Kanda.Sarga 2.85

एवम् उक्तः तु भरतः निषाद अधिपतिम् गुहम् ।प्रत्युवाच महा प्राज्ञो वाक्यम् हेतु अर्थ सम्हितम्॥

evam uktaḥ tu bharataḥ niṣāda adhipatim guham |pratyuvāca mahā prājño vākyam hetu artha samhitam ||

ऊर्जितः खलु ते कामः कृतः मम गुरोह् सखे ।यो मे त्वम् ईदृशीम् सेनाम् एको अभ्यर्चितुम् इच्चसि॥

ūrjitaḥ khalu te kāmaḥ kṛtaḥ mama guroh sakhe |yo me tvam īdṛśīm senām eko abhyarcitum iccasi ||

इति उक्त्वा तु महा तेजा गुहम् वचनम् उत्तमम् ।अब्रवीद् भरतः श्रीमान् निषाद अधिपतिम् पुनः॥

iti uktvā tu mahā tejā guham vacanam uttamam |abravīd bharataḥ śrīmān niṣāda adhipatim punaḥ ||

कतरेण गमिष्यामि भरद्वाज आश्रमम् गुह ।गहनो अयम् भृशम् देशो गन्गा अनूपो दुरत्ययः॥

katareṇa gamiṣyāmi bharadvāja āśramam guha |gahano ayam bhṛśam deśo gangā anūpo duratyayaḥ ||

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज पुत्रस्य धीमतः ।अब्रवीत् प्रान्जलिर् वाक्यम् गुहो गहन गोचरः॥

tasya tat vacanam śrutvā rāja putrasya dhīmataḥ |abravīt prānjalir vākyam guho gahana gocaraḥ ||

दाशाः तु अनुगमिष्यन्ति धन्विनः सुसमाहिताः ।अहम् च अनुगमिष्यामि राज पुत्र महा यशः॥

dāśāḥ tu anugamiṣyanti dhanvinaḥ susamāhitāḥ |aham ca anugamiṣyāmi rāja putra mahā yaśaḥ ||

कच्चिन् न दुष्टः व्रजसि रामस्य अक्लिष्ट कर्मणः ।इयम् ते महती सेना शन्काम् जनयति इव मे॥

kaccin na duṣṭaḥ vrajasi rāmasya akliṣṭa karmaṇaḥ |iyam te mahatī senā śankām janayati iva me ||

तम् एवम् अभिभाषन्तम् आकाशैव निर्मलः ।भरतः श्लक्ष्णया वाचा गुहम् वचनम् अब्रवीत्॥

tam evam abhibhāṣantam ākāśaiva nirmalaḥ |bharataḥ ślakṣṇayā vācā guham vacanam abravīt ||

मा भूत् स कालो यत् कष्टम् न माम् शन्कितुम् अर्हसि ।राघवः स हि मे भ्राता ज्येष्ठः पितृ समः मम॥

mā bhūt sa kālo yat kaṣṭam na mām śankitum arhasi |rāghavaḥ sa hi me bhrātā jyeṣṭhaḥ pitṛ samaḥ mama ||

तम् निवर्तयितुम् यामि काकुत्स्थम् वन वासिनम् ।बुद्धिर् अन्या न ते कार्या गुह सत्यम् ब्रवीमि ते॥

tam nivartayitum yāmi kākutstham vana vāsinam |buddhir anyā na te kāryā guha satyam bravīmi te ||

स तु सम्हृष्ट वदनः श्रुत्वा भरत भाषितम् ।पुनर् एव अब्रवीद् वाक्यम् भरतम् प्रति हर्षितः॥

sa tu samhṛṣṭa vadanaḥ śrutvā bharata bhāṣitam |punar eva abravīd vākyam bharatam prati harṣitaḥ ||

धन्यः त्वम् न त्वया तुल्यम् पश्यामि जगती तले ।अयत्नात् आगतम् राज्यम् यः त्वम् त्यक्तुम् इह इच्चसि॥

dhanyaḥ tvam na tvayā tulyam paśyāmi jagatī tale |ayatnāt āgatam rājyam yaḥ tvam tyaktum iha iccasi ||

शाश्वती खलु ते कीर्तिर् लोकान् अनुचरिष्यति ।यः त्वम् कृच्च्र गतम् रामम् प्रत्यानयितुम् इच्चसि॥

śāśvatī khalu te kīrtir lokān anucariṣyati |yaḥ tvam kṛccra gatam rāmam pratyānayitum iccasi ||

एवम् सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतम् तदा ।बभौ नष्ट प्रभः सूर्यो रजनी च अभ्यवर्तत॥

evam sambhāṣamāṇasya guhasya bharatam tadā |babhau naṣṭa prabhaḥ sūryo rajanī ca abhyavartata ||

सम्निवेश्य स ताम् सेनाम् गुहेन परितोषितः ।शत्रुघ्नेन सह श्रीमान् शयनम् पुनर् आगमत्॥

samniveśya sa tām senām guhena paritoṣitaḥ |śatrughnena saha śrīmān śayanam punar āgamat ||

राम चिन्तामयः शोको भरतस्य महात्मनः ।उपस्थितः हि अनर्हस्य धर्म प्रेक्षस्य तादृशः॥

rāma cintāmayaḥ śoko bharatasya mahātmanaḥ |upasthitaḥ hi anarhasya dharma prekṣasya tādṛśaḥ ||

अन्तर् दाहेन दहनः सम्तापयति राघवम् ।वन दाह अभिसम्तप्तम् गूढो अग्निर् इव पादपम्॥

antar dāhena dahanaḥ samtāpayati rāghavam |vana dāha abhisamtaptam gūḍho agnir iva pādapam ||

प्रस्रुतः सर्व गात्रेभ्यः स्वेदः शोक अग्नि सम्भवः ।यथा सूर्य अम्शु सम्तप्तः हिमवान् प्रस्रुतः हिमम्॥

prasrutaḥ sarva gātrebhyaḥ svedaḥ śoka agni sambhavaḥ |yathā sūrya amśu samtaptaḥ himavān prasrutaḥ himam ||

ध्यान निर्दर शैलेन विनिह्श्वसित धातुना ।दैन्य पादप सम्घेन शोक आयास अधिशृन्गिणा॥

dhyāna nirdara śailena vinihśvasita dhātunā |dainya pādapa samghena śoka āyāsa adhiśṛngiṇā ||

प्रमोह अनन्त सत्त्वेन सम्ताप ओषधि वेणुना ।आक्रान्तः दुह्ख शैलेन महता कैकयी सुतः॥

pramoha ananta sattvena samtāpa oṣadhi veṇunā |ākrāntaḥ duhkha śailena mahatā kaikayī sutaḥ ||

विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः ।प्रमूढसम्ज्ञः परमापदम् गतः ।शमम् न लेभे हृदयज्वरार्दितो ।नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः॥

viniśśvasanvai bhṛśadurmanāstataḥ |pramūḍhasamjñaḥ paramāpadam gataḥ |śamam na lebhe hṛdayajvarārdito |nararṣabho yūthahato yatharṣabhaḥ ||

गुहेन सार्धम् भरतः समागतः ।महा अनुभावः सजनः समाहितः ।सुदुर्मनाः तम् भरतम् तदा पुनर् ।गुहः समाश्वासयद् अग्रजम् प्रति॥

guhena sārdham bharataḥ samāgataḥ |mahā anubhāvaḥ sajanaḥ samāhitaḥ |sudurmanāḥ tam bharatam tadā punar |guhaḥ samāśvāsayad agrajam prati ||