स्थानात् यथा इष्टतः ।प्रदिष्टः रक्षसाम् भागः पर्वणि इव आहित अग्निना॥

pātayitvā tu kaikeyyā rāmam sthānāt yathā iṣṭataḥ |pradiṣṭaḥ rakṣasām bhāgaḥ parvaṇi iva āhita agninā ||

गज राज गतिर् वीरः महा बाहुर् धनुर् धरः ।वनम् आविशते नूनम् सभार्यः सह लक्ष्मणः॥

gaja rāja gatir vīraḥ mahā bāhur dhanur dharaḥ |vanam āviśate nūnam sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ ||

वने तु अदृष्ट दुह्खानाम् कैकेय्या अनुमते त्वया ।त्यक्तानाम् वन वासाय का न्व् अवस्था भविष्यति॥

vane tu adṛṣṭa duhkhānām kaikeyyā anumate tvayā |tyaktānām vana vāsāya kā nv avasthā bhaviṣyati ||

ते रत्न हीनाः तरुणाः फल काले विवासिताः ।कथम् वत्स्यन्ति कृपणाः फल मूलैः कृत अशनाः॥

te ratna hīnāḥ taruṇāḥ phala kāle vivāsitāḥ |katham vatsyanti kṛpaṇāḥ phala mūlaiḥ kṛta aśanāḥ ||

अपि इदानीम् स कालः स्यान् मम शोक क्षयः शिवः ।सभार्यम् यत् सह भ्रात्रा पश्येयम् इह राघवम्॥

api idānīm sa kālaḥ syān mama śoka kṣayaḥ śivaḥ |sabhāryam yat saha bhrātrā paśyeyam iha rāghavam ||

श्रुत्वा एव उपस्थितौ वीरौ कदा अयोध्या भविष्यति ।यशस्विनी हृष्ट जना सूच्च्रित ध्वज मालिनी॥

śrutvā eva upasthitau vīrau kadā ayodhyā bhaviṣyati |yaśasvinī hṛṣṭa janā sūccrita dhvaja mālinī ||

कदा प्रेक्ष्य नर व्याघ्राव् अरण्यात् पुनर् आगतौ ।नन्दिष्यति पुरी हृष्टा समुद्रैव पर्वणि॥

kadā prekṣya nara vyāghrāv araṇyāt punar āgatau |nandiṣyati purī hṛṣṭā samudraiva parvaṇi ||

कदा अयोध्याम् महा बाहुः पुरीम् वीरः प्रवेक्ष्यति ।पुरः कृत्य रथे सीताम् वृषभो गो वधूम् इव॥

kadā ayodhyām mahā bāhuḥ purīm vīraḥ pravekṣyati |puraḥ kṛtya rathe sītām vṛṣabho go vadhūm iva ||

कदा प्राणि सहस्राणि राज मार्गे मम आत्मजौ ।लाजैः अवकरिष्यन्ति प्रविशन्ताव् अरिम् दमौ॥

kadā prāṇi sahasrāṇi rāja mārge mama ātmajau |lājaiḥ avakariṣyanti praviśantāv arim damau ||

प्रविशनौ कदाऽपियोध्याम् द्रक्ष्यामि शुभकुण्डता ।उदग्रायुधनिस्त्रीम्शौ सशृङ्गाविव पर्वतौ॥

praviśanau kadā'piyodhyām drakṣyāmi śubhakuṇḍatā |udagrāyudhanistrīmśau saśṛṅgāviva parvatau ||

कदा सुमनसः कन्या द्विजातीनाम् फलानि च ।प्रदिशन्त्यः पुरीम् हृष्टाः करिष्यन्ति प्रदक्षिणम्॥

kadā sumanasaḥ kanyā dvijātīnām phalāni ca |pradiśantyaḥ purīm hṛṣṭāḥ kariṣyanti pradakṣiṇam ||

कदा परिणतः बुद्ध्या वयसा च अमर प्रभः ।अभ्युपैष्यति धर्मज्ञः त्रिवर्षैव माम् ललन्॥

kadā pariṇataḥ buddhyā vayasā ca amara prabhaḥ |abhyupaiṣyati dharmajñaḥ trivarṣaiva mām lalan ||

निह्सम्शयम् मया मन्ये पुरा वीर कदर्यया ।पातु कामेषु वत्सेषु मातृऋणाम् शातिताः स्तनाः॥

nihsamśayam mayā manye purā vīra kadaryayā |pātu kāmeṣu vatseṣu mātṛṛṇām śātitāḥ stanāḥ ||

सा अहम् गौर् इव सिम्हेन विवत्सा वत्सला कृता ।कैकेय्या पुरुष व्याघ्र बाल वत्सा इव गौर् बलात्॥

sā aham gaur iva simhena vivatsā vatsalā kṛtā |kaikeyyā puruṣa vyāghra bāla vatsā iva gaur balāt ||

न हि तावद् गुणैः जुष्टम् सर्व शास्त्र विशारदम् ।एक पुत्रा विना पुत्रम् अहम् जीवितुम् उत्सहे॥

na hi tāvad guṇaiḥ juṣṭam sarva śāstra viśāradam |eka putrā vinā putram aham jīvitum utsahe ||

न हि मे जीविते किम्चित् सामर्थम् इह कल्प्यते ।अपश्यन्त्याः प्रियम् पुत्रम् महा बाहुम् महा बलम्॥

na hi me jīvite kimcit sāmartham iha kalpyate |apaśyantyāḥ priyam putram mahā bāhum mahā balam ||

अयम् हि माम् दीपयते समुत्थितः ।तनूज शोक प्रभवो हुत अशनः ।महीम् इमाम् रश्मिभिर् उत्तम प्रभो ।यथा निदाघे भगवान् दिवा करः॥

ayam hi mām dīpayate samutthitaḥ |tanūja śoka prabhavo huta aśanaḥ |mahīm imām raśmibhir uttama prabho |yathā nidāghe bhagavān divā karaḥ ||